โยคสูตร

๑๐. โยคสุตฺตวณฺณนา

ทสเม วฏฺฏสฺมึ โยเชนฺตีติ โยคา. กามโยโคติอาทีสุ ปญฺจกาม- คุณิโก ราโค กามโยโค. รูปารูปภเวสุ ฉนฺทราโค ภวโยโค, ตถา ฌานนิกนฺติ. สสฺสตทิฏฺฐิสหคโต จ ราโค ทฺวาสฏฺฐี ทิฏฺฐิโย จ ทิฏฺฐิโยโค. จตูสุ สจฺเจสุ อญฺญาณํ อวิชฺชาโยโค. กาเมสุ วา โยเชตีติ กามโยโค. ภเวสุ โยเชตีติ ภวโยโค. ทิฏฺฐีสุ ๑- โยเชตีติ ทิฏฺฐิโยโค. อวิชฺชาย โยเชตีติ อวิชฺชาโยโคติ เหฏฺฐา วุตฺตธมฺมานํเยเวตํ อธิวจนํ.

อิทานิ เต วิตฺถาเรตฺวา ทสฺเสนฺโต กตโม จ ภิกฺขเวติอาทิมาห. ตตฺถ สมุทยนฺติ อุปฺปตฺตึ. อตฺถงฺคมนฺติ เภทํ. อสฺสาทนฺติ มธุรภาวํ. อาทีนวนฺติ อมธุรภาวํ โทสํ. นิสฺสรณนฺติ นิสฺสฏภาวํ. กาเมสูติ วตฺถุกาเมสุ. กามราโคติ กาเม อารพฺภ อุปฺปนฺนราโค. เสสปเทสุปิ เอเสว นโย. อนุเสตีติ นิพฺพตฺตติ. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว กามโยโคติ ภิกฺขเว อิทํ กาเมสุ โยชนการณํ พนฺธนการณํ วุจฺจตีติ เอวํ สพฺพตฺถ อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

ผสฺสายตนานนฺติ จกฺขาทีนํ จกฺขุสมฺผสฺสาทิการณานํ. อวิชฺชา อญฺญาณนฺติ ญาณปฏิปกฺขภาเวน อญฺญาณสงฺขาตา อวิชฺชา. อิติ กามโยโคติ เอตฺถ อิติสทฺโท จตูหิปิ โยเคหิ สทฺธึ โยเชตพฺโพ "เอวํ กามโยโค, เอวํ ภวโยโค"ติ. สํยุตฺโตติ ๒- สมฺปริวาริโต. ๓- ปาปเกหีติ ลามเกหิ. อกุสเลหีติ อโกสลฺลสมฺภูเตหิ. สงฺกิเลสิเกหีติ สงฺกิลิสฺสเกหิ, ๔- ปสนฺนสฺส จิตฺตสฺส ปสนฺนภาวทูสเกหีติ ๕- อตฺโถ. โปโนพฺภวิเกหีติ ปุนพฺภวนิพฺพตฺตเกหิ. สทเรหีติ สทรเถหิ. ทุกฺขวิปาเกหีติ วิปากกาเล ทุกฺขุปฺปาทเกหิ. อายตึ ชาติชรามรณิเกหีติ อนาคเต ปุนปฺปุนํ ชาติชรามรณนิพฺพตฺตเกหิ. ตสฺมา อโยคกฺเขมีติ วุจฺจตีติ ยสฺมา อปฺปหีนโยโค ปุคฺคโล เอเตหิ ธมฺเมหิ

@เชิงอรรถ: ๑ ม. ทิฏฺฐิยา ๒ ก. สมฺปยุตฺโตติ ๓ ฉ.ม. ปริวาริโต

@๔ ฉ.ม. สํกิเลสนเกหิ ๕ ม. ปสนฺนภาวโรสเกหีติ สมฺปยุตฺโต โหติ, ตสฺมา เตหิ ๑- จตูหิ โยเคหิ เขมํ นิพฺพานํ อนธิคตตฺตา น โยคกฺเขมีติ วุจฺจติ.

วิสํโยคาติ วิสํโยชนการณานิ. กามโยควิสํโยโคติ กามโยควิสํโยชนการณํ. เสสปเทสุปิ เอเสว นโย. ตตฺถ อสุภชฺฌานํ กามโยควิสํโยโค, ตํ ปาทกํ กตฺวา อธิคโต อนาคามิมคฺโค เอกนฺเตเนว กามโยควิสํโยโค นาม. อรหตฺตมคฺโค ภวโยควิสํโยโค นาม, โสตาปตฺติมคฺโค ทิฏฺฐิโยควิสํโยโค นาม, อรหตฺตมคฺโค อวิชฺชา- โยควิสํโยโค นาม. อิทานิ เต วิตฺถาเรตฺวา ๒- ทสฺเสนฺโต กตโม จ ภิกฺขเวติ- อาทิมาห. ตสฺสตฺโถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ.

ภวโยเคน จูภยนฺติ ภวโยเคน จ สํยุตฺตา, ๓- กิญฺจ ภิยฺโยติ อุภยํ อุภเยนาปิ จ ๓- สํยุตฺตา, เยน เกนจิ โยเคน สมนฺนาคตาติ ๔- อตฺโถ. ปุรกฺขตาติ ปุรโต กตา, ปริวาริตา วา. กาเม ปริญฺญายาติ ทุวิเธปิ กาเม ปริชานิตฺวา. ภวโยคญฺจ สพฺพโสติ ภวโยคญฺจ สพฺพเมว ปริชานิตฺวา. สมูหจฺจาติ สมูหนิตฺวา. วิราชยนฺติ วิราเชนฺโต, วิราเชตฺวา วา. "วิราเชนฺโต"ติ หิ วุตฺเต มคฺโค กถิโต โหติ, "วิราเชตฺวา"ติ วุตฺเต ผลํ. มุนีติ ขีณาสวมุนิ. อิติ อิมสฺมึ สุตฺเตปิ คาถาสุปิ วฏฺฏวิวฏฺฏเมว ๕- กถิตนฺติ.

ภณฺฑคามวคฺโค ปฐโม.

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ๒ ฉ.ม. วิตฺถารวเสน

@๓-๓ ฉ.ม. กิญฺจิ ภิยฺโย อุภเยนาปิ

@๔ สี. เยน เกนจิ โยคญฺจ เยน สมนฺนาคตาติ ๕ ม. วิวฏฺฏเมว