ขฬุงคสูตร

อรรถกถาขฬุงคสูตรที่ ๔

อัสสขฬุงคสูตรที่ ๔ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

บทว่า เปหีติ วุตฺโต ความว่า ม้าอาชาไนยนั้นอันสารถีกล่าวว่า จงไป.

บทว่า ปฏฺฐิโต รถํ ปวตฺเตติ ความว่า เอากระดูกคอบีบแอกแล้วพารถถอยไปทางส่วนทิศเบื้องหลัง.

บทว่า ปจฺฉา ลงฺฆิปติ กุพฺพรํ หนฺติ ความว่า ยกเท้าหลังทั้ง ๒ ข้างขึ้นแล้วเอาเท้าทั้ง ๒ นั้นกระแทกทำลายทูบรถ.

บทว่า ติทณฺฑํ ความว่า ทำลายไม้ ๓ อันที่อยู่ข้างหน้ารถ.

บทว่า รถีสาย สตฺถึ อุสฺสชฺชิตฺวา ความว่า ค้อมศีรษะลงให้แอกถึงพื้นดิน ใช้ขากระแทกงอนรถ.

บทว่า อชฺโฌมทฺทติ ความว่า ใช้ขาหน้าทั้ง ๒ เหยียบงอนรถยืนอยู่.

บทว่า อพฺพฏุมํ ๑- รถํ กโรติ ความว่า ยกรถขึ้นโขดดินหรือที่มีหนาม.

บทว่า อนาทิยิตฺวา ได้แก่ ความไม่ใส่ใจ คือไม่นำพา.

บทว่า ขาธานํ ได้แก่ บังเหียนเหล็กที่เขาใส่ไว้เพื่อติดกับปาก (ม้า).

บทว่า ขีลฏฺฐายี ความว่า ม้ายืน ๔ เท้าไม่ไหวติงเหมือนเสา แล้วหยุดอยู่กับที่เช่นเดียวกับเสาเขื่อน.

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสวัฏฏะอย่างเดียวในพระสูตรนี้. ____________________________

๑- ม. อุพฺพฎมํฯ จบอรรถกถาขฬุงคสูตรที่ ๔