๖. จูฬกเถรคาถา

๓๐๓. ๖. จูฬกตฺเถรคาถาวณฺณนา

นทนฺติ โมรา สุสิขา สุเปขุณาติ อายสฺมโต จูฬกตฺเถรสฺส คาถา. กา อุปฺปตฺติ?

อยมฺปิ ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิกาโร ตตฺถ ตตฺถ ภเว วิวฏฺฏูปนิสฺสยํ กุสลํ อุปจินนฺโต อิโต เอกตฺตึเส กปฺเป สิขิสฺส ภควโต กาเล กุลเคเห นิพฺพตฺติตฺวา วิญฺญุตํ ปตฺโต เอกทิวสํ สตฺถารํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส ฉตฺตปาณิผลํ ๑- อทาสิ. โส เตน ปุญฺญกมฺเมน เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ราชคเห พฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺติตฺวา จูฬโกติ ลทฺธนาโม วยปฺปตฺโต ธนปาลทมเน สตฺถริ ลทฺธปฺปสาโท ปพฺพชิตฺวา สมณธมฺมํ กโรนฺโต อินฺทสาลคุหายํ วสติ, โส เอกทิวสํ คุหาทฺวาเร นิสินฺโน มคธกฺเขตฺตํ โอโลเกสิ. ตสฺมึ ขเณ ปาวุสกาลเมโฆ คมฺภีร- มธุรนิคฺโฆโส สตปฏลสหสฺสปฏโล อญฺชนสิขรสนฺนิกาโส ๒- นภํ ปูเรตฺวา ปวสฺสติ, มยูรสงฺฆา จ เมฆคชฺชิตํ สุตฺวา หฏฺฐตุฏฺฐา เกกาสทฺทํ มุญฺจิตฺวา ๓- ตตฺถ ตตฺถ ปเทเส นจฺจนฺตา วิจรนฺติ. เถรสฺสปิ อาวาสคพฺเภ เมฆวาตผสฺเสหิ ๔- อปคตฆมฺมตฺตา ปสฺสทฺธกรชกาเย ๕- กลฺลตํ ปตฺเต อุตุสปฺปายลาเภน จิตฺตํ เอกคฺคํ อโหสิ, กมฺมฏฺฐานวีถึ โอตริ, โส ตํ ญตฺวา กาลสมฺปทาทิกิตฺตนมุเขน อตฺตานํ ภาวนาย อุสฺสาเหนฺโต:-

"นทนฺติ โมรา สุสิขา สุเปขุณา

สุนีลคีวา สุมุขา สุคชฺชิโน

สุสทฺทลา จาปิ มหามหี อยํ

สุพฺยาปิตมฺพุ สุวลาหกํ นภํ.

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. ฉตฺตปณฺณิผลํ ๒ สี. อชฺชุณ... ๓ อิ. มุญฺจนฺตา

@๔ สี., อิ. อาวาสคพฺเภหิ เมฆวาตสมฺผสฺเสหิ ๕ สี. ปสฺสทฺเธ กรชกาเย

สุกลฺลรูโป สุมนสฺส ฌายิตํ ๑-

สุนิกฺกโม สาธุ สุพุทฺธสาสเน

สุสุกฺกสุกฺกํ นิปุณํ สุทุทฺทสํ

ผุสาหิ ตํ อุตฺตมมจฺจุตํ ปทนฺ"ติ เทฺว คาถา อภาสิ.

ตตฺถ นทนฺติ โมรา สุสิขา สุเปขุณา, สุนีลคีวา สุมุขา สุคชฺชิโนติ เอเต ๒- มตฺถเก อุฏฺฐิตาหิ สุนฺทราหิ สิขาหิ ๓- สมนฺนาคตตฺตา สุสิขา, นานาวณฺเณหิ อเนเกหิ โสภเณหิ ภทฺทกปิญฺเฉหิ ๔- สมนฺนาคตตฺตา สุเปขุณา, ราชีววณฺณสงฺกาสาย ๕- สุนฺทราย นีลวณฺณาย คีวาย สมนฺนาคตตฺตา สุนีลคีวา, สุนฺทรมุขตาย สุมุขา, มนุญฺญวาทิตาย ๖- สุคชฺชิโน, โมรา สิขณฺฑิโน ฉชฺชสํวาที เกกาสทฺทํ มุญฺจนฺตา นทนฺติ รวนฺติ. สุสทฺทลา จาปิ มหามหี อยนฺติ อยญฺจ มหาปฐวี สุสทฺทลา สุนฺทรหริตติณา. สุพฺยาปิตมฺพูติ อภินววุฏฺฐิยา ตหํ ตหํ วิสฺสนฺทมานสลิลตาย สุฏฺฐุ พฺยาปิตชลา วิตตชลา. "สุสุกฺกตมฺพู"ติปิ ๗- ปาโฐ, สุวิสุทฺธชลาติ อตฺโถ. สุวลาหกํ นภนฺติ อิทญฺจ นภํ อากาสํ นีลุปฺปลทลสนฺนิเภหิ สมนฺตโต ปูเรตฺวา ฐิเตหิ สุนฺทเรหิ วลาหเกหิ เมเฆหิ สุวลาหกํ.

สุกลฺลรูโป สุมนสฺส ฌายิตนฺติ อิทานิ อุตุสปฺปายลาเภน สุฏฺฐุ กลฺลรูโป กมฺมนิยสภาโว ตฺวํ, ๘- นีวรเณหิ อนชฺฌารุฬฺหจิตฺตตาย สุนฺทรมนสฺส ๙- โยคาวจรสฺส ยํ อารมฺมณูปนิชฺฌานวเสน ลกฺขณูปนิชฺฌานวเสน จ ฌายิตํ. ๑๐- สุนิกฺกโม ฯเปฯ อจฺจุตํ ปทนฺติ เอวํ ฌายนฺโต จ สาธุ สุพุทฺธสฺส สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส สาสเน สุนฺทรนิกฺกโม หุตฺวา สุปริสุทฺธสีลตาย สุสุกฺกํ, วิสุทฺธสภาวตาย ๑๑- สพฺพสฺสปิ

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. ฌายตํ ๒ สี.,อิ. เอตฺถ จ ๓ อิ. ตีหิ สิขาหิ ๔ ม. ภินฺนกปิญฺเฉหิ

@๕ ม. ราชิวฏฺฏสํกาสาย ๖ สี. มนุญฺญนาทตาย, อิ. มนุญฺญรุตตาย

@๗ สี.,อิ. สุสุทฺธตมฺพูติปิ ๘ สี.,อิ. กมฺมนิยภาโว, ตํ ฌาย

@๙ สี.,อิ. สุนฺทรมานสสฺส ๑๐ สี. โยคาวจรสฺส ยํ ยํ อารมฺมณูปนิชฺฌานวเสน

@ ลกฺขณูปนิชฺฌานวเสน จ ฌานํ ตํ ตํ ฌาย ๑๑ สี. วิสุทฺธภาวตาย สงฺกิเลสสฺส โคจรภาวานุปคมนโต สุกฺกํ, นิปุณญาณโคจรตาย นิปุณํ, ปรม- คมฺภีรตาย สุทุทฺทสํ, ปณีตภาเวน เสฏฺฐภาเวน จ อุตฺตมํ, นิจฺจสภาวตาย อจฺจุตํ ปทํ ตํ นิพฺพานํ ผุสาหิ อตฺตปจฺจกฺขกรเณน ๑- สมฺมาปฏิปตฺติยา สจฺฉิกโรหีติ.

เอวํ เถโร อตฺตานํ โอวทนฺโตว อุตุสปฺปายลาเภน สมาหิตจิตโต วิปสฺสนํ อุสฺสุกฺกาเปตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน ๒- :-

"กณิการํว ชลิตํ ปุณฺณมาเยว จนฺทิมํ

ชลนฺตํ ทีปรุกฺขํว อทฺทสํ โลกนายกํ.

กทลิยา ผลํ คยฺห ๓- อทาสึ สตฺถุโน อหํ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน วนฺทิตฺวาน อปกฺกมึ.

เอกตึเส อิโต กปฺเป ยํ ผลมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ฯเปฯ กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ.

อรหตฺตํ ปน ปตฺวา เถโร อตฺตโน ปฏิปตฺตึ ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปีติโสมนสฺสชาโต "นทนฺติ โมรา"ติอาทินา ตาเยว คาถา ปจฺจุทาหาสิ. เตนสฺส อิทเมว อญฺญา- พฺยากรณํ อโหสีติ.

จูฬกตฺเถรคาถาวฺณนา นิฏฺฐิตา.