๔. ธนิยเถรคาถา

๓๑๐. ๔. ธนิยตฺเถรคาถาวณฺณนา

สุขญฺเจ ชีวิตุํ อิจฺเฉติ อายสฺมโต ธนิยตฺเถรสฺส คาถา. กา อุปฺปตฺติ?

@เชิงอรรถ: ๑ ม. อุปริ. ๑๔/๒๔๘/๒๑๕ พาลปณฺฑิตสุตฺต ๒ สี.,อิ. พหุ

อยมฺปิ ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิกาโร ตตฺถ ตตฺถ ภเว ปุญฺญานิ อุปจินนฺโต สิขิสฺส ภควโต กาเล กุลเคเห นิพฺพตฺติตฺวา วิญฺญุตํ ปตฺโต เอกทิวสํ สตฺถารํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส นฬมาลาย ปูชํ อกาสิ. โส เตน ปุญฺญกมฺเมน เทวมนุสฺเสสุ สํสรนฺโต อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท ราชคเห กุมฺภการกุเล นิพฺพตฺติตฺวา ธนิโยติ ลทฺธนาโม วยปฺปตฺโต กุมฺภการกมฺเมน ชีวติ. เตน จ สมเยน สตฺถา ธนิยสฺส กุมฺภการสฺส สาลายํ นิสีทิตฺวา ปุกฺกุสาติสฺส ๑- กุลปุตฺตสฺส ฉธาตุวิภงฺคสุตฺตํ ๒- เทเสสิ. โส ตํ สุตฺวา กตกิจฺโจ อโหสิ. ธนิโย ตสฺส ปรินิพฺพุตภาวํ สุตฺวา "นิยฺยานิกํ วต พุทฺธสาสนํ, ยตฺถ เอกรตฺติปริจเยนาปิ วฏฺฏทุกฺขโต มุญฺจิตุํ สกฺกา"ติ ปฏิลทฺธ- สทฺโธ ปพฺพชิตฺวา กุฏิมณฺฑนานุยุตฺโต วิหรนฺโต กุฏิกรณํ ปฏิจฺจ ภควตา ครหิโต สํฆิเก เสนาสเน วสนฺโต วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน ๓- :-

"สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ

ปวนคฺเคน ๔- คจฺฉนฺตํ อทฺทสํ โลกนายกํ.

นฬมาลํ คเหตฺวาน นิกฺขมนฺโต จ ตาวเท ๕-

ตตฺถทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ โอฆติณฺณมนาสวํ.

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน นฬมาลมปูชยึ

ทกฺขิเณยฺยํ มหาวีรํ สพฺพโลกานุกมฺปกํ.

เอกตึเส อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ ๖-

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ฯเปฯ กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ.

อรหตฺตํ ปน ปตฺวา เย ภิกฺขู ธูตงฺคสมาธาเนน อตฺตานํ อุกฺกํเสตฺวา

@เชิงอรรถ: ๑ ม. ปกฺกุสาติสฺส ๒ ม.อุปริ. ๑๔/๓๔๒/๓๐๔ ๓ ขุ.อป. ๓๓/๖๑/๘๗

@นฬมาลิยตฺเถราปทาน(สฺยา) ๔ ฉ.ม. วิปินคฺเคน ๕ ม. ตาวเทวหํ ๖ ฉ.ม. มาลมภิโรปยึ สํฆภตฺตาทึ สาทิยนฺเต อญฺเญ ภิกฺขู อวชานนฺติ, เตสํ โอวาททานมุเขน อญฺญํ พฺยากโรนฺโต:-

"สุขญฺเจ ชีวิตุํ อิจฺเฉ สามญฺญสฺมึ อเปกฺขวา

สํฆิกํ นาติมญฺเญยฺย จีวรํ ปานโภชนํ.

สุขญฺเจ ชีวิตุํ อิจฺเฉ สามญฺญสฺมึ อเปกฺขวา

อหิ มูสิกโสพฺภํว เสเวถ สยนาสนํ.

สุขญฺเจ ชีวิตุํ อิจฺเฉ สามญฺญสฺมึ อเปกฺขวา

อิตรีตเรน ตุสฺเสยฺย เอกธมฺมญฺจ ภาวเย"ติ ติสฺโส คาถา อภาสิ.

ตตฺถ สุขญฺเจ ชีวิตุํ อิจฺเฉ, สามญฺญสฺมึ อเปกฺขวาติ สามญฺญสฺมึ สมณภาเว อเปกฺขวา สิกฺขาย ติพฺพคารโว หุตฺวา สุขํ ชีวิตุํ อิจฺเฉยฺย เจ, อเนสนํ ปหาย สามญฺญสุเขน สเจ ชีวิตุกาโมติ อตฺโถ. สํฆิกํ นาติมญฺเญยฺย, จีวรํ ปานโภชนนฺติ สํฆโต อาภตํ จีวรํ อาหารํ ๑- น อวมญฺเญยฺย, สํฆสฺส อุปฺปชฺชนก- ลาโภ นาม ปริสุทฺธุปฺปาโท โหตีติ ตํ ปริภุญฺชนฺตสฺส อาชีวปาริสุทฺธิสมฺภเวน ๒- สามญฺญสุขํ หตฺถคตเมวาติ อธิปฺปาโย. อหิ มูสิกโสพฺภํวาติ อหิ วิย มูสิกาย ขตพิลํ เสเวถ เสเวยฺย เสนาสนํ. ยถา นาม สปฺโป สยมตฺตโน อาสยํ อกตฺวา มูสิกาย อญฺเญน วา กเต อาสเย วสิตฺวา เยน กามํ ปกฺกมติ, เอวเมวํ ๓- ภิกฺขุ สยํ เสนาสนกรณา สงฺกิเลสํ อนาปชฺชิตฺวา ยตฺถ กตฺถจิ วสิตฺวา ปกฺกเมยฺยาติ อตฺโถ.

อิทานิ วุตฺเต อวุตฺเต จ ปจฺจเย ยถาลาภสนฺโตเสเนว สามญฺญสุขํ ๔- โหติ, น อญฺญถาติ ทสฺเสนฺโต อาห "อิตรีตเรน ตุสฺเสยฺยา"ติ, เยน เกนจิ หีเนน

@เชิงอรรถ: ๑ สี.,อิ. อาคตํ จีวรมาหารญฺจ ๒ สี.,อิ....สภาเวน

@๓ สี. เอวเมว จ ๔ สี. สามญฺญํ สุขํ วา ปณีเตน วา ยถาลทฺเธน ปจฺจเยน สนฺโตสํ อาปชฺเชยฺยาติ อตฺโถ. เอกธมฺมนฺติ อปฺปมาทภาวํ, ตํ หิ อนุยุญฺชนฺตสฺส ๑- อนวชฺชํ สพฺพํ โลกิยสุขํ โลกุตฺตรสุขญฺจ หตฺถคตเมว โหติ. เตนาห ภควา "อปฺปมตฺโต หิ ฌายนฺโต, ปปฺโปติ วิปุลํ สุขนฺ"ติ. ๒-

ธนิยตฺเถรคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.