๕. วิสาขปัญจาลีปุตตเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๓๐๒ · บรรทัด ๖๐๐๘
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
302. 5. Visākhapañcālīputtattheragāthāvaṇṇanā 4-
na ukkhipe no ca parikkhipe pareti āyasmato visākhassa pañcālīputtat- therassa gāthā. Kā uppatti?
ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto ito cuddase kappe paccantagāme daliddakule nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ phalapariyesanaṃ carantehi tasmiṃ gāme manussehi saddhiṃ araññaṃ gato tattha ekaṃ paccekabuddhaṃ disvā pasannamānaso valliphalaṃ adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe maṇḍalikarājakule nibbattitvā visākhoti laddhanāmo pañcālīrājadhītuyā puttabhāvato pacchā pañcālī- puttoti paññāyittha. So pitari mate rajjaṃ kārento satthari attano gāmasamīpagate satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā satthārā saddhiṃ
@Footnote: 1 Sī. bahuvacanavasena 2 Sī. labhanto, i. labhantā 3 Sī.,i. seyyanti sahaseyyaṃ
@4 cha.Ma. visākhapañcālaputtatthera.....,Sī.,i. visākhapañcāliputtatthera... evamuparipi Sāvatthiṃ gato vipassanaṃ paṭṭhapetvā na cirasseva chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne 1- :-
"sabbe janā samāgamma agamiṃsu vanaṃ tadā
phalamanvesamānā te alabhiṃsu phalaṃ tadā.
Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ sayambhuṃ aparājitaṃ
pasannacitto sumano valliphalamadāsahaṃ.
Ekattiṃse 2- ito kappe yaṃ phalamadadiṃ tadā
duggatiṃ nābhijānāmi phaladānassidaṃ phalaṃ.
Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.
Chaḷabhiñño pana hutvā thero ñātīnaṃ anukampāya jātibhūmiṃ agamāsi. Tattha manussā theraṃ upasaṅkamitvā kālena kālaṃ dhammaṃ suṇantā ekadivasaṃ "katihi nu kho bhante aṅgehi samannāgato dhammakathiko hotī"ti dhammakathikalakkhaṇaṃ pacchiṃsu. Thero tesaṃ dhammakathikalakkhaṇaṃ kathento:-
"na ukkhipe no ca parikkhipe pare
na okkhipe pāragataṃ na eraye
na cattavaṇṇaṃ parisāsu byāhare
anuddhato sammitabhāṇi subbato.
Susukhumanipuṇatthadassinā
matikusalena nivātavuttinā
saṃsevitavuddhasīlinā
nibbānaṃ na hi tena dullabhan"ti gāthādvayaṃ abhāsi.
@Footnote: 1 khu.apa. 32/31/413 valliphaladāyakattherāpadāna 2 cha.Ma. catuddase
Tattha na ukkhipeti attānaṃ na ukkhipeyya, jātiādīhi bāhusaccādīhi ca attukkaṃsanaṃ na kareyya. No ca parikkhipe pareti pare parapuggale teheva jāti- ādīhi no parikkhipe paricchinditvā na khipeyya guṇaparidhaṃsanavasena vā na khipeyya. Na okkhipe pare iccevaṃ sambandho. Pare ojjhāpanavasena 1- na okkhipe heṭṭhato katvā pare na olokāpeyya, na ojjhāpeyyāti attho. "na ukkhipe"ti keci paṭhanti, soevattho. Pāragatanti saṃsārapāraṃ viya 2- vijjāya 3- pāraṃ gataṃ khīṇāsavaṃ tevijjaṃ chaḷabhiññaṃ vā na eraye na vāraye na ghaṭṭaye na āsādeyya. 4- Na cattavaṇṇaṃ parisāsu byāhareti attano vaṇṇaṃ guṇaṃ 5- lābhasakkārasilokaṃ nikāmaya- māno khattiyaparisādīsu na bhāseyya. Anuddhatoti uddhaccarahito. Uddhatassa hi vacanaṃ nādiyanti. Sammitabhāṇīti sammadeva mitabhāṇī, kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ attha- sañhitameva vācaṃ 6- bhāsanasīloti attho. Ito aññathā vadantassa vacanaṃ agahaṇīyaṃ hoti. Subbatoti sundaravato sīlasampanno. "siyā"ti kiriyāpadaṃ ānetvā yojetabbaṃ.
Evaṃ thero saṅkhepeneva dhammakathikalakkhaṇaṃ vatvā tesaṃ guṇānaṃ attani labbhamānataṃ adhimuccitvā bhiyyoso mattāya abhippasannaṃ mahājanaṃ ñatvā "evaṃvidhassa dhammakathikassa vimuttāyatanasannissitassa na nibbānaṃ dullabhaṃ, atha kho sulabhamevā"ti dassento susukhumanipuṇatthadassinā"ti dutiyagāthamāha. Tassattho heṭṭhā vuttoyeva.
Visākhapañcālīputtattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
@Footnote: 1 Sī.,i. ujjhāpanavasena 2 Ma. saṃsārassa viya 3 Sī.,Ma. abhiññāya
@4 Sī. na pahareyya 5 Sī.,i. vaṇṇaguṇaṃ 6 Ma. vacanaṃ
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๒ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด