๕. อุกเขปกฏวัจฉเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๒๐๒ · บรรทัด ๕๓๕๔
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
202. 5. Ukkhepakatavacchattheragāthāvaṇṇanā
ukkhepakatavacchassāti āyasmato ukkhepakatavacchattherassa gāthā. Kā uppatti?
sopi kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto ito catunavute kappe siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto satthāraṃ uddissa māḷaṃ 4- karontassa puttassa 5- ekatthambhaṃ alabhantassa
@Footnote: 1 cha.Ma....sambhavañca, Ma....sambhāvañca 2 saṃ.nidāna. 16/241/266 visākhasutta,
@aṅ.catukka. 21/48/58 visākhasutta, khu.jā.asīti. 28/393/152 mahāsutasomajātaka (syā)
@3 Sī. balaṃ viddhaṃsana.. 4 Sī. sālaṃ. evamuparipi 5 cha.Ma. pūgassa, Sī. ekassa pūgassa Thambhaṃ datvā sahāyakiccaṃ akāsi. So tena puññakammena devaloke nibbattitvā aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti, vacchotissa gottato āgatanāmaṃ. So satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā kosalaraṭṭhe gāmakāvāse vasanto āgatāgatānaṃ bhikkhūnaṃ santike dhammaṃ pariyāpuṇāti. "ayaṃ vinayo idaṃ suttantaṃ ayaṃ abhidhammo"ti pana paricchedaṃ na jānāti. Athekadivasaṃ āyasmantaṃ dhammasenāpatiṃ pucchitvā yathāparicchedaṃ sabbaṃ sallakkhesi. Dhammasaṅgītiyā pubbepi piṭakādisamaññā pariyattisaddhamme vavatthitāeva, yato bhikkhūnaṃ vinayadharādivohāro. So tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ uggaṇhanto paripucchanto tattha vutte rūpārūpadhamme sallakkhetvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā sammasanto na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 1- :-
"siddhatthassa bhagavato mahāpūgagaṇo ahu
saraṇaṃ gatā ca te buddhaṃ saddahanti tathāgataṃ.
Sabbe saṅgamma mantetvā māḷaṃ kubbanti satthuno
ekatthambhaṃ alabhantā vicinanti brahāvane.
Tehaṃ araññe disvāna upagamma gaṇaṃ tadā
añjaliṃ paggahetvāna paripucchiṃ gaṇaṃ ahaṃ.
Te me puṭṭhā viyākaṃsu sīlavanto upāsakā
māḷaṃ mayaṃ kattukāmā ekatthambho na labbhati.
Ekatthammaṃ mamaṃ detha ahaṃ dassāmi satthuno
āharissāmahaṃ thambhaṃ appossukkā bhavantu te.
Te me thambhaṃ pavecchiṃsu pasannā tuṭṭhamānasā
@Footnote: 1 khu.apa. 32/13/79 ekatthambhikattherāpadāna
Tato paṭinivattitvā agamaṃsu sakaṃ gharaṃ.
Aciraṃ gate pūgagaṇe thambhaṃ adāsahaṃ 1- tadā
haṭṭho haṭṭhena cittena paṭhamaṃ ussapesahaṃ. 2-
Tena cittappasādena vimānaṃ upapajjahaṃ
ubbiddhaṃ bhavanaṃ mayhaṃ sattabhūmaṃ samuggataṃ.
Vajjamānāsu bherīsu paricāremahaṃ sadā
pañcapaññāsakappamhi rājā āsiṃ yasodharo.
Tatthāpi bhavanaṃ mayhaṃ sattabhūmaṃ samuggataṃ.
Kūṭāgāravarūpetaṃ ekatthambhaṃ manoramaṃ.
Ekavīsatikappamhi udeno nāma khattiyo
tatrāpi bhavanaṃ mayhaṃ sattabhūmaṃ samuggataṃ.
Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi devattaṃ atha mānusaṃ
anubhomi sabbametaṃ 3- ekatthambhassidaṃ phalaṃ.
Catunnavutito kappe yaṃ thambhamadadaṃ tadā
duggatiṃ nābhijānāmi ekatthambhassidaṃ phalaṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Arahattaṃ pana patvā katakiccattā akilāsubhāve ṭhito attano santikaṃ upagatānaṃ gahaṭṭhapabbajitānaṃ anukampaṃ upādāya tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ vīmaṃsitvā dhammaṃ desesi. Desento ca ekadivasaṃ attānaṃ paraṃ viya katvā dassento:-
"ukkhepakatavacchassa saṅkalitaṃ bahūhi vassehi
taṃ bhāsati gahaṭṭhānaṃ sunisinno uḷārapāmojjo"ti gāthaṃ abhāsi.
@Footnote: 1 cha.Ma. ahāsahaṃ 2 Sī. upapesahaṃ, Ma. ussāpemahaṃ 3 cha.Ma. sukhaṃ sabbaṃ
Tattha ukkhepakatavacchassāti kataukkhepavacchassa, bhikkhuno santike visuṃ visuṃ uggahitaṃ vinayapadesaṃ suttapadesaṃ abhidhammapadesañca yathāparicchedaṃ vinayasuttābhidhammānaṃyeva uparikhipitvā 1- sajjhāyanavasena tattha tattheva pakkhipitvā 2- ṭhitavacchenāti attho. Karaṇatthe hi imaṃ sāmivacanaṃ. Saṅkalitaṃ bahūhi vassehīti bahukehi saṃvaccharehi sampiṇḍanavasena hadaye ṭhapitaṃ. "saṅkhalitan"tipi 3- pāṭho, saṅkhalitaṃ 4- viya kataṃ ekābaddhavasena vācuggataṃ kataṃ. Yaṃ buddhavacananti vacanaseso. Tanti taṃ pariyattidhammaṃ bhāsati katheti. Gahaṭaṭhānanti tesaṃ yebhuyyatāya vuttaṃ. Sunisinnoti tasmiṃ dhamme sammā niccalo nisinno, lābhasakkārādiṃ 5- apaccāsīsanto kevalaṃ vimuttāyatanasīseyeva ṭhatvā kathetīti attho. Tenāha "uḷārapāmojjo"ti phalasamāpattisukhavasena dhammadesanāvaseneva ca uppannauḷārapāmojjoti. Vuttaṃ hetaṃ:-
"yathā yathāvuso bhikkhu yathāsutaṃ yathāpariyattaṃ dhammaṃ vitthārena paresaṃ
deseti. Tathā tathā so tasmiṃ dhamme labhati atthavedaṃ, labhati dhammavedaṃ,
labhati dhammūpasaṃhitaṃ pāmojjan"tiādi. 6-
Ukkhepakatavacchattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด