๒. วัจฉโคตตเถรคาถา

๒๔๙. ๒. วจฺฉโคตฺตตฺเถรคาถาวณฺณนา

เตวิชฺโชหํ มหาฌายีติ อายสฺมโต วจฺฉโคตฺตตฺเถรสฺส คาถา. กา อุปฺปตฺติ?

@เชิงอรรถ: ๑ ปาลิ. อิตรีตเรเนว ๒ ม. สพฺพกาลํ ๓ สี. อนิจฺจตฺตา ตโต

@๔ สํ.ขนฺธ. ๑๗/๑๕/๑๙ ยทนิจฺจสุตฺต ๕ วินย.มหา. ๔/๑๙/๑๗ ปญฺจวคฺคิกถา,

@ ที.มหา. ๑๐/๓๗๑/๒๔๗ สกฺกปญฺหสุตฺต, สํ.มหา. ๑๙/๑๐๘๑/๓๖๙ ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนสุตฺต

@๖ ที.มหา. ๑๐/๒๑๘/๑๓๕ มหาปรินิพฺพานสุตฺต ๗ ม. ปฏิกฺเขปวเสน

อยมฺปิ ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิกาโร ตตฺถ ตตฺถ ภเว วิวฏฺฏูปนิสฺสยํ กุสลพีชํ โรเปนฺโต วิปสฺสิสฺส ภควโต กาเล พนฺธุมตีนคเร กุลเคเห นิพฺพตฺติตฺวา วิญฺญุตํ ปตฺโต เอกทิวสํ รญฺญา นาคเรหิ จ สทฺธึ พุทฺธปูชํ กตฺวา ตโต ปรํ เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ราชคเห วิภวสมฺปนฺนสฺส พฺราหฺมณสฺส ปุตฺโต หุตฺวา นิพฺพตฺติ, ตสฺส วจฺฉโคตฺตตาย ๑- วจฺฉโคตฺโตเตฺวว สมญฺญา อโหสิ. โส วิญฺญุตํ ปตฺวา พฺราหฺมณวิชฺชาสุ นิปฺผตฺตึ คโต วิมุตฺตึ คเวสนฺโต ตตฺถ สารํ อทิสฺวา ปริพฺพาชกปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา วิจรนฺโต สตฺถารํ อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺหํ ปุจฺฉิตฺวา ตสฺมึ วิสฺสชฺชิเต ปสนฺนมานโส สตฺถุ สนฺติเก ปพฺพชิตฺวา วิปสฺสนาย กมฺมํ กโรนฺโต น จิรสฺเสว ฉฬภิญฺโญ อโหสิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน ๒- :-

"อุเทนฺตํ สตรํสึว ปิตรํสึว ภาณุมํ

ปณฺณรเส ยถา จนฺทํ นิยฺยนฺตํ โลกนายกํ.

อฏฺฐสฏฺฐิสหสฺสานิ สพฺเพ ขีณาสวา อหุํ

ปริวารึสุ สมฺพุทฺธํ ทิปทินฺทํ นราสภํ.

สมฺมชฺชิตฺวาน ตํ วีถึ นิยฺยนฺเต โลกนายเก

อุสฺสาเปสึ ธชํ ตตฺถ วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

เอกนวุเต อิโต ๓- กปฺเป ยํ ธชํ อภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ธชทานสฺสิทํ ผลํ.

อิโต จตุตฺถเก กปฺเป ราชาโหสึ มหพฺพโล

สพฺพากาเรน สมฺปนฺโน สุธโช อิติ วิสฺสุโต.

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ฯเปฯ กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ.

ฉฬภิญฺโญ ปน หุตฺวา อตฺตโน ปฏิปตฺตึ ปจฺจเวกฺขิตฺวา โสมนสฺสชาโต อุทานวเสน:-

@เชิงอรรถ: ๑ สี. ตสฺส ปิตุ วจฺฉโคตฺตตาย ๒ ขุ.อป. ๓๒/๑๕/๒๔๑ วีถิสมฺมชฺชกตฺเถราปทาน

@๓ ฉ.ม. เอกนวุติโต

"เตวิชฺโชหํ มหาฌายี เจโตสมถโกวิโท

สทตฺโถ เม อนุปฺปตฺโต กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ คาถํ อภาสิ.

ตตฺถ เตวิชฺโชหนฺติ ยทิปิ มํ ปุพฺเพ ติณฺณํ เวทานํ ปารํ คตตฺตา "พฺราหฺมโณ เตวิชฺโช"ติ สญฺชานนฺติ, ตํ ปน สมญฺญามตฺตํ เวเทสุ วิชฺชากิจฺจสฺส อภาวโต. อิทานิ ปน ปุพฺเพนิวาสญาณาทีนํ ติสฺสนฺนํ วิชฺชานํ อธิคตตฺตา ปรมตฺถโต เตวิชฺโช อหํ, มหนฺตสฺส อนวเสสสฺส สมุทยปกฺขิยสฺส กิเลสคณสฺส ฌาปนโต, มหนฺเตน มคฺคผลฌาเนน มหนฺตสฺส อุฬารสฺส ปณีตสฺส นิพฺพานสฺส ฌายนโต จ มหาฌายี. เจโตสมถโกวิโทติ จิตฺตสงฺโขภกรานํ สงฺกิเลสธมฺมานํ วูปสมเนน เจตโส สมาทหเน กุสโล. เอเตน เตวิชฺชภาวสฺส ๑- การณมาห. สมาธิ โกสลฺลสหิเตน หิ อาสวกฺขเยน เตวิชฺชตา, น เกวเลน. สทตฺโถติ สกตฺโถ, กการสฺสายํ ทกาโร กโต "อนุปฺปตฺตสทตฺโถ"ติอาทีสุ ๒- วิย. "สทตฺโถ"ติ จ อรหตฺตํ เวทิตพฺพํ. ตํ หิ อตฺตปฏิพนฺธฏฺเฐน ๓- อตฺตานํ อวิชหนฏฺเฐน อตฺตโน ปรมตฺถฏฺเฐน อตฺตโน อตฺถตฺตา "สกตฺโถ"ติ วุจฺจติ. สฺวายํ สทตฺโถ เม มยา อนุปฺปตฺโต อธิคโต. เอเตน ยถาวุตฺตํ มหาฌายิภาวํ สิขาปตฺตํ กตฺวา ทสฺเสติ. เสสํ วุตฺต- นยเมว.

วจฺฉโคตฺตตฺเถรคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.