๕. อาภาวรรค

๕. อาภาวรรค

หมวดว่าด้วยแสงสว่าง

๑. อาภาสูตร

ว่าด้วยแสงสว่าง

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ ประการนี้

แสงสว่าง ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. แสงสว่างแห่งดวงจันทร์ ๒. แสงสว่างแห่งดวงอาทิตย์

๓. แสงสว่างแห่งไฟ ๔. แสงสว่างแห่งปัญญา

ภิกษุทั้งหลาย แสงสว่าง ๔ ประการนี้แล

บรรดาแสงสว่าง ๔ ประการนี้ แสงสว่างแห่งปัญญาเป็นเลิศ

อาภาสูตรที่ ๑ จบ

๒. ปภาสูตร

ว่าด้วยรัศมี

ภิกษุทั้งหลาย รัศมี ๔ ประการนี้

รัศมี ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. รัศมีแห่งดวงจันทร์ ๒. รัศมีแห่งดวงอาทิตย์

๓. รัศมีแห่งไฟ ๔. รัศมีแห่งปัญญา

ภิกษุทั้งหลาย รัศมี ๔ ประการนี้แล

บรรดารัศมี ๔ ประการนี้ รัศมีแห่งปัญญาเป็นเลิศ

ปภาสูตรที่ ๒ จบ

๓. อาโลกสูตร

ว่าด้วยความสว่าง

ภิกษุทั้งหลาย ความสว่าง ๔ ประการนี้

ความสว่าง ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. ความสว่างแห่งดวงจันทร์ ๒. ความสว่างแห่งดวงอาทิตย์

๓. ความสว่างแห่งไฟ ๔. ความสว่างแห่งปัญญา

ภิกษุทั้งหลาย ความสว่าง ๔ ประการนี้แล

บรรดาความสว่าง ๔ ประการนี้ ความสว่างแห่งปัญญาเป็นเลิศ

อาโลกสูตรที่ ๓ จบ

๔. โอภาสสูตร

ว่าด้วยความสว่างไสว

ภิกษุทั้งหลาย ความสว่างไสว ๔ ประการนี้

ความสว่างไสว ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. ความสว่างไสวแห่งดวงจันทร์ ๒. ความสว่างไสวแห่งดวงอาทิตย์

๓. ความสว่างไสวแห่งไฟ ๔. ความสว่างไสวแห่งปัญญา

ภิกษุทั้งหลาย ความสว่างไสว ๔ ประการนี้แล

บรรดาความสว่างไสว ๔ ประการนี้ ความสว่างไสวแห่งปัญญาเป็นเลิศ

โอภาสสูตรที่ ๔ จบ

๕. ปัชโชตสูตร

ว่าด้วยความรุ่งเรือง

ภิกษุทั้งหลาย ความรุ่งเรือง ๔ ประการนี้

ความรุ่งเรือง ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. ความรุ่งเรืองแห่งดวงจันทร์ ๒. ความรุ่งเรืองแห่งดวงอาทิตย์

๓. ความรุ่งเรืองแห่งไฟ ๔. ความรุ่งเรืองแห่งปัญญา

ภิกษุทั้งหลาย ความรุ่งเรือง ๔ ประการนี้แล

บรรดาความรุ่งเรือง ๔ ประการนี้ ความรุ่งเรืองแห่งปัญญาเป็นเลิศ

ปัชโชตสูตรที่ ๕ จบ

๖. ปฐมกาลสูตร

ว่าด้วยกาล สูตรที่ ๑

ภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ ประการนี้

กาล ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. การฟังธรรมตามกาล ๑- ๒. การสนทนาธรรม ๒- ตามกาล

๓. ความสงบใจตามกาล ๔. ความเห็นแจ้งตามกาล

ภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ ประการนี้แล

ปฐมกาลสูตรที่ ๖ จบ

๗. ทุติยกาลสูตร

ว่าด้วยกาล สูตรที่ ๒

ภิกษุทั้งหลาย กาล ๔ ประการนี้ที่บุคคลบำเพ็ญโดยชอบ ให้หมุน เวียนไปตามโดยชอบ ย่อมให้ถึงความสิ้นอาสวะตามลำดับ

กาล ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. การฟังธรรมตามกาล ๒. การสนทนาธรรมตามกาล

๓. ความสงบใจตามกาล ๔. ความเห็นแจ้งตามกาล

กาล ๔ ประการนี้แลที่บุคคลบำเพ็ญโดยชอบ ให้หมุนเวียนไปตามโดยชอบ ย่อมให้ถึงความสิ้นอาสวะตามลำดับ

เปรียบเหมือนเมื่อฝนเม็ดใหญ่ตกลงบนยอดภูเขา น้ำไหลไปตามที่ลุ่มทำให้ซอกเขา ลำธาร และห้วยเต็ม ซอกเขา ลำธาร และห้วยเต็มแล้วทำให้หนองเต็ม หนองเต็ม แล้วทำให้บึงเต็ม บึงเต็มแล้วทำให้แม่น้ำน้อยเต็ม แม่น้ำน้อยเต็มแล้ว ทำให้แม่น้ำ ใหญ่เต็ม แม่น้ำใหญ่เต็มแล้วก็ทำให้มหาสมุทรเต็ม แม้ฉันใด

@เชิงอรรถ :

@๑ กาล ในที่นี้หมายถึงเวลาที่เหมาะสม (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๑๔๖/๓๘๓)

@๒ หมายถึงถ้อยคำสนทนาในการถามและตอบปัญหาเกี่ยวกับธรรม (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๑๔๖/๓๘๓)

กาล ๔ ประการนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ที่บุคคลบำเพ็ญโดยชอบ ให้หมุนเวียน ไปตามโดยชอบ ย่อมให้ถึงความสิ้นอาสวะตามลำดับ

ทุติยกาลสูตรที่ ๗ จบ

๘. ทุจจริตสูตร

ว่าด้วยทุจริต

ภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ ประการนี้

วจีทุจริต ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. มุสาวาท (พูดเท็จ) ๒. ปิสุณาวาจา (พูดส่อเสียด)

๓. ผรุสวาจา (พูดคำหยาบ) ๔. สัมผัปปลาปะ (พูดเพ้อเจ้อ)

ภิกษุทั้งหลาย วจีทุจริต ๔ ประการนี้แล

ทุจจริตสูตรที่ ๘ จบ

๙. สุจริตสูตร

ว่าด้วยสุจริต

ภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ ประการนี้

วจีสุจริต ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. สัจจวาจา (พูดจริง) ๒. อปิสุณาวาจา (พูดไม่ส่อเสียด)

๓. สัณหวาจา (พูดอ่อนหวาน) ๔. มันตภาสา ๑- (พูดด้วยปัญญา)

ภิกษุทั้งหลาย วจีสุจริต ๔ ประการนี้แล

สุจริตสูตรที่ ๙ จบ

@เชิงอรรถ :

@๑ มันตภาสา ในที่นี้หมายถึงคำพูดที่กำหนดด้วยปัญญาคือมันตา (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๑๔๙-๑๕๐/๓๘๓)

๑๐. สารสูตร

ว่าด้วยสารธรรม

ภิกษุทั้งหลาย สารธรรม (ธรรมที่เป็นแก่นสาร) ๔ ประการนี้

สารธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ

๑. สีลสารธรรม ๑- (ธรรมที่เป็นแก่นสารคือศีล)

๒. สมาธิสารธรรม (ธรรมที่เป็นแก่นสารคือสมาธิ)

๓. ปัญญาสารธรรม (ธรรมที่เป็นแก่นสารคือปัญญา)

๔. วิมุตติสารธรรม (ธรรมที่เป็นแก่นสารคือวิมุตติ)

ภิกษุทั้งหลาย สารธรรม ๔ ประการนี้แล

สารสูตรที่ ๑๐ จบ

อาภาวรรคที่ ๕ จบ

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. อาภาสูตร ๒. ปภาสูตร

๓. อาโลกสูตร ๔. โอภาสสูตร

๕. ปัชโชตสูตร ๖. ปฐมกาลสูตร

๗. ทุติยกาลสูตร ๘. ทุจจริตสูตร

๙. สุจริตสูตร ๑๐. สารสูตร

ตติยปัณณาสก์ จบ

@เชิงอรรถ :

@๑ สีลสารธรรม ในที่นี้หมายถึงศีลที่ให้สำเร็จประโยชน์ที่เป็นแก่นสาร (องฺ.จตุกฺก.อ. ๒/๑๔๙-๑๕๐/๓๘๓)