๘. สัญชยเถรคาถา

๑๘๕. ๘. สญฺชยตฺเถรคาถาวณฺณนา

ยโต อหนฺติ อายสฺมโต สญฺชยตฺเถรสฺส คาถา. กา อุปฺปตฺติ?

โสปิ ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิกาโร ตตฺถ ตตฺถ วิวฏฺฏูปนิสฺสยํ ปุญฺญํ อุปจินนฺโต วิปสฺสิสฺส ภควโต กาเล มหติ ปูเค สงฺกิตฺติวเสน ๑- วตฺถุํ สํฆริตฺวา ๒- รตนตฺตยํ อุทฺทิสฺส ปุญฺญํ กโรนฺโต สยํ ทลิทฺโท หุตฺวา เนสํ คณาทีนํ ๓- ปุญฺญกิริยาย พฺยาวโฏ อโหสิ. กาเลน กาลํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา วนฺทิตฺวา ปสนฺนมานโส ภิกฺขูนญฺจ ตํ ตํ เวยฺยาวจฺจํ อกาสิ. โส เตน ปุญฺญกมฺเมน เทวโลเก นิพฺพตฺโต อปราปรํ ปุญฺญานิ กตฺวา สุคตีสุเยว สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ราชคเห

@เชิงอรรถ: ๑ สี. มหตีสุ ปริสาสุ กิตฺติวเสน ๒ สี. สํหริตฺวา ๓ สี. ชนสงฺคหณาทิวเสน วิภวสมฺปนฺนสฺส พฺราหฺมณสฺส ปุตฺโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ สญฺชโย นาม นาเมน, โส วยปฺปตฺโต พฺรหฺมายุโปกฺขรสาติอาทิเก อภิญฺญาเต พฺราหฺมเณ สาสเน อภิปฺปสนฺเน ทิสฺวา สญฺชาตปฺปสาโท สตฺถารํ อุปสงฺกมิ. ตสฺส สตฺถา ธมฺมํ เทเสสิ. โส ธมฺมํ สุตฺวา โสตาปนฺโน อโหสิ. อปรภาเค ปพฺพชิ. ปพฺพชนฺโต จ ขุรคฺเคเยว ฉฬภิญฺโญ อโหสิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน ๑- :-

"วิปสฺสิสฺส ภควโต มหาปูคคโณ อหุ

เวยฺยาวจฺจกโร อาสึ สพฺพกิจฺเจสุ วาวโฏ.

เทยฺยธมฺโม จ เม นตฺถิ สุคตสฺส มเหสิโน

อวนฺทึ สตฺถุโน ปาเท วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

เอกนวุติโต กปฺเป เวยฺยาวจฺจํ อกาสหํ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ เวยฺยาวจฺจสฺสิทํ ผลํ.

อิโต จ อฏฺฐเม กปฺเป ราชา อาสึ สุจินฺติโต

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ฯเปฯ กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ.

ฉฬภิญฺโญ ปน หุตฺวา อญฺญํ พฺยากโรนฺโต:-

๒- "ยโต อหํ ปพฺพชิโต อคารสฺมา อนาคาริยํ

นาภิชานามิ สงฺกปฺปํ อนริยํ โทสสํหิตนฺ"ติ คาถํ อภาสิ. ๒-

ตตฺถ ยโต อหํ ปพฺพชิโตติ ยโต ปภูติ ยโต ปฏฺฐาย อหํ ปพฺพชิโต. ปพฺพชิตกาลโต ปฏฺฐาย นาภิชานามิ สงฺกปฺปํ, อนริยํ โทสสํหิตนฺติ ราคาทิโทสสํหิตํ, ตโตเอว อนริยํ นิหีนํ, อริเยหิ วา อนรณียตาย อนริเยหิ อรณียตาย จ อนริยํ

@เชิงอรรถ: ๑ ขุ.อป. ๓๒/๕๑/๑๙๒ เวยฺยาวจฺจกตฺเถราปทาน ๒-๒ "ยโต อหํ ปพฺพชิโต"ติ คาถํ อภาสิ ปาปํ อารมฺมเณ อภูตคุณาทิสงฺกปฺปนโต "สงฺกปฺโป"ติ ลทฺธนามํ กามวิตกฺกาทิ- มิจฺฉาวิตกฺกํ อุปฺปาทิตํ นาภิชานามีติ, "ขุรคฺเคเยว มยา อรหตฺตํ ปตฺตนฺ"ติ อญฺญํ พฺยากาสิ.

สญฺชยตฺเถรคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.