สิกขาบทที่ ๕ เรื่องเด็กชายอุบาลี

{๔๐๒} ปญฺจมสิกฺขาปเท ฯ องฺคุลิโย ทุกฺขา ภวิสฺสนฺตีติ อกฺขรานิ ลิขนฺตสฺส องฺคุลิโย ทุกฺขา ภวิสฺสนฺตีติ จินฺเตสุํ ฯ อุรสฺส ทุกฺโขติ คณนํ สิกฺขนฺเตน พหุปิ จินฺเตตพฺพํ โหติ เตนสฺส อุโร ทุกฺโข ภวิสฺสตีติ มญฺญึสุ ฯ อกฺขีนิสฺส ทุกฺขานีติ รูปสุตฺตํ สิกฺขนฺเตน กหาปณานิ ปริวตฺเตตฺวา ปริวตฺเตตฺวา ปสฺสิตพฺพานิ โหนฺติ เตนสฺส อกฺขีนิ ทุกฺขานิ ภวิสฺสนฺตีติ มญฺญึสุ ฯ ฑํสาทีสุ ฑํสาติ ปิงฺคลมกฺขิกาโย ฯ ทุกฺขานนฺติ ทุกฺขมานํ ฯ ติพฺพานนฺติ พหลานํ ฯ ขรานนฺติ ติกฺขิณานํ ฯ กฏุกานนฺติ ผรุสานํ ฯ อมนาปตาย วา กฏุกรสสทิสานํ ฯ อสาตานนฺติ อมธุรานํ ฯ ปาณหรานนฺติ ชีวิตหรานํ ฯ

{๔๐๔} สีมํ สมฺมนฺนตีติ นวํ สีมํ พนฺธติ ฯ กุรุนฺทิยํ ปน อุทกุกฺเขปํ ปริจฺฉินฺทเนปิ ทุกฺกฏํ วุตฺตํ ฯ ปริปุณฺณวีสติวสฺโสติ ปฏิสนฺธิคฺคหณโต ปฏฺฐาย ปริปุณฺณวีสติวสฺโส ฯ คพภวีโสปิ หิ ปริปุณฺณวีสติวสฺโสเตฺวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ ฯ ยถาห ฯ เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา กุมารกสฺสโป คพฺภวีโส อุปสมฺปนฺโน โหติ ฯ อถโข อายสฺมโต กุมารกสฺสปสฺส เอตทโหสิ ภควตา ปญฺญตฺตํ น อูนวีสติวสฺโส ปุคฺคโล อุปสมฺปาเทตพฺโพติ อหญฺจมฺหิ คพฺภวีโส อุปสมฺปนฺโน อุปสมฺปนฺโน นุโขมฺหิ น นุโข อุปสมฺปนฺโน ฯ ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ ฯ ยํ ภิกฺขเว มาตุกุจฺฉิสฺมึ ปฐมํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ ปฐมํ วิญฺญาณํ ปาตุภูตํ ตทุปาทาย สาวสฺส ชาติ อนุชานามิ ภิกฺขเว คพฺภวีสํ อุปสมฺปาเทตุนฺติ ๑- ฯ ตตฺถ โย ทฺวาทส มาเส มาตุกุจฺฉิสฺมึ วสิตฺวา มหาปวารณาย ชาโต โส ตโต ปฏฺฐาย ยาว เอกูนวีสติเม วสฺเส มหาปวารณา ตํ อติกฺกมิตฺวา ปาฏิปเท อุปสมฺปาเทตพฺโพ ฯ เอเตนูปาเยน หาปนวฑฺฒนํ เวทิตพฺพํ ฯ

โปราณกตฺเถรา ปน เอกูนวีสติวสฺสํ สามเณรํ นิกฺขมนียปุณฺณมาสึ อติกฺกมฺม ปาฏิปททิวเส อุปสมฺปาเทนฺติ ฯ ตํ กสฺมาติ ฯ วุจฺจเต ฯ เอกสฺมึ วสฺเส ฉ จาตุทฺทสิกา อุโปสถา โหนฺติ อิติ วีสติยา วสฺเสสุ จตฺตาโร มาสา ปริหายนฺติ ฯ ราชาโน ตติเย ตติเย วสฺเส วสฺสํ อุกฺกฑฺฒนฺติ อิติ อฏฺฐารสสุ วสฺเสสุ ฉมฺมาสา วฑฺฒนฺติ ฯ ตโต อุโปสถวเสน ปริหีเน จตฺตาโร มาเส อปเนตฺวา เทฺว มาสา อวเสสา โหนฺติ ฯ เต เทฺว มาเส คเหตฺวา วีสติ วสฺสานิ ปริปุณฺณานิ โหนฺตีติ นิกฺกงฺขา หุตฺวา นิกฺขมนียปุณฺณมาสึ อติกฺกมฺม ปาฏิปเท อุปสมฺปาเทนฺติ ฯ เอตฺถ ปน โย ปวาเรตฺวา วีสติวสฺโส ภวิสฺสติ ตํ สนฺธาย เอกูนวีสติวสฺสนฺติ วุตฺตํ ฯ ตสฺมา โย มาตุกุจฺฉิสฺมึ ทฺวาทส มาเส วสิ โส เอกวีสติวสฺโส โหติ ฯ โย สตฺตมาเส วสิ โส สตฺตมาสาธิกวีสติวสฺโส ฯ ฉมฺมาเส ชาโต ปน น ชีวติ ฯ {๔๐๖} อนาปตฺติ อูนวีสติวสฺสํ ปุคฺคลํ ปริปุณฺณสญฺญีติ เอตฺถ กิญฺจาปิ อุปสมฺปาเทนฺตสฺส อนาปตฺติ ปุคฺคโล ปน อนุปสมฺปนฺโนว โหติ ฯ สเจ ปน โส ทสวสฺสจฺจเยน อญฺญํ อุปสมฺปาเทติ ตญฺเจ มุญฺจิตฺวา คโณ ปูรติ

@เชิงอรรถ: ๑. วิ. มหาวคฺค. ๔/๑๘๗-๑๘๘. สูปสมฺปนฺโน ฯ โสปิ จ ยาว น ชานาติ ตาวสฺส เนว สคฺคนฺตราโย น โมกฺขนฺตราโย ฯ ญตฺวา ปน ปุน อุปสมฺปชฺชิตพฺพํ ฯ เสสํ อุตฺตานเมวาติ ฯ ติสมุฏฺฐานํ กิริยา สญฺญาวิโมกฺขํ สจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ

อูนวีสติวสฺสสิกฺขาปทํ ปญฺจมํ ฯ