๓. ปัคคัยหสูตร ที่ ๑

๓. ปฐมรูปารามสุตฺตวณฺณนา

ตติเย รูปสมฺมุทิตาติ รูเป สมฺมุทิตา ปโมทิตา. ทุกฺขาติ ทุกฺขิตา. สุโขติ นิพฺพานสุเขน สุขิโต. เกวลาติ สกลา. ยาวตตฺถีติ วุจฺจตีติ ยตฺตกา

@เชิงอรรถ: ๑ ก.....ผสฺสปฏิวิญฺญตฺติ

@๒ สี.,ก. ฉผสฺสายตเน สติ วิญฺญตฺติยา ๓ ฉ.ม. เหตํ

@๔ ก. สํเวคสํโยชนิเยสุ ๕ ม. ปยุชฺช อตฺถีติ วุจฺจติ. เอเต โวติ เอตฺถ โวกาโร นิปาตมตฺตํ. ปจฺจนีกมิทํ โหติ, สพฺพโลเกน ปสฺสตนฺติ ยํ อิทํ ปสฺสนฺตานํ ปณฺฑิตานํ ทสฺสนํ, ตํ สพฺพโลเกน ปจฺจนีกํ โหติ วิรุทฺธํ. โลโก หิ ปญฺจกฺขนฺเธ นิจฺจา สุขา อตฺตา สุภาติ มญฺญติ, ปณฺฑิตา อนิจฺจา ทุกฺขา อนตฺตา อสุภาติ. สุขโต อาหูติ สุขนฺติ กเถนฺติ. สุขโต วิทู สุขนฺติ ชานาติ. สพฺพเมตํ นิพฺพานเมว สนฺธาย วุตฺตํ.

สมฺมูฬฺเหตฺถาติ เอตฺถ นิพฺพานสมฺปมูฬฺหา. อวิทฺทสูติ พาลา. สพฺเพหิ ฉนฺนวุติปาสณฺฑิโน "นิพฺพานํ ปาปุณิสฺสามา"ติ สญฺญิโน โหนฺติ, เต ปน "นิพฺพานํ นาม อิทนฺ"ติปิ น ชานนฺติ. นิวุตานนฺติ กิเลสนีวรเณน นิวุตานํ ปริโยนทฺธานํ. อนฺธกาโร อปสฺสตนฺติ อปสฺสนฺตานํ อนฺธกาโร โหติ. กึ ตํ เอวํ โหติ? นิพฺพานํ วา นิพฺพานทสฺสนํ วา. อปสฺสนฺตานํ หิ พาลานํ นิพฺพานมฺปิ นิพฺพานทสฺสนมฺปิ กาฬเมฆอวจฺฉาทิตํ วิย จนฺทมณฺฑลํ กฏาเหน ปฏิพุชฺฌิตปตฺโต วิย จ นิจฺจกาลํ ตโม เจว อนฺธกาโร จ ๑- สมฺปชฺชติ.

สตญฺจ วิวฏํ โหติ, อาโลโก ปสฺสตามิวาติ สตญฺจ สปฺปุริสานํ ปญฺญาทสฺสเนน ปสฺสนฺตานํ นิพฺพานํ อาโลโก วิย วิวฏํ โหติ. สนฺติเก น วิชานนฺติ, มคา ๒- ธมฺมสฺส อโกวิทาติ ยํ อตฺตโน สรีเร เกเส วา โลมาทีสุ วา อญฺญตรโกฏฺฐาสํ ปริจฺฉินฺทิตฺวา อนนฺตรเมว อธิคนฺตพฺพโต อตฺตโน วา ขนฺธานํ นิโรธมคฺคโต ๓- สนฺติเก นิพฺพานํ ตํ เอวํ สนฺติเก สมานมฺปิ มคภูตา ๔- ชนา มคฺคามคฺคธมฺมสฺส จตุสจฺจสฺส ธมฺมสฺส วา อโกวิทา น ชานนฺติ. มารเธยฺยานุปนฺเนภีติ ๕- เตภูมกวฏฺฏํ มารสฺส นิวาสฏฺฐานํ อนุปฺปนฺเนหิ. โก นุ อญฺญตฺรมริเยภีติ ฐเปตฺวา อริเย โก นุ อญฺโญ นิพฺพานํ ๖- ชานิตุํ อรหติ.

@เชิงอรรถ: ๑ สี. ตโม วิวฏฺฏํ วิย จ ๒ ก. มคฺคา

@๓ ม. นิโรธํ มคฺคโต ๔ ก. มคฺคภูตา

@๕ ฉ.ม. มารเธยฺยานุปนฺเนหีติ ๖ ฉ.ม. นิพฺพานปทํ สมฺมทญฺญาย ปรินิพฺพนฺตีติ อรหตฺตปญฺญาย สมฺมา ชานิตฺวา อนนฺตรเมว อนาสวา หุตฺวา กิเลสปรินิพฺพาเนน ปรินิพฺพนฺติ. อถวา สมฺมทญฺญาย อนาสวา หุตฺวา อนฺเต ขนฺธปรินิพฺพาเนน ปรินิพฺพายนฺติ.