๙. กูฏวินิจฉยกเปตวัตถุ

119. 9. Kūṭavinicchayikapetavatthuvaṇṇanā

mālī kiriṭī kāyūrīti idaṃ satthari veḷuvane viharante kūṭavinicchayikapetaṃ ārabbha vuttaṃ.

Tadā bimbisāro rājā 2- māsassa chasu divasesu uposathaṃ upavasati, taṃ anuvattantā bahū manussā uposathaṃ upavasanti. Rājā attano santikaṃ āgatāgate manusse pucchati "kiṃ tumhehi uposatho upavuttho, udāhu na upavuttho"ti. Tatreko adhikaraṇe niyuttakapuriso pisuṇavāco nekatiko lañjagāhako 3- "na upavutthomhī"ti vattuṃ asahanto "upavutthomhi devā"ti āha. Atha naṃ rājasamīpato 4- nikkhantaṃ sahāyo āha "kiṃ samma ajja tayā upavuttho"ti. Bhayenāhaṃ samma rañño sammukhā evaṃ avocaṃ, nāhaṃ uposathikoti.

@Footnote: 1 Sī. dhuvayuttā 2 Sī. mahārājā 3 Sī.,i. lañjagāhako sāhasiko 4 Ma. rājaparisato

Atha naṃ sahāyo āha "yadi evaṃ upaḍḍhuposathopi tāva te ajja hotu, uposathaṅgāni samādiyāhī"ti 1-. So tassa vacanaṃ "sādhū"ti sampaṭicchitvā gehaṃ gantvā abhutvāva mukhaṃ vikkhāletvā uposathaṃ adhiṭṭhāya rattiyaṃ vāsūpagato rittāsayasambhūtena balavavātahetukena sūlena upacchinnāyusaṅkhāro cutianantaraṃ pabbatakucchiyaṃ vemānikapeto hutvā nibbatti. So hi ekarattiṃ uposatharakkhaṇamattena 2- vimānaṃ paṭilabhi dasakaññāsahassaparivāraṃ mahatiñca dibbasampattiṃ. Kūṭavinicchayikatāya pana pesuṇikatāya ca attano piṭṭhimaṃsāni sayameva okkantitvā khādati. Taṃ āyasmā nārado gijjhakūṭato otaranto disvā:-

"mālī kiriṭī kāyūrī 3- gattā te candanussadā

pasannamukhavaṇṇosi sūriyavaṇṇova sobhasi.

Amānusā pārisajjā ye teme paricārakā

dasa kaññāsahassāni yā temā paricārikā

tā kambukāyūradharā 4- kañcanacelabhūsitā. 5-

Mahānubhāvosi tuvaṃ lomahaṃsanarūpavā

piṭṭhimaṃsāni attano sāmaṃ ukkacca 6- khādasi.

Kiṃ nu kāyena vācāya manasā dukkaṭaṃ kataṃ

kissakammavipākena piṭṭhimaṃsāni attano

sāmaṃ ukkacca khādasīti.

Attanohaṃ anatthāya jīvaloke acārisaṃ 7-

pesuññamusāvādena nikativañcanāya ca.

@Footnote: 1 Sī.,i. samādāhīti 2 Sī.,i. upaḍḍhūposatharakkhaṇamattena 3 Sī. keyūrī

@4 Sī. kākambukeyūradharā 5 cha.Ma. kañcanāveḷabhūsitā 6 Sī. ukkaḍḍha 7 ka. acarissaṃ

Tatthāhaṃ parisaṃ gantvā saccakāle upaṭṭhite

atthaṃ dhammaṃ nirākatvā 1- dhammamanuvattisaṃ.

Evaṃ so khādatattānaṃ yo hoti piṭṭhimaṃsiko

yathāhaṃ 2- ajja khādāmi piṭṭhimaṃsāni attano.

Tayidaṃ tayā nārada sāmaṃ diṭṭhaṃ

anukampakā ye kusalā vadeyyuṃ

mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi

mā khosi piṭṭhimaṃsiko tuvan"ti thero catūhi gāthāhi pucchi, sopi tassa catūhi gāthāhi etamatthaṃ vissajjesi.

#[499] Tattha mālīti māladhārī, dibbapupphehi paṭimaṇḍitoti adhippāyo. Kiriṭīti veṭhitasīso. Kāyūrīti keyūravā, bāhālaṅkārapaṭimaṇḍitoti attho. Gattāti sarīrāvayavā. Candanussadāti candanasārānulittā. Sūriyavaṇṇova sobhasīti bālasūriyasadisavaṇṇo eva hutvā virocasi. "araṇavaṇṇī pabhāsasī"tipi 3- pāḷi, araṇanti araṇiyehi devehi sadisavaṇṇo ariyāvakāsoti 4- attho.

#[500] Pārisajjāti parisapariyāpannā, upaṭṭhākāti attho. Tuvanti tvaṃ. Lomahaṃsanarūpavāti passantānaṃ lomahaṃsajananarūpayutto. Mahānubhāvatāsamaṅgitāya 5- hetaṃ vuttaṃ. Ukkaccāti 6- ukkantitvā, chinditvāti attho.

#[503] Acārisanti acariṃ paṭipajjiṃ. Pesuññamusāvādenāti pesuññena ceva musāvādena ca. Nikativañcanāya cāti nikatiyā vañcanāya ca paṭirūpadassanena paresaṃ vikārena vañcanāya ca.

@Footnote: 1 Ma. niraṃkatvā, ka. nirakatvā 2 Ma. yadāhaṃ 3 Sī.araṇasadisavaṇṇavāti vā, i.

@taruṇasadisavaṇṇavāti vā 4 Sī. ariyāva kāsatīti 5 Ma. mahānubhāvatāsampattitāya

@6 Sī. ukkaḍḍhāti

#[504] Saccakāleti saccaṃ vattuṃ yuttakāle. Atthanti diṭṭhadhammikādibhedaṃ hitaṃ. Dhammanti kāraṇaṃ ñāyaṃ. Nirākatvāti chaḍḍetvā pahāya. Soti yo pesuññādiṃ ācarati, so satto. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva.

Kūṭavinicchayikapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.