โสณโกฬิวิสเถรคาถา

๑๓. เตรสกนิบาต

๑. โสณโกฬิวิสเถรคาถา

ภาษิตของพระโสณโกฬิวิสเถระ

(พระโสณโกฬิวิสเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ว่า)

ผู้ใดเป็นคหบดีที่ยิ่งใหญ่

สมความปรารถนาในรัฐของพระเจ้าอังคะ

วันนี้ ผู้นั้นชื่อว่าโสณะ

เป็นผู้เยี่ยมที่สุดในธรรมทั้งหลาย ได้ถึงที่สุดทุกข์

ภิกษุพึงตัดสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ พึงละสังโยชน์เบื้องสูง ๕

และพึงเจริญอินทรีย์ ๕ ให้ยิ่ง

ภิกษุผู้ล่วงธรรมเป็นเครื่องข้องได้ทั้ง ๕

ท่านเรียกว่า ข้ามโอฆะได้แล้ว

สำหรับภิกษุผู้ประมาท มีใจพองเหมือนต้นอ้อ

ยังมีความยินดีในอายตนะภายนอก

ศีล สมาธิ และปัญญาย่อมไม่บริบูรณ์

ภิกษุเหล่านี้ละทิ้งกิจที่ควรทำ มาทำแต่กิจที่ไม่ควรทำ

อาสวะทั้งหลายของพวกเธอผู้ประมาท

มีใจพองเหมือนต้นอ้อ ย่อมเจริญ

ส่วนภิกษุเหล่าใดปรารภกายคตาสติด้วยดีเป็นนิตย์

ภิกษุเหล่านั้นมักกระทำกิจที่ควรทำเป็นนิตย์ ไม่ทำกิจที่ไม่ควรทำ

อาสวะของพวกเธอผู้มีสติสัมปชัญญะ ย่อมถึงความสิ้นไป

เมื่อพระศาสดาตรัสบอกทางตรงไว้แล้ว เธอทั้งหลายจงดำเนิน

ไปเถิด อย่าหยุดเสีย กุลบุตรผู้หวังประโยชน์

เมื่อเตือนตนด้วยตนเอง พึงน้อมตนเข้าถึงนิพพานได้

เมื่อเราบำเพ็ญเพียรอย่างหนัก

พระศาสดาซึ่งมีพระจักษุยอดเยี่ยมในโลก

ได้ทรงแสดงธรรมอุปมาด้วยสายพิณสอนเรา

เราฟังพระดำรัสของพระองค์แล้วยินดีอยู่ในคำสอน

ทำสมถะ ๑- ให้ถึงพร้อมเพื่อบรรลุประโยชน์สูงสุด

เราบรรลุวิชชา ๓ ได้ทำตามคำสั่งสองของพุทธเจ้าแล้ว

เราผู้น้อมไปในเนกขัมมะ ๒- และความสงัดใจ

น้อมไปในความไม่เบียดเบียน หมดความยึดมั่นถือมั่น

น้อมไปในความสิ้นตัณหาและความไม่หลงแห่งใจ

เพราะเห็นความเกิดขึ้นแห่งอายตนะ จิตจึงหลุดพ้นได้โดยชอบ

ภิกษุผู้มีจิตสงบระงับหลุดพ้นโดยชอบ ทำกิจเสร็จแล้วนั้น

ย่อมไม่มีการสั่งสม ทั้งไม่มีกิจอื่นที่จะต้องทำ

ภูเขาหินแท่งทึบย่อมไม่สะเทือนเพราะลมฉันใด

รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะและธรรมารมณ์ทั้งมวล

ทั้งที่เป็นอิฏฐารมณ์และอนิฏฐารมณ์

ทำจิตของผู้คงที่ให้หวั่นไหวไม่ได้ ฉันนั้น

จิตของผู้คงที่นั้น เป็นจิตตั้งมั่น ไม่หวั่นไหว

ไม่เกาะเกี่ยวด้วยอารมณ์อะไร

เพราะผู้คงที่นั้นได้เห็นความเสื่อมไปแห่งอารมณ์นั้นแล้ว

เตรสกนิบาต จบ

รวมเรื่องพระเถระที่มีในนิบาตนี้ คือ

๑. พระโสณโกฬิวิสเถระมีฤทธิ์มากรูปเดียวเท่านั้น

และในเตรสกนิบาตนี้ มี ๑๓ คาถา ฉะนี้แล

@เชิงอรรถ :

@๑ สมาธิที่ทำให้เกิดวิปัสสนา (ขุ.เถร.อ. ๒/๖๓๙/๒๖๑)

@๒ การออกบวช (ขุ.เถร.อ. ๒/๖๔๐/๒๖๑)