ปฏิสัมภิทาสูตร ที่ ๑

๗. ปฐมปฏิสัมภิทาสูตร

ว่าด้วยธรรมที่เป็นเหตุให้บรรลุปฏิสัมภิทา สูตรที่ ๑

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ ไม่นานนัก ก็จะ ทำให้แจ้งปฏิสัมภิทา ๑- ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่

ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ

ภิกษุในธรรมวินัยนี้

๑. รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเรานี้หดหู่’

๒. รู้ชัดจิตท้อแท้ภายใน ๒- ตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเราท้อแท้ภายใน’

๓. รู้ชัดจิตฟุ้งซ่านไปภายนอก ๓- ตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเราฟุ้งซ่าน ไปภายนอก’

๔. รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า เวทนาปรากฏเกิดขึ้น ปรากฏตั้งอยู่ ปรากฏดับไป

@เชิงอรรถ :

@๑ ดู อภิ.วิ. (แปล) ๓๕/๗๑๘-๗๓๑/๔๕๙-๔๖๕, ๗๔๖-๗๔๗/๔๗๕, ๘๐๐/๕๑๓

@๒ จิตท้อแท้ภายใน ในที่นี้หมายถึงจิตที่ตกอยู่ในถีนมิทธะ (องฺ.สตฺตก.อ. ๓/๓๘/๑๗๙)

@๓ จิตฟุ้งซ่านไปภายนอก ในที่นี้หมายถึงจิตที่ฟุ้งซ่านไปในกามคุณ ๕ ประการ (องฺ.สตฺตก.อ. ๓/๓๘/๑๗๙)

๕. รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า สัญญาปรากฏเกิดขึ้น ปรากฏตั้งอยู่ ปรากฏดับไป

๖. รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า วิตกปรากฏเกิดขึ้น ปรากฏตั้งอยู่ ปรากฏดับไป

๗. กำหนดดี มนสิการดี ทรงจำดี แทงตลอดดีด้วยปัญญาซึ่งนิมิตใน ธรรมที่เป็นสัปปายะและอสัปปายะ ๑- ที่เลวและประณีต ที่มีส่วนดำและขาว

ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุประกอบด้วยธรรม ๗ ประการนี้แล ไม่นานนัก ก็จะทำให้ แจ้งปฏิสัมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่

ปฐมปฏิสัมภิทาสูตรที่ ๗ จบ

๘. ทุติยปฏิสัมภิทาสูตร

ว่าด้วยธรรมที่เป็นเหตุให้บรรลุปฏิสัมภิทา สูตรที่ ๒

ภิกษุทั้งหลาย สารีบุตรประกอบด้วยธรรม ๗ ประการ จึงทำให้แจ้ง ปฏิสมภิทา ๔ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่

ธรรม ๗ ประการ อะไรบ้าง คือ

ในธรรมวินัยนี้ สารีบุตร

๑. รู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเรานี้หดหู่’

๒. รู้ชัดจิตท้อแท้ภายในตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเราท้อแท้ภายใน’

๓. รู้ชัดจิตฟุ้งซ่านไปภายนอกตามความเป็นจริงว่า ‘จิตของเราฟุ้งซ่าน ไปภายนอก’

@เชิงอรรถ :

@๑ นิมิตในธรรมที่เป็นสัปปายะและอสัปปายะ หมายถึงเหตุในธรรมที่เป็นอุปการะและที่ไม่เป็นอุปการะ

@(องฺ.สตฺตก.อ. ๓/๓๘/๑๗๙)