ข้ามไปยังเนื้อหา
ธรรมคลัง
หน้าแรกหนังสือบทสวดพระไตรปิฎกชาดกหมวดธรรม
ENเข้าสู่ระบบสมัครสมาชิก
ธรรมคลัง

แหล่งรวมหนังสือ พระสูตร บทสวด และพระไตรปิฎก เพื่อการเรียนรู้ ฝึกฝน และการใช้ชีวิตอย่างมีสติในทุกวัน

เมนูหลัก

  • หน้าแรก
  • หนังสือ
  • บทสวด
  • พระไตรปิฎก
  • ชาดก
  • หมวดธรรม
  • ค้นหา

เกี่ยวกับเรา

  • เกี่ยวกับโครงการ
  • แหล่งที่มาของเนื้อหา
  • ร่วมสนับสนุน

บริการช่วยเหลือ

  • ที่เก็บไว้
  • สำรวจคลังธรรมะ
  • ฟังธรรม
  • API สำหรับนักพัฒนา
“
“สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาติ”การให้ธรรมเป็นทานย่อมชำนะการให้ทั้งปวง
ธรรมบท ๓๕๔

© ๒๕๖๙ ธรรมคลัง สงวนลิขสิทธิ์

  1. หน้าแรก
  2. /
  3. พระไตรปิฎก
  4. /
  5. เล่มที่ ๒๖
  6. /
  7. …
  8. /
  9. เถรคาถา
  10. /
  11. ปัญจกนิบาต
  12. /
  13. ๘. วักกลิเถรคาถา

๘. วักกลิเถรคาถา

เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๓๔๒ · บรรทัด ๖๔๑๘

คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org

ฉบับหลวงฉบับมหาจุฬาฯบาลีอักษรไทยPALI ROMANอรรถกถาอรรถกถาบาลีอักษรไทยAtthakatha PaliRoman
พรีวิว / พิมพ์ PDFโหมดอ่านต่อเนื่อง

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

342. 8. Vakkalittheragāthāvaṇṇanā

vātarogābhinītotiādikā āyasmato vakkalittherassa gāthā. Kā uppatti?

ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto satthu santikaṃ gacchantehi upāsakehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā parisapariyante ṭhito dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ saddhādhimuttānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānaṃ patthento sattāhaṃ mahādānaṃ datvā paṇidhānaṃ akāsi. Satthā tassa anantarāyataṃ disvā byākāsi. 2-

Sopi yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ satthu kāle

@Footnote: 1 Sī.,i.,Ma. parisuddhakāyasamācāratāya payato, parisuddhavacīsamācāratāya suci,

@suparisuddhamanosamācāratāya suddho 2 cha.Ma. byākari Sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, vakkalītissa nāmaṃ akaṃsu. So vuḍḍhippatto tayo vede uggaṇhitvā brāhmaṇasippesu nipphattiṃ gato satthāraṃ disvā rūpakāyassa sampattidassanena atitto satthārā saddhiṃyeva vicarati. "agāramajjhe vasanto niccakālaṃ satthāraṃ daṭṭhuṃ na labhissāmī"ti satthu santike pabbajitvā ṭhapetvā bhojanavelaṃ sarīrakiccakālañca sesakāle yattha ṭhitena sakkā dasabalaṃ passituṃ, tattha ṭhito aññaṃ kiccaṃ pahāya bhagavantaṃ olokentova viharati. Satthā tassa ñāṇaparipākaṃ āgamento bahukālaṃ tasmiṃ rūpadassaneneva vicarante kiñci avatvā punekadivasaṃ "kiṃ te vakkali iminā pūtikāyena diṭṭhena, yo kho vakkali dhammaṃ passati, so maṃ passati. Yo maṃ passati, so dhammaṃ passati. Dhammaṃ hi vakkali passanto maṃ passati, maṃ passanto dhammaṃ passatī"ti 1- āha.

Satthari evaṃ vadantepi thero satthu dassanaṃ pahāya aññattha gantuṃ na sakkoti. Tato satthā "nāyaṃ bhikkhu saṃvegaṃ alabhitvā bujjhissatī"ti vassūpanāyikadivase "apehi vakkalī"ti theraṃ paṇāmesi. So satthārā paṇāmito sammukhe ṭhātuṃ asakkonto "kiṃ mayhaṃ jīvitena, yohaṃ satthāraṃ daṭṭhuṃ na labhāmī"ti gijjhakūṭapabbate papātaṭṭhānaṃ abhiruhi. Satthā tassa taṃ pavattiṃ ñatvā "ayaṃ bhikkhu mama santikā assāsaṃ alabhanto maggaphalānaṃ upanissayaṃ nāseyyā"ti attānaṃ dassetuṃ obhāsaṃ vissajjento:-

"pāmojjabahulo bhikkhu pasanno buddhasāsane

adhigacche padaṃ santaṃ saṅkhārūpasamaṃ sukhan"ti 2- gāthaṃ vatvā "ehi vakkalī"ti hattha pasāresi. Thero "dasabalo me diṭṭho, `ehī'ti avhānampi laddhan"ti balavapītisomanassaṃ uppādetvā "kuto āgacchāmī"ti attano gamanabhāvaṃ ajānitvā satthu sammukhe ākāse 3- pakkhandanto paṭhamapādena pabbate

@Footnote: 1 saṃ.khandha. 17/87/96 vakkalisutta 2 khu.dhamMa. 25/87/96 vakkalittheravatthu

@3 Ma. ākāsena Ṭhitoyeva satthārā vuttagāthaṃ āvajjento ākāseyeva pītiṃ vikkhambhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇīti aṅguttaraṭṭhakathāyaṃ dhammapadavaṇṇanāyañca 1- āgataṃ.

Idha pana evaṃ vadanti:- "kiṃ te vakkalī"tiādinā satthārā ovadito gijjhakūṭe viharanto vipassanaṃ paṭṭhapesi, tassa saddhāya balavabhāvatoeva vipassanā vīthiṃ na otarati, bhagavā taṃ ñatvā kammaṭṭhānaṃ sodhetvā adāsi. Puna vipassanaṃ matthakaṃ pāpetuṃ nāsakkhiyeva, athassa āhāravekallena vātābādho uppajji, taṃ vātābādhena pīḷiyamānaṃ ñatvā bhagavā tattha gantvā pucchanto:-

[350]

"vātarogābhinīto tvaṃ viharaṃ kānane vane

paviṭṭhagocare 2- lūkhe kathaṃ bhikkhu karissasī"ti āha. Taṃ sutvā thero:-

[351]

"pītisukhena vipulena pharamāno samussayaṃ

lūkhampi abhisambhonto viharissāmi kānane.

[352]

Bhāvento satipaṭṭhāne indriyāni balāni ca

bojjhaṅgāni ca bhāvento viharissāmi kānane.

[353]

Āraddhavīriye pahitatte niccaṃ daḷhaparakkame

samagge sahite disvā viharissāmi kānane.

[354]

Anussaranto sambuddhaṃ aggaṃ dantaṃ 3- samāhitaṃ.

Atandito rattindivaṃ viharissāmi kānane"ti catasso gāthā abhāsi.

Tattha vātarogābhinītoti vātābādhena aseribhāvaṃ upanīto, vātabyādhinā abhibhūto. Tvanti theraṃ ālapati. Viharanti tena iriyāpathavihārena viharanto. Kānane

@Footnote: 1 mano.pū. 1/208 (nava.), dhammapada.A. 8184 (syā.) 2 Sī.Ma. paviddhagocare

@3 pāli. attadantaṃ Vaneti kānanabhūte vane, mahāaraññeti attho. Paviṭṭhagocareti vissaṭṭhagocare dullabha- paccaye. Vātarogassa sappāyānaṃ sappiādibhesajjānaṃ abhāvena pharusabhūmibhāgatāya ca lūkhe lūkhaṭṭhāne. Kathaṃ bhikkhu karissasīti bhikkhu tvaṃ kathaṃ viharissasīti bhagavā pucchi.

Taṃ sutvā thero nirāmisapītisomanassādinā attano sukhavihāraṃ pakāsento "pītisukhenā"tiādimāha. Tattha pītisukhenāti ubbegalakkhaṇāya pharaṇalakkhaṇāya ca pītiyā taṃsampayuttasukhena ca. Tenāha "vipulenā"ti, uḷārenāti attho. Pharamāno samussayanti yathāvuttapītisukhasamuṭṭhitehi paṇītehi rūpehi sakalaṃ kāyaṃ pharāpento nirantaraṃ phuṭaṃ karonto. Lūkhampi abhisambhontoti araññāvāsajanitaṃ sallekhavuttihetukaṃ dussahampi paccayalūkhaṃ abhibhavanto adhivāsento. Viharissāmi kānaneti jhānasukhena vipassanāsukhena ca araññāyatane viharissāmīti attho. Tenāha "sukhañca kāyena paṭisaṃvedesin"ti 1-

"yato yato sammasati khandhānaṃ udayabbayaṃ

labhatī pītipāmojjaṃ amataṃ taṃ vijānatan"ti 2- ca.

Bhāvento satipaṭṭhāneti maggapariyāpanne kāyānupassanādike cattāro satipaṭṭhāne uppādento vaḍḍhento ca. Indriyānīti maggapariyāpannānieva saddhādīni pañcindriyāni. Balānīti tathā saddhādīni pañca balāni. Bojjhaṅgānīti tathā satisambojjhaṅgādīni satta bojjhaṅgāni. Casaddena 3- sammappadhānaiddhipāda- maggaṅgāni saṅgaṇhāti. Tadavinābhāvato hi taggahaṇeneva tesaṃ gaṇanaṃ 4- hoti. Viharissāmīti yathāvutte bodhipakkhiyadhamme bhāvento maggasukhena tadadhigamasiddhena phalasukhena nibbānasukhena ca viharissāmi.

Āraddhavīriyeti catubbidhasammappadhānavasena paggahitaviriye. Pahitatteti nibbānaṃ

@Footnote: 1 vinaYu.mahā. 1/11/5 verañjakaṇḍa 2 khu.dhamMa. 25/374/82 sambahulabhikkhuvatthu

@3 Sī. cakārasamuccayena 4 cha.Ma. gahanaṃ Patipesitacitte. Niccaṃ daḷhaparakkameti sabbakālaṃ asithilaviriye. Avivādavasena kāya- sāmaggidānavasena ca samagge. Diṭṭhisīlasāmaññena sahite sabrahmacārī disvā. Etena kalyāṇamittasampattiṃ dasseti.

Anussaranto sambuddhanti sammā sāmaṃ sabbadhammānaṃ buddhattā sammāsambuddhaṃ sabbasattuttamatāya aggaṃ uttamena damathena dantaṃ anuttarasamādhinā samāhitaṃ atandito analaso hutvā rattindivaṃ sabbakālaṃ "itipi so bhagavā arahan"tiādinā anussaranto viharissāmi. Etena buddhānussatibhāvanāya yuttākāradassanena 1- sabbattha kammaṭṭhānānuyogamāha, purimena pārihāriyakammaṭṭhānānuyogaṃ.

Evaṃ pana vatvā thero vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 2-:-

"ito satasahassamhi kappe uppajji nāyako

anomanāmo amito nāmena padumuttaro.

Padumākāravadano padumāmalasucchavī

lokenānupalittova toyena padumaṃ yathā.

Vīro padumapattakkho kanto ca padumaṃ yathā

padumuttaragandhova tasmā so padumuttaro.

Lokajeṭṭho ca nimmāno andhānaṃ nayanūpamo

santaveso guṇanidhi karuṇāmatisāgaro.

Sa kadāci mahāvīro brahmāsurasuraccito

sadevamanujākiṇṇe janamajjhe jinuttamo.

Vadanena sugandhena madhurena rutena ca

rañjayaṃ parisaṃ sabbaṃ santhavī sāvakaṃ sakaṃ.

@Footnote: 1 Sī.,i. yuttappayuttadassanena 2 khu.apa. 33/122/182 vakkalittherāpadāna (syā)

Saddhādhimutto sumati mama dassanalālaso

natthi etādiso añño yathāyaṃ bhikkhu vakkali.

Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ nagare brāhmaṇatrajo

hutvā sutvā ca taṃ vākyaṃ taṃ ṭhānamabhirocayiṃ.

Sasāvakaṃ taṃ vimalaṃ nimantetvā tathāgataṃ

sattāhaṃ bhojayitvāna dussehacchādayiṃ tadā.

Nipacca sirasā tassa anantaguṇasāgare

nimuggo pītisampuṇṇo idaṃ vacanamabraviṃ.

Yo so tayā santhavito ito sattamake muni 1-

bhikkhu saddhāvataṃ aggo tādiso homahaṃ mune. 2-

Evaṃ vutte mahāvīro anāvaraṇadassano

imaṃ vākyaṃ udīresi parisāya mahāmuni.

Passathetaṃ māṇavakaṃ pītamaṭṭhanivāsanaṃ

hemayaññopacitaṅgaṃ jananettamanoharaṃ.

Eso anāgataddhāne gotamassa mahesino

aggo saddhādhimuttānaṃ sāvakoyaṃ bhavissati.

Devabhūto manusso vā sabbasantāpavajjito

sabbabhogaparibyūḷho sukhito saṃsarissati.

Satasahassito kappe okkākakulasambhavo

gotamo nāma gottena satthā loke bhavissati.

Tassa dhammesu dāyādo oraso dhammanimmito

vakkali nāma nāmena hessati satthu sāvako.

Tena kammavisesena cetanāpaṇidhīhi ca

jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsamagacchahaṃ.

@Footnote: 1 pāli. idha saddhādhimutto isi 2 pāli. tādisohaṃ mahāmuni

Sabbattha sukhito hutvā saṃsaranto bhavābhave

sāvatthiyaṃ pure jāto kule aññatare ahaṃ.

Nonītasukhumālaṃ maṃ jātapallavakomalaṃ

mandaṃ uttānasayanaṃ pisācabhayatajjitā.

Pādamūle mahesissa sāyesuṃ dīnamānasā

imaṃ dadāma te nātha saraṇaṃ hoti nāyaka.

Tadā paṭiggahi so maṃ bhītānaṃ saraṇo muni

jālinā cakkaṅkitena mudukomalapāṇinā.

Tadā pabhūti tenāhaṃ arakkheyyena rakkhito

sabbaveravinimutto sukhena parivuddhito.

Sugatena vinā bhūto ukkaṇṭhāmi muhuttakaṃ

jātiyā sattavassohaṃ pabbajiṃ anagāriyaṃ.

Sabbapāramisambhūtaṃ nīlakkhinayanaṃ varaṃ

rūpaṃ sabbasubhākiṇṇaṃ atitto viharāmahaṃ.

Buddharūparatiṃ ñatvā tadā ovadi maṃ jino

alaṃ vakkali kiṃ rūpe ramase bālanandite.

Yo hi passati saddhammaṃ so maṃ passati paṇḍito

apassamāno saddhammaṃ maṃ passampi na passati.

Anantādīnavo kāyo visarukkhasamūpamo

āvāso sabbarogānaṃ puñjo dukkhassa kevalo.

Nibbindiya tato rūpe khandhānaṃ udayabbayaṃ

passa upakkilesānaṃ sukhenantaṃ gamissasi.

Evaṃ tenānusiṭṭhohaṃ nāyakena hitesinā

gijjhakūṭaṃ samāruyha jhāyāmi girikandare.

Ṭhito pabbatapādamhi assāsayi mahāmuni

vakkalīti jino vācaṃ taṃ sutvā mudito ahaṃ.

Pakkhandiṃ selapabbhāre anekasataporise

tadā buddhānubhāvena sukheneva mahiṃ gato.

Punopi dhammaṃ deseti khandhānaṃ udayabbayaṃ.

Tamahaṃ dhammamaññāya arahattamapāpuṇiṃ.

Sumahāparisamajjhe tadā maṃ caraṇantago

aggaṃ saddhādhimuttānaṃ paññapesi mahāmati.

Satasahassito kappe yaṃ kammamakariṃ tadā

duggatiṃ nābhijānāmi buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Arahattaṃ pana patvā aññaṃ byākarontopi thero imāeva gāthā abhāsi. Atha naṃ satthā bhikkhusaṃghamajjhe nisinno saddhādhimuttānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesīti.

Vakkalittheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.

ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๓ จาก 84000.org

รายงานข้อผิดพลาด
หัวข้อก่อนหน้า๗. คยากัสสปเถรคาถากลับไปยังสารบัญเล่มที่ ๒๖ปัญจกนิบาตหัวข้อถัดไป๙. วิชิตเสนเถรคาถา