สิกขาบทที่ ๑๐ เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

{๕๙๓} เตน สมเยนาติ กยวิกฺกยสิกฺขาปทํ ฯ ตตฺถ กตีหิปิ ตฺยายนฺติ กติ เต อยํ ฯ หิกาโร ปเนตฺถ ปทปูรโณ ปิกาโร ครหายํ ฯ อยํ ทุพฺพลา สงฺฆาฏิ ตว กติทิวสานิ ภวิสฺสตีติ อตฺโถ ฯ อถวา กติหํปิ ตฺยายนฺติปิ ปาโฐ ฯ ตตฺถ กติหนฺติ กติอหานิ กติทิวสานีติ วุตฺตํ โหติ ฯ เสสํ วุตฺตนยเมว ฯ กตีหิปิ มฺยายนฺติ อิทํ เอเตเนว นเยน เวทิตพฺพํ ฯ คิหีปิ นํ คิหิสฺสาติ เอตฺถ นนฺติ นามตฺเถ นิปาโต คิหีปิ นาม คิหิสฺสาติ วุตฺตํ โหติ ฯ {๕๙๔} นานปฺปการกนฺติ จีวราทีนํ กปฺปิยภณฺฑานํ วเสน อเนกวิธํ ฯ เตเนวสฺส ปทภาชเน จีวรํ อาทึ กตฺวา ทสิกสุตฺตปริโยสานํ กปฺปิยภณฺฑเมว ทสฺสิตํ ฯ อกปฺปิยภณฺฑปริวตฺตนํ หิ กยวิกฺกยสงฺคหํ น คจฺฉติ ฯ กยวิกฺกยนฺติ กยญฺเจว วิกฺกยญฺจ ฯ อิมินา อิมํ เทหีติ อาทินา นเยน ปรสฺส กปฺปิยภณฺฑํ คณฺหนฺโต กยํ สมาปชฺชติ อตฺตโน กปฺปิยภณฺฑํ เทนฺโต วิกฺกยํ ฯ

{๕๙๕} อชฺฌาจรตีติ อภิภวิตฺวา จรติ ฯ วีติกฺกมวาจํ ภาสตีติ อตฺโถ ฯ ยโต กยิตญฺจ โหติ วิกฺกีตญฺจาติ ยทา กยิตญฺจ โหติ ปรภณฺฑํ อตฺตโน หตฺถคตํ กโรนฺเตน วิกฺกยิตญฺจ อตฺตโน ภณฺฑํ ปรหตฺถคตํ กโรนฺเตน ฯ อิมินา อิมนฺติอาทิวจนานุรูปโต ปน ปาโฐ ปฐมํ อตฺตโน ภณฺฑํ ทสฺสิตํ ฯ นิสฺสชฺชิตพฺพนฺติ เอวํ ปรสฺส หตฺถโต กยวิกฺกยวเสน คหิตํ กปฺปิยภณฺฑํ นิสฺสชฺชิตพฺพํ ฯ อยํ หิ กยวิกฺกโย ฐเปตฺวา ปญฺจ สหธมฺมิเก อวเสเสหิ คิหิปพฺพชิเตหิ อนฺตมโส มาตาปิตูหิปิ สทฺธึ น วฏฺฏติ ฯ

ตตฺรายํ วินิจฺฉโย ฯ วตฺเถน วา วตฺถํ โหตุ ภตฺเตน วา ภตฺตํ ยงฺกิญฺจิ กปฺปิยํ อิมินา อิมํ เทหีติ วทติ ทุกฺกฏํ ฯ เอวํ วตฺวา มาตุยาปิ อตฺตโน ภณฺฑํ เทติ ทุกฺกฏา ฯ อิมินา อิมํ เทหีติ วุตฺโต วา อิมํ เทหิ อิมํ เต ทสฺสามีติ วตฺวา วา มาตุยาปิ ภณฺฑํ อตฺตโน คณฺหาติ ทุกฺกฏํ ฯ อตฺตโน ภณฺเฑ ปรหตฺถํ ปรภณฺเฑ จ อตฺตโน หตฺถํ สมฺปตฺเต นิสฺสคฺคิยํ ฯ มาตรํ ปน ปิตรํ วา อิมํ เทหีติ วทโต วิญฺญตฺติ น โหติ ฯ อิมํ คณฺหาหีติ วทโต สทฺธาเทยฺยวินิปาตนํ น โหติ ฯ อญฺญาตกํ อิมํ เทหีติ วทโต วิญฺญตฺติ โหติ ฯ อิมํ คณฺหาหีติ วทโต สทฺธาเทยฺยวินิปาตนํ โหติ ฯ อิมินา อิมํ เทหีติ กยวิกฺกยํ อาปชฺชโต นิสฺสคฺคิยํ ฯ ตสฺมา กปฺปิยภณฺฑํ ปริวตฺตนฺเตน มาตาปิตูหิ สทฺธึ กยวิกฺกยํ อญฺญาตเกหิ สทฺธึ ติสฺโส อาปตฺติโย โมเจนฺเตน ปริวตฺเตตพฺพํ ฯ ตตฺรายํ ปริวตฺตนวิธิ ฯ ภิกฺขุสฺส ปาเถยฺยตณฺฑุลา โหนฺติ ฯ โส อนฺตรามคฺเค ภตฺตหตฺถปุริสํ ทิสฺวา อมฺหากํ ตณฺฑุลา อตฺถิ น จ โน อิเมหิ อตฺโถ ภตฺเตน ปน อตฺโถติ วทติ ฯ ปุริโส ตณฺฑุเล คเหตฺวา ภตฺตํ เทติ วฏฺฏติ ฯ ติสฺโสปิ อาปตฺติโย น โหนฺติ ฯ อนฺตมโส นิมิตฺตกมฺมมตฺตํปิ น โหติ ฯ กสฺมา ฯ มูลสฺส อตฺถิตาย ฯ ปรโต จ วุตฺตเมว อิทํ อมฺหากํ อตฺถิ อมฺหากญฺจ อิมินา จ อิมินา จ อตฺโถติ ภณตีติ ฯ โย ปน เอวํ อกตฺวา อิมินา อิมํ เทหีติ ปริวตฺเตติ ยถาวตฺถุกเมว ฯ วิฆาสาทํ ทิสฺวา อิมํ โอทนํ ภุญฺชิตฺวา รชนํ วา ทารูนิ วา อาหราติ เทติ รชนฉลฺลิคณนาย จ ทารุคณนาย จ นิสฺสคฺคิยานิ โหนฺติ ฯ อิมํ โอทนํ ภุญฺชิตฺวา อิทนฺนาม กโรถาติ ทนฺตการาทีหิ สิปฺปิเกหิ ธมกรกาทีสุ ตํ ตํ ปริกฺขารํ กาเรติ รชเกหิ วา วตฺถํ โธวาเปติ ยถาวตฺถุกเมว ฯ นหาปิเตน เกเส ฉินฺทาเปติ กมฺมกาเรหิ นวกมฺมํ กาเรติ ยถาวตฺถุกเมว ฯ สเจ ปน อิทํ ภตฺตํ ภุญฺชิตฺวา อิทํ กโรถาติ น วทติ อิทํ ภตฺตํ ภุญฺช ภุตฺโตสิ ภุญฺชิสฺสส อิทํ นาม กโรหีติ วทติ วฏฺฏติ ฯ เอตฺถ จ กิญฺจาปิ วตฺถโธวเน วา เกสจฺเฉทเน วา ภูมิโสธนาทินวกมฺเม วา ปรภณฺฑํ อตฺตโน หตฺถคตํ นิสฺสชฺชิตพฺพํ นาม นตฺถิ มหาอฏฺฐกถายํ ปน ทฬฺหํ กตฺวา วุตฺตตฺตา น สกฺกา เอตํ ปฏิกฺขิปิตุํ ตสฺมา ยถา นิสฺสคฺคิยวตฺถุมฺหิ ปริภุตฺเต วา นฏฺเฐ วา ปาจิตฺติยํ เทเสติ เอวํ อิธาปิ เทเสตพฺพํ ฯ

{๕๙๖} กยวิกฺกเย กยวิกฺกยสญฺญีติ อาทิมฺหิ โย กยวิกฺกยํ สมาปชฺชติ โส ตสฺมึ กยวิกฺกยสญฺญี วา ภวตุ เวมติโก วา นกยวิกฺกยสญฺญี วา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยเมว ฯ จูฬตฺติเก ทฺวีสุ ปเทสุ ทุกฺกฏเมวาติ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ {๕๙๗} อคฺฆํ ปุจฺฉตีติ อยํ ตว ปตฺโต กึ อคฺฆตีติ ปุจฺฉติ ฯ อิทํ นามาติ วุตฺเต ปน สเจ ตสฺส กปฺปิยภณฺฑํ มหคฺฆํ โหติ เอวญฺจ นํ ปฏิวทติ อุปาสก มม อิทํ วตฺถุ มหคฺฆํ ตว ปตฺตํ อญฺญสฺส เทหีติ ฯ ตํ สุตฺวา อิตโร อญฺญํ ถาลกํปิ ทสฺสามีติ วทติ คณฺหิตุํ วฏฺฏติ ฯ อิทํ อมฺหากํ อตฺถีติ วุตฺตลกฺขเณ ปติ ฯ สเจ โส ปตฺโต มหคฺโฆ ภิกฺขุโน วตฺถุ อปฺปคฺฆํ ปตฺตสฺสามิโก จสฺส อปฺปคฺฆภาวํ น ชานาติ ปตฺโต น คเหตพฺโพ ฯ มม วตฺถุ อปฺปคฺฆนฺติ อาจิกฺขิตพฺพํ ฯ มหคฺฆภาวํ วตฺวา วญฺเจตฺวา คณฺหนฺโต หิ ภณฺฑํ อคฺฆาเปตฺวา กาเรตพฺพตํ อาปชฺชติ ฯ สเจ ปตฺตสฺสามิโก โหตุ ภนฺเต เสสํ มม ปุญฺญํ ภวิสฺสตีติ เทติ วฏฺฏติ ฯ กปฺปิยการกสฺส อาจิกฺขตีติ ยสฺส หตฺถโต ภณฺฑํ คณฺหาติ ตํ ฐเปตฺวา อญฺญํ อนฺตมโส ตสฺส ปุตฺตภาตุกํปิ กปฺปิยการกํ กตฺวา อิมินา อิทนฺนาม คเหตฺวา เทหีติ อาจิกฺขติ ฯ โส เจ เฉโก โหติ ปุนปฺปุนํ อปเนตฺวา วิวเทตฺวา คณฺหาติ ตุณฺหีภูเตน ฐาตพฺพํ ฯ โน เจ เฉโก โหติ น ชานาติ คเหตุํ วาณิชโก ตํ วญฺเจติ มา คณฺหาติ วตฺตพฺโพ ฯ อิทํ อมฺหากํ อตฺถีติ อาทิมฺหิ อิทํ ปฏิคฺคหิตํ เตลํ วา สปฺปิ วา อมฺหากํ อตฺถิ อมฺหากญฺจ อญฺเญน อปฏิคฺคหิตเกน อตฺโถติ ภณติ ฯ สเจ โส ตํ คเหตฺวา อญฺญํ เทติ ปฐมํ อตฺตโน เตลํ น มินาเปตพฺพํ ฯ กสฺมา ฯ เตลนาฬิยมฺหิ อวสิฏฺฐํ เตลํ โหติ ตํ ปจฺฉา มินนฺตสฺส อปฏิคฺคหิตกํ ทูเสยฺยาติ ฯ เสสํ อุตฺตานตฺถเมว ฯ

ฉสฺสมุฏฺฐานํ กิริยา โนสญฺญาวิโมกฺขํ อจิตฺตกํ ปณฺณตฺติวชฺชํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ ติจิตฺตํ ติเวทนนฺติ ฯ

กยวิกฺกยสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา ฯ

นิฏฺฐิโต จ ทุติโย วคฺโค ฯ