๔. ปาตาลสูตร

4. Pātālasuttavaṇṇanā

Catutthe pātāloti pātassa alaṃ pariyatto, natthi ettha patiṭṭhāti pātālo. Asantaṃ asaṃvijjanānanti 8- asambhūtattaṃ apaññāyamānattaṃ. Evaṃ vācaṃ bhāsatīti atthi mahāsamudde pātāloti evaṃ vācaṃ. So hi yaṃ taṃ balavā mukhaṃ mahāsamuddassa udakaṃ vegena pakkhanditvā cakkavāḷaṃ vā sineruṃ vā āhacca

@Footnote: 1 vi. cūḷa. 7/278/43 2 Ma.mū. 12/304/266

@3 khu.iti. 25/91/309. saṃ.kha. 17/80/75.

@4 aṅ.chakka 22/332/448 (syā) khu.cūḷa. 30/112/38 (syā)

@5 saṃ.sa. 16/51/82. saṃ.saḷā. 18/84/53 (syā) khu.u. 25/71/212.

@6 Sī. vuttakoṇanto. ka. vuttakoṭṭhāsato 7 cha. parivaṭumaṃ 8 cha. avijjamānanti Yojanadviyojanadasayojanappamāṇampi uggantvā puna mahāsamudde patati, yassa patitaṭṭhāne mahānarakapapāto viya hoti, yaṃ loke balavā mukhanti vuccati, taṃ sandhāya evaṃ vadati.

Yasmā pana tattha tathārūpānaṃ macchakacchapadevadānavānaṃ patiṭṭhāpi hoti sukhanivāsopi, tasmā asantaṃ avijjamānaṃ taṃ taṃ vācaṃ bhāsati nāma. Yasmā pana sabbaputhujjanā sārīrikāya dukkhavedanāya patiṭṭhātuṃ na sakkonti, tasmā pātassa alanti atthena ayameva pātāloti dassento sārīrikānaṃ kho etaṃ bhikkhavetiādimāha.

Pātāle na paccuṭṭhāsīti pātālasmiṃ na patiṭṭhāsi. Gādhanti patiṭṭhaṃ. Akkandatīti anibaddhaṃ vilāpaṃ lapanto kandati. Dubbaloti dubbalañāṇo. Appathāmakoti ñāṇathāmassa paritattāya parittathāmako. Imasmiṃ sutte ariyasāvako sotāpanno, sotāpanno hi ettha dhuraṃ, balavavipassako pana tikkhabuddhi uppannaṃ vedanaṃ ananuvattitvā patiṭṭhātuṃ samattho yogāvacaropi vaṭṭati.