ปริสสูตร

๔. ปริสาสุตฺตวณฺณนา

จตุตฺเถ น พาหุลฺลิกา โหนฺตีติ ปจฺจยพาหุลฺลิกา น โหนฺติ. น สาถลิกาติ ติสฺโส สิกฺขา สิถิลํ กตฺวา น คณฺหนฺติ. โอกฺกมเน นิกฺขิตฺตธุราติ โอกฺกมนํ วุจฺจติ อวคมนฏฺเฐน ปญฺจ นีวรณานิ, เตสุ นิกฺขิตฺตธุรา. ปวิเวเก ปุพฺพงฺคมาติ กายจิตฺตอุปธิวิเวกสงฺขาเต ติวิเธปิ วิเวเก ปุพฺพงฺคมา. วิริยํ อารภนฺตีติ ทุวิธํปิ วิริยํ ปคฺคณฺหนฺติ. อปฺปตฺตสฺสาติ ฌานวิปสฺสนามคฺคผล- สงฺขาตสฺส อปฺปตฺตวิเสสสฺส. เสสปททฺวเยปิ เอเสว นโย. ปจฺฉิมา ชานตาติ สทฺธิวิหาริกอนฺเตวาสิกาทโย. ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชตีติ อาจริยุปชฺฌาเยหิ กตํ อนุกโรติ. ยํ ตาย ชนตาย อาจริยุปชฺฌาเยสุ ทิฏฺฐํ, ตสฺส อนุคตึ อาปชฺชติ นาม. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อคฺควตี ปริสาติ ภิกฺขเว อยํ ปริสอคฺคปุคฺคลวตี นาม วุจฺจติ.

ภณฺฑนชาตาติ ชาตภณฺฑนา. กลหชาตาติ ชาตกลหา. ภณฺฑนนฺติ เจตฺถ กลหสฺส ปุพฺพภาโค, หตฺถปรามาสาทิวเสน วีติกฺกโม กลโห นาม. วิวาทาปนฺนาติ วิรุทฺธวาทํ อาปนฺนา. มุขสตฺตีหีติ คุณวิชฺฌนฏฺเฐน ๔- ผรุสา วาจา "มุขสตฺติโย"ติ วุจฺจนฺติ, ตาหิ มุขสตฺตีหิ. วิตุทนฺตา วิหรนฺตีติ วิชฺฌนฺตา วิจรนฺติ.

สมคฺคาติ สหิตา. สมฺโมทมานาติ สมฺปวตฺตโมทา. ๕- ขีโรทกีภูตาติ ขีโรทกํ วิย ภูตา. ปิยจกฺขูหีติ อุปสนฺเตหิ เมตฺตจกฺขูหิ. ปีติ ชายตีติ ปญฺจวณฺณา ปีติ

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม.,อิ. อิตรมฺปิ ๒ ฉ.ม. อยํ สทฺโท น ทิสฺสติ

@๓ ฉ.ม.,อิ. ฌานานาคามี นาม ๔ ม. คุณวิจฺฉินฺทนตฺเถน ๕ ฉ.ม. สมปฺปวตฺตโมทา อุปฺปชฺชติ. กาโย ปสฺสมฺภตีติ นามกาโยปิ รูปกาโยปิ วิคตทรโถ โหติ. ปสฺสทฺธกาโยติ อสารทฺธกาโย. สุขํ เวทิยตีติ กายิกเจตสิกํ สุขํ เวทิยติ. สมาธิยตีติ อารมฺมเณ ปน สมาธิยติ. ๑-

ถุลฺลผุสิตเกติ มหาผุสิตเก. ปพฺพตกนฺทรปทรสาขาติ เอตฺถ กนฺทรํ ๒- นาม "กนฺ"ติ ลทฺธนาเมน อุทเกน ทาริโต อุทกภินฺโน ปพฺพตปฺปเทโส, โย "นิตมฺโพ"ติปิ ๓- "นทินิกุญฺโช"ติปิ ๔- วุจฺจติ. ปทรํ นาม อฑฺฒมาเส เทเว อวสฺสนฺเต ผลิโต ภูมิปฺปเทโส. สาขาติ กุโสพฺภคามินิโย ขุทฺทกมาติกาโย. กุโสพฺภาติ ๕- ขุทฺทก- อาวาฏา. มหาโสพฺภาติ มหาอาวาฏา. กุนฺนทิโยติ ขุทฺทกนทิโย. มหานทิโยติ คงฺคายมุนาทิกา มหาสริตา.