โยคสูตร

10. Yogasuttavaṇṇanā

Dasame vaṭṭasmiṃ yojentīti yogā. Kāmayogotiādīsu pañcakāma- guṇiko rāgo kāmayogo. Rūpārūpabhavesu chandarāgo bhavayogo, tathā jhānanikanti. Sassatadiṭṭhisahagato ca rāgo dvāsaṭṭhī diṭṭhiyo ca diṭṭhiyogo. Catūsu saccesu aññāṇaṃ avijjāyogo. Kāmesu vā yojetīti kāmayogo. Bhavesu yojetīti bhavayogo. Diṭṭhīsu 1- yojetīti diṭṭhiyogo. Avijjāya yojetīti avijjāyogoti heṭṭhā vuttadhammānaṃyevetaṃ adhivacanaṃ.

Idāni te vitthāretvā dassento katamo ca bhikkhavetiādimāha. Tattha samudayanti uppattiṃ. Atthaṅgamanti bhedaṃ. Assādanti madhurabhāvaṃ. Ādīnavanti amadhurabhāvaṃ dosaṃ. Nissaraṇanti nissaṭabhāvaṃ. Kāmesūti vatthukāmesu. Kāmarāgoti kāme ārabbha uppannarāgo. Sesapadesupi eseva nayo. Anusetīti nibbattati. Ayaṃ vuccati bhikkhave kāmayogoti bhikkhave idaṃ kāmesu yojanakāraṇaṃ bandhanakāraṇaṃ vuccatīti evaṃ sabbattha attho veditabbo.

Phassāyatanānanti cakkhādīnaṃ cakkhusamphassādikāraṇānaṃ. Avijjā aññāṇanti ñāṇapaṭipakkhabhāvena aññāṇasaṅkhātā avijjā. Iti kāmayogoti ettha itisaddo catūhipi yogehi saddhiṃ yojetabbo "evaṃ kāmayogo, evaṃ bhavayogo"ti. Saṃyuttoti 2- samparivārito. 3- Pāpakehīti lāmakehi. Akusalehīti akosallasambhūtehi. Saṅkilesikehīti saṅkilissakehi, 4- pasannassa cittassa pasannabhāvadūsakehīti 5- attho. Ponobbhavikehīti punabbhavanibbattakehi. Sadarehīti sadarathehi. Dukkhavipākehīti vipākakāle dukkhuppādakehi. Āyatiṃ jātijarāmaraṇikehīti anāgate punappunaṃ jātijarāmaraṇanibbattakehi. Tasmā ayogakkhemīti vuccatīti yasmā appahīnayogo puggalo etehi dhammehi

@Footnote: 1 Ma. diṭṭhiyā 2 ka. sampayuttoti 3 cha.Ma. parivārito

@4 cha.Ma. saṃkilesanakehi 5 Ma. pasannabhāvarosakehīti Sampayutto hoti, tasmā tehi 1- catūhi yogehi khemaṃ nibbānaṃ anadhigatattā na yogakkhemīti vuccati.

Visaṃyogāti visaṃyojanakāraṇāni. Kāmayogavisaṃyogoti kāmayogavisaṃyojanakāraṇaṃ. Sesapadesupi eseva nayo. Tattha asubhajjhānaṃ kāmayogavisaṃyogo, taṃ pādakaṃ katvā adhigato anāgāmimaggo ekanteneva kāmayogavisaṃyogo nāma. Arahattamaggo bhavayogavisaṃyogo nāma, sotāpattimaggo diṭṭhiyogavisaṃyogo nāma, arahattamaggo avijjā- yogavisaṃyogo nāma. Idāni te vitthāretvā 2- dassento katamo ca bhikkhaveti- ādimāha. Tassattho vuttanayeneva veditabbo.

Bhavayogena cūbhayanti bhavayogena ca saṃyuttā, 3- kiñca bhiyyoti ubhayaṃ ubhayenāpi ca 3- saṃyuttā, yena kenaci yogena samannāgatāti 4- attho. Purakkhatāti purato katā, parivāritā vā. Kāme pariññāyāti duvidhepi kāme parijānitvā. Bhavayogañca sabbasoti bhavayogañca sabbameva parijānitvā. Samūhaccāti samūhanitvā. Virājayanti virājento, virājetvā vā. "virājento"ti hi vutte maggo kathito hoti, "virājetvā"ti vutte phalaṃ. Munīti khīṇāsavamuni. Iti imasmiṃ suttepi gāthāsupi vaṭṭavivaṭṭameva 5- kathitanti.

Bhaṇḍagāmavaggo paṭhamo.

@Footnote: 1 cha.Ma. ayaṃ pāṭho na dissati 2 cha.Ma. vitthāravasena

@3-3 cha.Ma. kiñci bhiyyo ubhayenāpi

@4 Sī. yena kenaci yogañca yena samannāgatāti 5 Ma. vivaṭṭameva