๓. ปัคคัยหสูตร ที่ ๑

3. Paṭhamarūpārāmasuttavaṇṇanā

Tatiye rūpasammuditāti rūpe sammuditā pamoditā. Dukkhāti dukkhitā. Sukhoti nibbānasukhena sukhito. Kevalāti sakalā. Yāvatatthīti vuccatīti yattakā

@Footnote: 1 ka.....phassapaṭiviññatti

@2 Sī.,ka. chaphassāyatane sati viññattiyā 3 cha.Ma. hetaṃ

@4 ka. saṃvegasaṃyojaniyesu 5 Ma. payujja Atthīti vuccati. Ete voti ettha vokāro nipātamattaṃ. Paccanīkamidaṃ hoti, sabbalokena passatanti yaṃ idaṃ passantānaṃ paṇḍitānaṃ dassanaṃ, taṃ sabbalokena paccanīkaṃ hoti viruddhaṃ. Loko hi pañcakkhandhe niccā sukhā attā subhāti maññati, paṇḍitā aniccā dukkhā anattā asubhāti. Sukhato āhūti sukhanti kathenti. Sukhato vidū sukhanti jānāti. Sabbametaṃ nibbānameva sandhāya vuttaṃ.

Sammūḷhetthāti ettha nibbānasampamūḷhā. Aviddasūti bālā. Sabbehi channavutipāsaṇḍino "nibbānaṃ pāpuṇissāmā"ti saññino honti, te pana "nibbānaṃ nāma idan"tipi na jānanti. Nivutānanti kilesanīvaraṇena nivutānaṃ pariyonaddhānaṃ. Andhakāro apassatanti apassantānaṃ andhakāro hoti. Kiṃ taṃ evaṃ hoti? nibbānaṃ vā nibbānadassanaṃ vā. Apassantānaṃ hi bālānaṃ nibbānampi nibbānadassanampi kāḷameghaavacchāditaṃ viya candamaṇḍalaṃ kaṭāhena paṭibujjhitapatto viya ca niccakālaṃ tamo ceva andhakāro ca 1- sampajjati.

Satañca vivaṭaṃ hoti, āloko passatāmivāti satañca sappurisānaṃ paññādassanena passantānaṃ nibbānaṃ āloko viya vivaṭaṃ hoti. Santike na vijānanti, magā 2- dhammassa akovidāti yaṃ attano sarīre kese vā lomādīsu vā aññatarakoṭṭhāsaṃ paricchinditvā anantarameva adhigantabbato attano vā khandhānaṃ nirodhamaggato 3- santike nibbānaṃ taṃ evaṃ santike samānampi magabhūtā 4- janā maggāmaggadhammassa catusaccassa dhammassa vā akovidā na jānanti. Māradheyyānupannebhīti 5- tebhūmakavaṭṭaṃ mārassa nivāsaṭṭhānaṃ anuppannehi. Ko nu aññatramariyebhīti ṭhapetvā ariye ko nu añño nibbānaṃ 6- jānituṃ arahati.

@Footnote: 1 Sī. tamo vivaṭṭaṃ viya ca 2 ka. maggā

@3 Ma. nirodhaṃ maggato 4 ka. maggabhūtā

@5 cha.Ma. māradheyyānupannehīti 6 cha.Ma. nibbānapadaṃ Sammadaññāya parinibbantīti arahattapaññāya sammā jānitvā anantarameva anāsavā hutvā kilesaparinibbānena parinibbanti. Athavā sammadaññāya anāsavā hutvā ante khandhaparinibbānena parinibbāyanti.