๒. วัชชีปุตตกเถรถาคา

๑๙๙. ๒. วชฺชิปุตฺตตกตฺเถรคาถาวณฺณนา ๑-

เอกกา มยํ อรญฺเญติ อายสฺมโต วชฺชิปุตฺตกตฺเถรสฺส คาถา. กา อุปฺปตฺติ?

อยํ หิ ๒- ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิกาโร ตตฺถ ตตฺถ ภเว วิวฏฺฏูปนิสฺสยํ ปุญฺญํ อุปจินนฺโต อิโต เอกนวุเต กปฺเป วิปสฺสิสฺส ภควโต กาเล กุลเคเห นิพฺพตฺติตฺวา วิญฺญุตํ ปตฺโต เอกทิวสํ วิปสฺสึ ภควนฺตํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส นาคปุปฺผเกสเรหิ ปูชํ อกาสิ. โส เตน ปุญฺญกมฺเมน เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท อมจฺจกุเล นิพฺพตฺติ, วชฺชิปุตฺตโกติสฺส นามํ อโหสิ. โส ภควโต เวสาลิคมเน พุทฺธานุภาวํ ทิสฺวา ปฏิลทฺธสทฺโธ ปพฺพชิตฺวา กตปุพฺพกิจฺโจ กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา เวสาลิยา อวิทูเร อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ วิหรติ. เตน จ สมเยน เวสาลิยํ อุสฺสโว อโหสิ. ตตฺถ ตตฺถ นจฺจคีตวาทิตํ ปวตฺตติ, มหาชโน หฏฺฐตุฏฺโฐ อุสฺสวสมฺปตฺตึ ปจฺจนุโภติ, ตํ สุตฺวา โส ภิกฺขุ อโยนิโส อุมฺมุชฺชนฺโต วิเวกํ วิญฺฉมาโน ๓- กมฺมฏฺฐานํ วิสฺสชฺเชตฺวา อตฺตโน อนภิรตึ ปกาเสนฺโต:-

"เอกกา มยํ อรญฺเญ วิหราม

อปวิทฺธํว วนสฺมึ ทารุกํ

เอตาทิสิกาย รตฺติยา

โก สุ นาม อเมฺหหิ ปาปิโย"ติ คาถมาห.

ตํ สุตฺวา วนสณฺเฑ อธิวตฺถา เทวตา ตํ ภิกฺขุํ อนุกมฺปมานา "ยทิปิ ตฺวํ ภิกฺขุ อรญฺญวาเสหิ ปีเฬนฺโต ๔- วทสิ, วิเวกกามา ปน วิทฺทสุโน ตํ พหุ มญฺญนฺติเยวา"ติ อิมมตฺถํ เทเสนฺตี:-

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม.,อิ. วชฺชิปุตฺต... เอวมุปริปิ ๒ ฉ.ม. อยมฺปิ ๓ ฉ.ม. วชฺชมาโน,

@ สี. ริจฺจมาโน ๔ ฉ.ม. อรญฺญวาสํ หีเฬนฺโต

"เอกโก ตฺวํ อรญฺเญ ๑- วิหรสิ

อปวิทฺธํว วนสฺมึ ทารุกํ

ตสฺส เต พหุกา ปิหยนฺติ

เนรยิกา วิย สคฺคคามินนฺ"ติ คาถํ วตฺวา "กถํ หิ นาม ตฺวํ ภิกฺขุ นิยฺยานิเก สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาสเน ปพฺพชิตฺวา อนิยฺยานิกํ วิตกฺกํ วิตกฺเกสฺสสี"ติ สนฺตชฺเชนฺตี สํเวเชสิ. เอวํ โส ภิกฺขุ ตาย เทวตาย สํเวชิโต กสาภิหโต วิย ภทฺโท ๒- อสฺสาชานีโย วิปสฺสนาวีถึ โอตาเรตฺวา ๓- น จิรสฺเสว วิปสฺสนํ อุสฺสุกฺกาเปตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน ๔- :-

"สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ สตรํสึว ภาณุมํ

โอภาเสนฺตํ ทิสา สพฺพา อุฬุราชํว ปูริตํ.

ปุรกฺขตํ สาวเกหิ สาคเรเหว เมทนึ

นาคํ ปคฺคยฺห เรณูหิ วิปสฺสิสฺสาภิโรปยึ.

เอกนวุเต อิโต ๕- กปฺเป ยํ เรณุํ อภิปูชยึ ๖-

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ๗- ผลํ.

ปณฺณตาลีสิโต กปฺเป เรณุ นามาสิ ขตฺติโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ฯเปฯ กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ.

อรหตฺตํ ปน ปตฺวา "อยํ เม อรหตฺตปฺปตฺติยา องฺกุโส ชาโต"ติ อตฺตโน เทวตาย จ วุตฺตนยํ สงฺกฑฺฒิตฺวา ๘- :-

@เชิงอรรถ: ๑ ก. อรญฺญสฺมึ ๒ ฉ.ม. ภทฺโร ๓ ฉ.ม. โอตริตฺวา ๔ ขุ.อป. ๓๒/๖๒/๒๐๑

@ เรณุปูชกตฺเถราปทาน ๕ ฉ.ม. เอกนวุติโต ๖ ฉ.ม. ยํ เรณุมภิโรปยึ

@๗ สี. ปุปฺผปูชายิทํ ๘ สี. สริตฺวา

"เอกกา มยํ อรญฺเญ วิหราม

อปวิทฺธํว วนสฺมึ ทารุกํ

ตสฺส เม พหุกา ปิหยนฺติ

เนรยิกา วิย สคฺคคามินนฺ"ติ คาถํ อภาสิ.

ตสฺสตฺโถ:- อนเปกฺขภาเวน วเน ฉฑฺฑิตทารุกฺขณฺฑํ วิย ยทิปิ มยํ เอกกา เอกากิโน อสหายา อิมสฺมึ อรญฺเญ วิหราม, เอวํ วิหรโต ปน ตสฺส เม พหุกา ปิหยนฺติ มํ พหู อตฺถกามรูปา กุลปุตฺตา อภิปตฺเถนฺติ "อโห วตสฺส มยมฺปิ วชฺชิปุตฺตกตฺเถโร วิย ฆรพนฺธนํ ปหาย อรญฺเญ วิหเรยฺยามา"ติ. ยถา กึ? เนรยิกา วิย สคฺคคามินํ, ยถา นาม เนรยิกา อตฺตโน ปาปกมฺเมน นิรเย นิพฺพตฺตสตฺตา สคฺคคามินํ สคฺคูปคามินํ ปิหยนฺติ "อโห วต มยมฺปิ นิรยทุกฺขํ ปหาย สคฺคสุขํ ปจฺจนุภเวยฺยามา"ติ เอวํ สมฺปทมิทนฺติ ๑- อตฺโถ. เอตฺถ จ อตฺตนิ ครุพหุวจนปฺปโยคสฺส อิจฺฉิตพฺพตฺตา "เอกกา มยํ วิหรามา"ติ ปุน ตสฺส อตฺถสฺส เอกตฺตํ สนฺธาย "ตสฺส เม"ติ เอกวจนปฺปโยโค กโต. "ตสฺส เม", "สคฺคคามินนฺ"ติ จ อุภยมฺปิ `ปิหยนฺตี'ติ ปทํ อเปกฺขิตฺวา อุปโยคตฺเถ สมฺปทานนิทฺเทโส ทฏฺฐพฺโพ. ตํ อภิปตฺเถนฺตีติ จ ตาทิเส อรญฺญวาสาทิคุเณ อภิปตฺเถนฺตา นาม ๒- โหนฺตีติ กตฺวา วุตฺตํ. ๓- ตสฺส เมติ วา ตสฺส มม สนฺติเก คุเณติ อธิปฺปาโย.

วิชฺชิปุตฺตกตฺเถรคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

@เชิงอรรถ: ๑ ม. เอวํ ปิหยนฺตีติ ๒ สี.,ม. อภิปตฺเถนฺตานํ อภิปตฺเถนฺตา นาม

@๓ สี. วุตฺตเมวาติ