อันตรไปยยาล

อรรถกถาอันตรเปยยาลที่ ๙

อรรถกถาสัตถุสูตรเป็นต้น

เบื้องหน้าแต่นี้ ๑๒ สูตรที่เป็นไปโดยนัยมีอาทิว่า สตฺถา ปริเยสิตพฺโพ ดังนี้ ชื่อว่า อันตรเปยยาลวรรค. พระสูตรทั้งหมดนั้น ท่านกล่าวตามอัธยาศัยของเวไนยบุคคลผู้ตรัสรู้โดยประการนั้นๆ.

ในบทเหล่านั้น บทว่า สตฺถา ได้แก่ ผู้เป็นพระพุทธเจ้าก็ตาม พระสาวกก็ตาม ซึ่งเป็นที่อาศัยของผู้ได้มรรคญาณ นี้ชื่อว่าศาสดา ศาสดานั้นพึงแสวงหา.

บทว่า สิกฺขา กรณียา ได้แก่ พึงทำสิกขาทั้ง ๓ อย่าง.

บรรดาโยคะเป็นต้น บทว่า โยโค ได้แก่ การประกอบ.

บทว่า ฉนฺโท ได้แก่ ความพอใจในกุศล คือความเป็นผู้ใคร่จะทำ.

บทว่า อุสฺโสฬฺหิ ได้แก่ ความเพียรที่มีประมาณยิ่งที่ทนต่อสิ่งทั้งปวง.

บทว่า อปฺปฏิวานี แปลว่า ไม่ถอยกลับ.

บทว่า อาตปฺปํ ได้แก่ ความเพียรอันทำกิเลสให้ร้อนทั่วคือวิริยะนั่นเอง.

บทว่า สาตจฺจํ ได้แก่ การกระทำเป็นไปติดต่อ.

บทว่า สติ ได้แก่ สติที่กำหนดสัจจะ ๔ เป็นอารมณ์ ด้วยอำนาจชราและมรณะเป็นต้น.

บทว่า สมฺปชญฺญํ ได้แก่ ญาณเช่นนั้นแหละ.

บทว่า อปฺปมาโท ได้แก่ ความไม่ประมาทในการเจริญสัจจะ.

คำที่เหลือในบททั้งปวงมีอรรถง่ายทั้งนั้นแล. จบอรรถกถาอันตรเปยยาลที่ ๙