๓. พันธุรเถรคาถา

๒๔๐. ๓. พนฺธุรตฺเถรคาถาวณฺณนา

นาหํ เอเตน อตฺถิโกติ อายสฺมโต พนฺธุรตฺเถรสฺส คาถา. กา อุปฺปตฺติ?

อยมฺปิ ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิกาโร สิทฺธตฺถสฺส ภควโต กาเล อญฺญตรสฺส รญฺโญ อนฺเตปุเร โคปโก หุตฺวา เอกทิวสํ ภควนฺตํ สปริสํ ราชงฺคเณน ๑- คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ปสนฺนจิตฺโต กณเวรปุปฺผานิ คเหตฺวา สสํฆํ โลกนายกํ ปูเชสิ. โส เตน ปุญฺญกมฺเมน เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา อปราปรํ สุคตีสุเยว สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท สีลวตีนคเร เสฏฺฐิปุตฺโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ, พนฺธุโรติสฺส นามํ อโหสิ. โส วิญฺญุตํ ปตฺโต เกนจิเทว กรณีเยน สาวตฺถิยํ คโต อุปาสเกหิ สทฺธึ วิหารํ คโต สตฺถุ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปฏิลทฺธสทฺโธ ปพฺพชิตฺวา ญาณสฺส ปริปากตฺตา วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา น จิรสฺเสว อรหตฺตํ ปาปุณิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน ๒- :-

"สิทฺธตฺโถ นาม ภควา โลกเชฏฺโฐ นราสโภ

ปุรกฺขโต สาวเกหิ นครํ ปฏิปชฺชถ.

รญฺโญ อนฺเตปุเร อาสึ โคปโก อภิสมฺมโต

ปาสาเท อุปวิฏฺโฐหํ อทฺทสํ โลกนายกํ.

กณเวรํ คเหตฺวาน ภิกฺขุสํเฆ สโมกิรึ

พุทฺธสฺส วิสุํ กตฺวาน ตโต ภิยฺโย สโมกิรึ.

@เชิงอรรถ: ๑ สี. ราชงฺคเนน ๒ ขุ.อป. ๓๒/๗/๒๔๘ กณเวรปุปฺผิยตฺเถราปทาน

จตุนฺนวุติโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

สตฺตาสีติมฺหิโต กปฺเป จตุราสุํ ๑- มหทฺธิกา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ฯเปฯ กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ.

อรหตฺตํ ปน ปตฺวา กตญฺญุภาเว ฐตฺวา อตฺตโน อุปการสฺส รญฺโญ ปจฺจุปการํ กาตุํ สีลวตีนครํ คนฺตฺวา รญฺโญ ธมฺมํ เทเสนฺโต สจฺจานิ ปกาเสสิ. ราชา สจฺจปริโยสาเน โสตาปนฺโน หุตฺวา อตฺตโน นคเร สุทสฺสนํ นาม มหนฺตํ วิหารํ กาเรตฺวา เถรสฺส นิยฺยาเทสิ. ๒- มหาลาภสกฺกาโร อโหสิ. เถโร วิหารํ สพฺพญฺจ ลาภสกฺการํ สํฆสฺส นิยฺยาเทตฺวา ๓- สยํ ปุริมนิยาเมเนว ปิณฺฑาย จริตฺวา ยาเปนฺโต กติปาหํ ตตฺถ วสิตฺวา สาวตฺถึ คนฺตุกาโม อโหสิ. ภิกฺขู "ภนฺเต ตุเมฺห อิเธว วสถ, สเจ ปจฺจเยหิ เวกลฺลํ, มยํ ตํ ปริปูเรสฺสามา"ติ อาหํสุ. เถโร "น มยฺหํ อาวุโส อุฬาเรหิ ปจฺจเยหิ อตฺโถ อตฺถิ, อิตรีตเรหิ ปจฺจเยหิ ยาเปมิ, ธมฺมรเสเนวมฺหิ ติตฺโต"ติ ๔- ทสฺเสนฺโต:-

"นาหํ เอเตน อตฺถิโก สุขิโต ธมฺมรเสน ตปฺปิโต

ปิตฺวาน ๕- รสคฺคมุตฺตมํ น จ กาหามิ วิเสน สนฺถวนฺ"ติ คาถํ อภาสิ.

ตตฺถ นาหํ เอเตน อตฺถิโกติ เยน มํ ตุเมฺห ตปฺเปตุกามา "ปริปูเรสฺสามา"ติ วทถ, เอเตน อามิสลาเภน ปจฺจยามิสรเสน นาหํ อตฺถิโก, มยฺหํ เอเตน อตฺโถ นตฺถิ, สนฺตุฏฺฐี ๖- ปรมํ สุขนฺติ อิตรีตเรเหว ปจฺจเยหิ ยาเปมีติ อตฺโถ. อิทานิ เตน อนตฺถิกภาเว ปธานการณํ ทสฺเสนฺโต อาห "สุขิโต ธมฺมรเสน ตปฺปิโต"ติ.

@เชิงอรรถ: ๑ สี. จตุโร อาสึสุ ๒ ฉ.ม. นิยฺยาเตสิ ๓ ฉ.ม. นิยฺยาเตตฺวา

@๔ สี. อตฺถิโกติ ๕ ฉ.ม. ปิตฺวา ๖ ฉ.ม. สนฺตุฏฺฐิ สตฺตตึสโพธิปกฺขิยธมฺมรเสน เจว นววิธโลกุตฺตรธมฺมรเสน จ ตปฺปิโต ปีโต ๑- สุขิโต อุตฺตเมน สุเขน สุหิโตติ อตฺโถ. ปิตฺวาน รสคฺคมุตฺตมนฺติ สพฺพรเสสุ อคฺคํ เสฏฺฐํ ตโยเยว อุตฺตมํ ยถาวุตฺตํ ธมฺมรสํ ปิวิตฺวา ฐิโต, เตนาห "สพฺพรสํ ธมฺมรโส ชินาตี"ติ. ๒- น จ กาหามิ วิเสน สนฺถวนฺติ เอวรูปํ รสุตฺตมํ ธมฺมรสํ ปิวิตฺวา ฐิโต วิเสน วิสสทิเสน วิสรเสน ๓- สนฺถวํ สํสคฺคํ น กริสฺสามิ, ตถากรณสฺส การณํ นตฺถีติ อตฺโถ.

พนฺธุรตฺเถรคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.