๗. อุโบสถวิมาน

๒๔. ๗. อุโปสถาวิมานวณฺณนา

อภิกฺกนฺเตน วณฺเณนาติ อุโปสถาวิมานํ. ๑- ตสฺส กา อุปฺปตฺติ ๑-? อิธ อฏฺฐุปฺปตฺติยํ สาเกเต อุโปสถา นาม เอกา อุปาสิกาติ อยเมว วิเสโส, เสสํ อนนฺตรวิมานสทิสํ. เตน วุตฺตํ:-

@เชิงอรรถ: ๑-๑ ฉ.ม. อิเม ปาฐา น ทิสฺสนฺติ

"อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ฯเปฯ

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี"ติ.

สา เทวตา อตฺตมนา ฯเปฯ ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ.

"อุโปสถาติ มํ อญฺญํสุ สาเกตายํ อุปาสิกา

สทฺธา สีเลน สมฺปนฺนา สํวิภาครตา สทา.

อจฺฉาทนญฺจ ภตฺตญฺจ เสนาสนํ ปทีปิยํ

อทาสึ อุชุภูเตสุ วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

จาตุทฺทสึ ปญฺจทสึ ยา จ ปกฺขสฺส อฏฺฐมี

ปาฏิหาริยปกฺขญฺจ อฏฺฐงฺคสุสมาคตํ.

อุโปสถํ อุปวสิสฺสํ ๑- สทา สีเลสุ สํวุตา

สญฺญมา สํวิภาคา จ วิมานํ อาวสามหํ.

ปาณาติปาตา วิรตา มุสาวาทา จ สญฺญตา

เถยฺยาจ อติจารา จ มชฺชปานา จ อารกา.

ปญฺจสิกฺขาปเท รตา อริยสจฺจาน โกวิทา

อุปาสิกา จกฺขุมโต โคตมสฺส ยสสฺสิโน.

เตน เม'ตาทิโส วณฺโณ ฯเปฯ

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตี"ติ เทวตา พฺยากาสิ. ปุน อตฺตโน เอกํ โทสํ ทสฺเสนฺตี:-

@เชิงอรรถ: ๑ ก. อุปวสึ

"อภิกฺขณํ นนฺทนํ สุตฺวา ฉนฺโท เม อุทปชฺชถ ๑-

ตตฺถ จิตฺตํ ปณิธาย อุปปนฺนามฺหิ นนฺทนํ.

นากาสึ สตฺถุ วจนํ พุทฺธสฺสาทิจฺจพนฺธุโน

หีเน จิตฺตํ ปณิธาย สามฺหิ ปจฺฉานุตาปินี"ติ เทฺว คาถา อภาสิ.

#[๒๓๓] ตตฺถ อุโปสถาติ มํ อญฺญํสูติ "อุโปสถา"ติ อิมินา นาเมน มํ มนุสฺสา ชานึสุ. สาเกตายนฺติ สาเกตนคเร.

#[๒๔๑] อภิกฺขณนฺติ อภิณฺหํ. นนฺทนํ สุตฺวาติ "ตาวตึสภวเน นนฺทนวนํ นาม เอทิสญฺจ เอทิสญฺจา"ติ ตตฺถ นานาวิธํ ทิพฺพสมฺปตฺตึ สุตฺวา. ฉนฺโทติ ตนฺนิพฺพตฺตกปุญฺญกมฺมสฺส การณภูโต กุสลจฺฉนฺโท, ตตฺรูปปตฺติยา ปตฺถนาภูโต ตณฺหาฉนฺโท วา. อุทปชฺชถาติ ๑- อุปฺปชฺชิตฺถ. ตตฺถาติ ตาวตึสภวเน, นนฺทนาปเทเสนปิ หิ ตํ เทวโลกํ วทติ. อุปปนฺนามฺหีติ อุปฺปนฺนา นิพฺพตฺตา อมฺหิ.

#[๒๔๒] นากาสึ สตฺถุ วจนนฺติ "นาหํ ภิกฺขเว อปฺปมตฺตกมฺปิ ภวํ วณฺเณมี"ติอาทินา ๒- สตฺถารา วุตฺตวจนํ น กรึ, ภาเวสุ ฉนฺทราคํ น ปชหินฺติ อตฺโถ. อาทิจฺโจ โคตมโคตฺโต, ภควาปิ โคตมโคตฺโตติ สโคตฺตตาย วุตฺตํ "พุทฺธสฺสาทิจฺจพนฺธุโน"ติ. อถ วา อาทิจฺจสฺส พนฺธุ อาทิจฺจพนฺธุ, ภควา. ตํ ปฏิจฺจ ตสฺส อริยาย ชาติยา ชาตตฺตา อาทิจฺโจ วา พนฺธุ เอตสฺส โอรสปุตฺตภาวโตติ อาทิจฺจพนฺธุ, ภควา. ตถา หิ วุตฺตํ:-

"โย อนฺธกาเร ตมสี ปภงฺกโร

เวโรจโน มณฺฑลี อุคฺคเตโช

@เชิงอรรถ: ๑ สี. อุปปชฺชถาติ ๒ องฺ.เอกก. ๒๐/๓๒๐/๓๖

มา ราหุ คิลี จรมนฺตลิกฺเข

ปชํ มมํ ราหุ ปมุญฺจ สูริยนฺ"ติ. ๑-

หีเนติ ลามเก. อตฺตโน ภวาภิรตึ สนฺธาย วทติ. สามฺหีติ สา อมฺหิ.

เอวํ ตาย เทวตาย ภวาภิรตินิมิตฺเต ๒- อุปฺปนฺนวิปฺปฏิสาเร ปเวทิเต เถโร ภวสฺส ปริจฺฉินฺนายุภาววิภาวนมุเขน อายตึ มนุสฺสตฺตภาเว ฐตฺวา วฏฺฏทุกฺขสฺส สมติกฺกโม กาตุํ สุกโร, สพฺพโส ขีณาสวภาโว นาม มหานิสํโสติ จ สมสฺสาเสตุํ:-

"กีว จิรํ วิมานสฺมึ อิธ วสฺสสุโปสเถ ๓-

เทวเต ปุจฺฉิตาจิกฺข ยทิ ชานาสิ อายุโน"ติ คาถมาห. ปุน สา:-

"สฏฺฐิ วสฺสหสฺสานิ ๔- ติสฺโส จ วสฺสโกฏิโย ๔-

อิธ ฐตฺวา มหามุนิ อิโต จุตา คมิสฺสามิ

มนุสฺสานํ สหพฺยตนฺ"ติ อาห. ปุน เถโร:-

"มา ตฺวํ อุโปสเถ ภายิ สมฺพุทฺเธนาสิ พฺยากตา

โสตาปนฺนา วิเสสยิ ปหีนา ตว ทุคฺคตี"ติ อิมาย คาถาย สมุตฺเตเชสิ.

@เชิงอรรถ: ๑ สํ.ส. ๑๕/๙๑/๕๙ ๒ ก. ภวาภิรตินิมฺมิเต

@๓ ฉ.ม....วิมานมฺหิ อิธ วจฺฉสุโปสเถ ๔-๔ ปาลิ. อิเม ปาฐา น ทิสฺสนฺติ

#[๒๔๓-๔] ตตฺถ กีว จิรนฺติ กิตฺตกํ อทฺธานํ. อิธาติ อิมสฺมึ เทวโลเก, อิธ วา วิมานสฺมึ, อายุโนติ อายุ, โนติ นิปาตมตฺตํ. อายุโน วา จิราจิรภาวํ, อถ วา ยทิ ชานาสิ อายุโนติ อตฺโถ. มหามุนีติ เถรํ อาลปติ.

#[๒๔๕] มา ตฺวํ อุโปสเถ ภายีติ ภทฺเท อุโปสเถ ตฺวํ มา ภายิ. กสฺมา? ยสฺมา สมฺพุทฺเธนาสิ พฺยากตา. กินฺติ? โสตาปนฺนา วิเสสยีติ. มคฺคผลสญฺญิตํ วิเสสํ ยาตา อธิคตา, ตสฺมา ปหีนา ตว สพฺพาปิ ทุคฺคตีติ อิมมฺปิ วิเสสํ ยาตาติ วิเสสยิ. เสสํ วุตฺตนยเมว.

อุโปสถาวิมานวณฺณนา นิฏฺฐิตา.