๘. จูฬเสฏฐีเปตวัตถุ

105. 8. Cūḷaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā

naggo kiso pabbajitosi bhanteti idaṃ satthari veḷuvane 1- viharante cūḷaseṭṭhipetaṃ ārabbha vuttaṃ.

Bārāṇasiyaṃ kira eko gahapati assaddho appasanno maccharī kadariyo puññakiriyāya anādaro cūḷaseṭṭhī nāma ahosi. So kālaṃ katvā petesu nibbatti, tassa kāyo apagatamaṃsalohito aṭṭhinhārucammamatto muṇḍo apetavattho ahosi. Dhītā panassa anulā andhakavinde sāmikassa gehe vasantī pitaraṃ uddissa brāhmaṇe bhojetukāmā taṇḍulādīni dānūpakaraṇāni sajjesi. Taṃ ñatvā peto āsāya ākāsena tattha gacchanto rājagahaṃ sampāpuṇi. Tena ca samayena rājā ajātasattu devadattena uyyojito pitaraṃ jīvitā voropetvā tena vippaṭisārena dussupinena ca niddaṃ anupagacchanto uparipāsādavaragato caṅkamanto taṃ petaṃ ākāsena gacchantaṃ disvā imāya gāthāya pucchi:-

"naggo kiso pabbajitosi bhante

rattiṃ kuhiṃ gacchasi kissahetu

ācikkha me taṃ api sakkuṇemu

sabbena vittaṃ paṭipādaye tvan"ti.

Tattha pabbajitoti samaṇo. Rājā kira taṃ naggattā muṇḍattā ca "naggo samaṇo ayan"ti saññāya "naggo kiso pabbajitosī"tiādimāha. Kissahetūti kinnimittaṃ. Sabbena vittaṃ paṭipādaye tvanti vittiyā upakaraṇabhūtaṃ vittaṃ sabbena bhogena tuyhaṃ ajjhāsayānurūpaṃ, sabbena vā ussāhena paṭipādeyyaṃ sampādeyyaṃ, tathā kātuṃ mayaṃ appeva nāma sakkuṇeyyāma, tasmā ācikkha me taṃ, etaṃ tava āgamanakāraṇaṃ mayhaṃ kathehīti attho.

@Footnote: 1 Sī. jetavane

Evaṃ raññā puṭṭho peto attano pavattiṃ kathento tisso gāthā abhāsi:-

"bārāṇasī nagaraṃ dūraghuṭṭhaṃ

tatthāhaṃ gahapati aḍḍhako ahu dīno

adātā gedhitamano 1- āmisasmiṃ

dussīlyena yamavisayamhi patto.

So sūcikāya kilamito tehi

teneva ñātīsu yāmi āmisakiñcikkhahetu 2-

adānasīlā na ca saddahanti

`dānaphalaṃ hoti paramhi loke'.

Dhītā ca mayhaṃ lapate abhikkhaṇaṃ

dassāmi dānaṃ pitūnaṃ pitāmahānaṃ

tamupakkhaṭaṃ 3- parivisayanti brāhmaṇā

yāmi ahaṃ andhakavindaṃ bhuttun"ti.

#[247] Tattha dūraghuṭṭhanti dūrato eva guṇakittanavasena ghositaṃ, sabbattha vissutaṃ pākaṭanti attho. Aḍḍhakoti aḍḍho mahāvibhavo. Dīnoti nihīnacitto adānajjhāsayo. Tenāha "adātā"ti. Gedhitamano āmissaminti kāmāmise laggacitto gedhaṃ āpanno. Dussīlyena yamavisayamhi pattoti attanā katena dussīlakammunā yamavisayaṃ petalokaṃ patto amhi.

#[248] So sūcikāya kilamitoti so ahaṃ vijjhanaṭṭhena sūcisadisatāya "sūcikā"ti laddhanāmāya jighacchāya kilamito nirantaraṃ vijjhamāno. "kilamatho"ti icceva vā

@Footnote: 1 ka. gethitamano 2 ka.,Sī.,i. āmisakiñcihetu 3 Sī.,i. upakkhaṭaṃ Pāṭho. Tehīti "dīno"tiādinā vuttehi pāpakammehi kāraṇabhūtehi. Tassa hi petassa tāni pāpakammāni anussarantassa ativiya domanassaṃ uppajji, tasmā evamāha. Tenevāti teneva jighacchādukkhena. Ñātīsu yāmīti ñātīnaṃ samīpaṃ yāmi gacchāmi. Āmisakiñcikkhahetūti āmisassa kiñcikkhanimittaṃ, kiñci āmisaṃ patthentoti attho. Adānasīlā na ca saddahanti, `dānaphalaṃ hoti paramhi loke'ti yathā ahaṃ, tathā evaṃ aññepi manussā adānasīlā "dānassa phalaṃ ekaṃsena paraloke hotī"ti na ca saddahanti. Yato ahaṃ viya tepi petā hutvā mahādukakhaṃ paccanubhavantīti adhippāyo.

#[249] Lapateti katheti. Abhikkhaṇanti abhiṇhaṃ bahuso. Kinti lapatīti āha "dassāmi dānaṃ pitūnaṃ pitāmahānan"ti. Tattha pitūnanti mātāpitūnaṃ, cūḷapitumahā- pitūnaṃ vā. Pitāmahānanti ayyakapayyakānaṃ. Upakkhaṭanti sajjitaṃ. Parivisayantīti bhojayanti. Andhakavindanti evaṃnāmakaṃ nagaraṃ. Bhuttunti bhuñjituṃ. Tato parā saṅgītikārakehi vuttā:-

"tamavoca rājā `anubhaviyāna tampi

eyyāsi khippaṃ ahamapi kassaṃ 1- pūjaṃ

ācikkha me taṃ yadi atthi hetu

saddhāyitaṃ hetuvaco suṇomā'ti.

Tathāti vatvā agamāsi tattha

bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇārahā

paccāgami rājagahaṃ punāparaṃ

pāturahosi purato janādhipassa.

@Footnote: 1 ka.,Sī.,i. ahampi karissaṃ

Disvāna petaṃ punadeva āgataṃ

rājā avoca `ahamapi kiṃ dadāmi

ācikkha me taṃ yadi atthi hetu

yena tuvaṃ cirataraṃ pīṇito siyā'ti.

Buddhañca saṃghaṃ parivisiyāna rāja

annena pānena ca cīvarena

taṃ dakkhiṇaṃ ādisa me hitāya

evaṃ ahaṃ cirataraṃ pīṇito siyāti.

Tato ca rājā nipatitvā tāvade

dānaṃ sahatthā atulaṃ daditvā 1- saṃghe

ārocesi pakataṃ tathāgatassa

tassa ca petassa dakkhiṇaṃ ādisittha.

So pūjito ativiya sobhamāno

pāturahosi purato janādhipassa

yakkhohamasmi paramiddhipatto

na mayhamatthi samā sadisā mānusā.

Passānubhāvaṃ aparimitaṃ mamayidaṃ

tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṃghe

santappito satataṃ sadā bahūhi

yāmi ahaṃ sukhito manussadevā"ti.

@Footnote: 1 Ma. atulañca datvā

#[250] Tattha tamavoca rājāti taṃ petaṃ tathā vatvā ṭhitaṃ rājā ajātasattu avoca. Anubhaviyāna tampīti taṃ tava dhītuyā upakkhaṭaṃ dānampi anubhavitvā. Eyyāsīti āgaccheyyāsi. Kassanti 1- karissāmi. Ācikkha me taṃ yadi atthi hetūti sace kiñci kāraṇaṃ atthi, taṃ kāraṇaṃ mayhaṃ ācikkha kathehi. Saddhāyitanti saddhāyitabbaṃ. Hetuvacoti hetuyuttavacanaṃ, "amukasmiṃ ṭhāne asukena pakārena dāne kate mayhaṃ upakappatī"ti sakāraṇaṃ vacanaṃ vadāti attho.

#[251] Tathāti vatvāti sādhūti vatvā. Tatthāti tasmiṃ andhakavinde parivesanaṭṭhāne. Bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇārahāti bhattaṃ bhuñjiṃsu dussīlabrāhmaṇā, na ca pana dakkhiṇārahā sīlavanto bhuñjiṃsūti attho. Punāparanti puna aparaṃ vāraṃ rājagahaṃ paccāgami.

#[252] Kiṃ dadāmīti "kīdisaṃ te dānaṃ dassāmī"ti rājā petaṃ pucchi. Yena tuvanti yena kāraṇena tvaṃ. Cirataranti cirakālaṃ. Pīṇitoti titto siyā, taṃ kathehīti attho.

#[253] Parivisiyānāti bhojetvā. Rājāti ajātasattuṃ ālapati. Me hitāyāti mayhaṃ hitatthāya petattabhāvato parimuttiyā.

#[254] Tatoti tasmā tena vacanena, tato vā pāsādato. Nipatitvāti nikkhamitvā. Tāvadeti tadā eva aruṇuggamanavelāya. Yamhi peto paccāgantvā rañño attānaṃ dassesi, tasmiṃ purebhatte eva dānaṃ adāsi. Sahatthāti sahatthena. Atulanti appamāṇaṃ uḷāraṃ paṇītaṃ. Datvā saṃgheti saṃghassa datvā. Ārocesi pakataṃ tathāgatassāti "idaṃ bhante dānaṃ aññataraṃ petaṃ sandhāya pakatan"ti taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Ārocetvā ca yathā taṃ dānaṃ tassa upakappati, evaṃ tassa ca petassa dakkhiṇaṃ ādisittha ādisi.

@Footnote: 1 ka.,Sī.,i. karissanti

#[255] Soti so peto. Pūjitoti dakkhiṇāya diyyamānāya pūjito. Ativiya sobhamānoti dibbānubhāvena ativiya virocamāno. Pāturahosīti pātubhavi, rañño purato attānaṃ dassesi. Yakkhohamasmīti petattabhāvato mutto yakkho ahaṃ jāto devabhāvaṃ pattosmi. Na mayhamatthi samā sadisā mānusāti mayhaṃ ānubhāvasampattiyā samā vā bhogasampattiyā sadisā vā manussā na santi.

#[256] Passānubhāvaṃ aparimitaṃ mamayidanti "mama idaṃ aparimāṇaṃ dibbānubhāvaṃ passā"ti attano sampattiṃ paccakkhato rañño dassento vadati. Tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṃgheti ariyasaṃghassa atulaṃ uḷāraṃ dānaṃ datvā mayhaṃ anukampāya tayā anudiṭṭhaṃ 1-. Santappito sattaṃ sadā bahūhīti annapānavatthādīhi bahūhi deyyadhammehi ariyasaṃghaṃ santappentena tayā sadā sabbakālaṃ yāvajīvaṃ tatthāpi satataṃ nirantaraṃ ahaṃ santappito pīṇito. Yāmi ahaṃ sukhito manussadevāti "tasmā ahaṃ idāni sukhito manussadeva mahārāja yadicchitaṭṭhānaṃ yāmī"ti rājānaṃ āpucchi.

Evaṃ pete āpucchitvā gate, rājā ajātasattu tamatthaṃ bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū bhagavato santikaṃ upasaṅkamitvā ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, taṃ sutvā mahājano maccheramalaṃ pahāya dānādipuññābhirato ahosīti.

Cūḷaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.