๓. โสภิตเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๒๘๐ · บรรทัด ๕๘๓๓
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
280. 3. Sobhitattheragāthāvaṇṇanā
satimā paññavāti āyasmato sobhitattherassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā vayappatto satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ pubbenivāsañāṇalābhīnaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ uddissa patthanaṃ katvā puññāni katvā sugatīsuyeva saṃsaranto sumedhassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā viññutaṃ patto brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu nipphattiṃ gantvā nekkhammādhimutto gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa samīpe araññāyatane assamaṃ kāretvā vanamūlaphalāphalena yāpento buddhuppādaṃ sutvā sabbattha ekarattivāseneva bhaddavatīnagare 3- satthāraṃ upasaṅkamitvā pasannamānaso "tuvaṃ satthā cā ketu cā"ti- ādīhi chahi gāthāhi abhitthavi, satthā cassa bhāviniṃ sampattiṃ pakāsesi. So
@Footnote: 1 Sī.,i. haritamaṇisarikkhakoti 2 Ma. cha sahassāni gandhabbānaṃ cha sahassāni sattadhā
@3 Sī. bandhumatīnagare Tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇa- kule nibbatti. Sobhitotissa nāmaṃ akaṃsu. So aparena samayena satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā chaḷabhiñño ahosi. Pubbe- nivāsañāṇe ciṇṇavasī ca ahosi. Tena vuttaṃ apadāne 1- :-
"dakkhiṇe himavantassa sukato assamo mama
uttamatthaṃ gavesanto vasāmi vipine 2- tadā.
Lābhālābhena santuṭṭho mūlena ca phalena ca
anvesanto ācariyaṃ 3- vasāmi ekako ahaṃ.
Sumedho nāma sambuddho loke uppajji tāvade
catusaccaṃ pakāseti uddharanto mahājanaṃ.
Nāhaṃ suṇomi sambuddhaṃ napi me koci sāsati 4-
aṭṭhavasse atikkante assosiṃ lokanāyakaṃ.
Aggidāruṃ nīharitvā sammajjitvāna assamaṃ
khāribhāraṃ gahetvāna nikkhamiṃ vipinā ahaṃ.
Ekarattiṃ vasantohaṃ gāmesu nigamesu ca
anupubbena candavatiṃ 5- tadāhaṃ upasaṅkamiṃ.
Bhagavā tamhi samaye sumedho lokanāyako
uddharanto bahū satte deseti amataṃ padaṃ.
Janakāyamatikkamma vanditvā jinasāgaraṃ
ekaṃsaṃ ajinaṃ katvā santhaviṃ lokanāyakaṃ.
Tuvaṃ satthā ca ketu ca dhajo yūpo ca pāṇinaṃ
parāyano patiṭṭhā ca dīpo ca dipaduttamo. 6-
@Footnote: 1 khu.apa. 33/74/104 ñāṇatthavikattherāpadāna (syā) 2 pāli. pavane
@3 pāli. anomasanto acari 4 cha.Ma. saṃsati 5 Sī. bandhumatiṃ 6 cha.Ma. dvipaduttamo
Nepuñño dassane dhīro 1- tāresi janataṃ tuvaṃ
natthañño tārako loke tavuttaritaro mune. 2-
Sakkā bhave 3- kusaggena pametuṃ sāgaruttamo 4-
na tveva tava sabbaññu ñāṇaṃ sakkā pametave.
Tuladaṇḍe ṭhapetvāna mahiṃ sakkā dharetave 5-
na tveva tava paññāya pamāṇamatthi cakkhuma.
Ākāso minituṃ sakkā rajjuyā aṅgulena vā
na tveva tava sabbaññu sīlaṃ sakkā pametave.
Mahāsamudde udakaṃ ākāso ca vasundharo 6-
parimeyyāni etāni appameyyosi cakkhuma.
Chahi gāthāhi sabbaññuṃ kittayitvā mahāyasaṃ
añjaliṃ paggahetvāna tuṇhī aṭṭhāsahaṃ tadā.
Yaṃ vadanti sumedhoti bhūmipaññaṃ 7- sumedhasaṃ
bhikkhusaṃghe nisīditvā imā gāthā abhāsatha.
Yo me ñāṇaṃ pakittesi vippasannena cetasā
tamahaṃ kittayissāmi suṇātha mama bhāsato.
Sattasattati kappāni devaloke ramissati
sahassakkhattuṃ devindo devarajjaṃ karissati.
Anekasatakkhattuñca cakkavattī bhavissati
padesarajjaṃ vipulaṃ gaṇanāto asaṅkhiyaṃ.
Devabhūto manusso vā puññakammasamāhito
anūnamanasaṅkappo tikkhapañño bhavissati.
Tiṃsakappasahassamhi okkākakulasambhavo
@Footnote: 1 Sī. te puññadassano vīro 2 Sī. muni 3 Sī. sakkā have, cha.Ma. theve
@4 cha.Ma. sāgaruttame 5 Sī. pametave 6 cha.Ma. vasundharā 7 cha.Ma. bhūripaññaṃ
Gotamo nāma gottena satthā loke bhavissati.
Agārā abhinikkhamma pabbajissatikiñcano
jātiyā sattavassena arahattaṃ pāpuṇissati. 1-
Yato sarāmi attānaṃ yato pattosmi sāsanaṃ
etthantare na jānāmi cetanaṃ amanoramaṃ.
Saṃsaritvā bhavābhave 2- sampattānubhaviṃ ahaṃ
bhoge me ūnatā natthi phalaṃ ñāṇassa thomane.
Tiyaggī 3- nibbutā mayhaṃ bhavā sabbe samūhatā
sabbāsavaparikkhīṇo 4- natthi dāni punabbhavo.
Tiṃsakappasahassamhi yaṃ ñāṇamathaviṃ ahaṃ
duggatiṃ nābhijānāmi phalaṃ ñāṇassa thomane.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
So arahattaṃ pana patvā attano pubbenivāsaṃ anupaṭipāṭiyā anussaranto yāva asaññabhave acittakapaṭisandhi, tāva addasa. Tato pañca kappasatāni cittap- pavattiṃ adisvā avasāneva 5- disvā "kimetan"ti āvajjanto nayavasena "asaññabhavo bhavissatī"ti niṭṭhaṃ agamāsi. Tenāha bhagavā "atthi bhikkhave asaññasattā nāma dīghāyukā devā, tato cuto sobhito idhūpapanno, so etaṃ bhavaṃ jānāti, sobhito anussaratī"ti. 6- Evaṃ nayavasena anussarantassa 7- anussaraṇakosallaṃ disvā satthā theraṃ pubbenivāsaṃ anussarantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Tatoeva cāyaṃ āyasmā savisesaṃ attano pubbenivāsānussatiñāṇaṃ tassa ca paccayabhūtaṃ paṭipattiṃ paccavekkhitvā somanassajāto tadatthadīpanaṃ udānaṃ udānento:-
"satimā paññavā bhikkhu āraddhabalavīriyo
@Footnote: 1 cha.Ma. phusissati 2 cha.Ma. bhave sabbe 3 Sī. tividhaggī
@4 cha.Ma. sabbāsavā parikkhīṇā 5 Sī.,i. avasāne ca
@6 vinaYu.mahāvi. 1/232/165 pārājikakaṇḍa (atthato samānaṃ) 7 Sī. anussaranto
Pañca kappasatānāhaṃ ekarattiṃ anussariṃ.
Cattāro satipaṭṭhāne satta aṭṭha ca bhāvayaṃ
pañca kappasatānāhaṃ ekarattiṃ anussarin"ti gāthādvayaṃ abhāsi.
Tattha satimāti sayaṃ samudāgamanasampannāya satipaṭṭhānabhāvanāpāripūriyā sati vepullappattiyā ca satimā. Paññavāti chaḷabhiññāpāripūriyā paññāvepullappattiyā ca paññavā. Bhinnakilesatāya bhikkhu. Saddhādibalānañceva catubbidhasammappadhānaviriyassa ca saṃsiddhipāripūriyā āraddhabalavīriyo. Saddhādīnaṃ hettha balaggahaṇena gahaṇaṃ satipi satiādīnaṃ balabhāve, yathā "gobalibaddhā puññañāṇasambhārā"ti. 1- Pañca kappasatānāhaṃ, ekarattiṃ anussarinti ekarattiṃ viya anussariṃ. Viyāsaddo hi idha luttaniddiṭṭho, etena pubbenivāsānussatiñāṇe 2- attano ñāṇavasībhāvaṃ dīpeti.
Idāni yāya paṭipattiyā attano satimantādibhāvo sātisayaṃ pubbenivāsa- ñāṇañca siddhaṃ, taṃ dassetuṃ "cattāro"tiādinā dutiyaṃ gāthamāha. Tattha cattāro satipaṭṭhāneti kāyānupassanādike attano visayabhedena catubbidhe lokiyalokuttaramissake satisaṅkhāte satipaṭṭhāne. Sattāti satta bojjhaṅge. Aṭṭhāti aṭṭha maggaṅgāni. Satipaṭṭhānesu hi suppatiṭṭhitacittassa satta bojjhaṅgā bhāvanāpāripūriṃ gatāeva honti, tathā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Tenāha dhammasenāpati "catūsu satipaṭṭhānesu supatiṭṭhitacittā 3- satta sambojjhaṅge yathābhūtaṃ bhāvetvā"tiādīhi 4- sattakoṭṭhāsikesu sattatiṃsāya bodhipakkhiyadhammesu ekasmiṃ koṭṭhāse bhāvanāpāripūriṃ gacchante itare agacchantā nāma natthīti. 5- Bhāvayanti bhāvanāhetu. Sesaṃ vuttanayameva. 6-
Sobhitattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
@Footnote: 1 Ma. ñāṇasambhārāti ca 2 Sī....ñāṇena 3 Ma. patiṭṭhitacitto 4 dī.pāṭi.
@11/143/86 sampasādanīyasutta 5 Ma. anāgacchantā na atthi 6 Sī.,i. uttānameva
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด