๕. มาลุงกยปุตตเถรคาถา
เล่มที่ ๒๖ · ข้อ ๓๘๙ · บรรทัด ๗๕๖๙
คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org
อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน
389. 5. Māluṅkyaputtattheragāthāvaṇṇanā 2-
rūpaṃ disvā sati muṭṭhātiādikā āyasmato māluṅkyaputtassa gāthā. Imassa āyasmato vatthu heṭṭhā chakkanipāte 3- vuttameva. Tā pana gāthā therena arahatte patiṭṭhitena ñātīnaṃ dhammadesanāvasena bhāsitā.
Idha pana puthujjanakāle "sādhu me bhante bhagavā saṅkhittena dhammaṃ desetū"ti yācitena satthārā "taṃ kiṃ maññasi māluṅkyaputta, ye te cakkhuviññeyyā rūpā
@Footnote: 1 cha.Ma. ṭhapesīti 2 cha.Ma. mālukYu.... evamuparipi
@3 khu.thera. 26/397-404/331-2 māluṅkyaputtatheragāthā Adiṭṭhā adiṭṭhapubbā, na ca passasi, na ca te hoti passeyyanti, atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vāti. No hetaṃ bhante. Ye te sotaviññeyyā saddā .pe. Ghānajivhākāyamanoviññeyyā dhammā aviññātā aviññātapubbā, na ca vijānāsi, na ca te hoti vijāneyyanti, atthi te tattha chando vā rāgo vā pemaṃ vāti. No hetaṃ bhante. Ettha ca te māluṅkyaputta diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissati, sute sutamatta, mute mutamattaṃ, viññāte viññātamattaṃ bhavissati. Yato kho te māluṅkyaputta diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu diṭṭhe diṭṭhamattaṃ, sute sutamattaṃ, mute mutamattaṃ, viññāte viññātamattaṃ bhavissati, tato tvaṃ māluṅkyaputta na tena. Yato tvaṃ māluṅkyaputta na tena, tato tvaṃ māluṅkyaputta na tattha. Yato tvaṃ māluṅkyaputta na tattha, tato tvaṃ māluṅkyaputta nevidha na huraṃ na ubhayamantarena, esevanto dukkhassā"ti 1- saṅkhittena dhamme desite tassa dhammassa sādhukaṃ uggahitabhāvaṃ pakāsentena:-
"rūpaṃ disvā sati muṭṭhā piyaṃ nimittaṃ manasikaroto
sārattacitto vedeti tañca ajjhosa tiṭṭhati.
Tassa vaḍḍhanti vedanā anekā rūpasambhavā
abhijjhā ca vihesā ca cittamassūpahaññati
evamācinato dukkhaṃ ārā nibbāna vuccati.
Saddaṃ sutvā sati muṭṭhā piyaṃ nimittaṃ manasikaroto
sārattacitto vedeti tañca ajjhosa tiṭṭhati.
Tassa vaḍḍhanti vedanā anekā saddasambhavā
abhijjhā ca vihesā ca cittamassūpahaññati
evamācinato dukkhaṃ ārā nibbāna vuccati.
@Footnote: 1 saṃ.saḷā. 18/132-3/90-1/māluṅkyaputtasutta
Gandhaṃ ghatvā sati muṭṭhā piyaṃ nimittaṃ manasikaroto
sārattacitto vedeti tañca ajjhosa tiṭṭhati.
Tassa vaḍḍhanti vedanā anekā gandhasambhavā
abhijjhā ca vihesā ca cittamassūpahaññati
evamācinato dukkhaṃ ārā nibbāna vuccati.
Rasaṃ bhotvā sati muṭṭhā piyaṃ nimittaṃ manasikaroto
sārattacitto vedeti tañca ajjhosa tiṭṭhati.
Tassa vaḍḍhanti vedanā anekā rasasambhavā
abhijjhā ca vihesā ca cittamassūpahaññati
evamācinato dukkhaṃ ārā nibbāna vuccati.
Phassaṃ phussa sati muṭṭhā piyaṃ nimittaṃ manasikaroto
sārattacitto vedeti tañca ajjhosa tiṭṭhati.
Tassa vaḍḍhanti vedanā anekā phassasambhavā
abhijjhā ca vihesā ca cittamassūpahaññati
evamācinato dukkhaṃ ārā nibbāna vuccati.
Dhammaṃ ñatvā sati muṭṭhā piyaṃ nimittaṃ manasikaroto
sārattacitto vedeti tañca ajjhosa tiṭṭhati.
Tassa vaḍḍhanti vedanā anekā dhammasambhavā
abhijjhā ca vihesā ca cittamassūpahaññati
evamācinato dukkhaṃ ārā nibbāna vuccati.
Na so rajjati rūpesu rūpaṃ disvā paṭissato
virattacitto vedeti tañca nājjhosa tiṭṭhati.
Yathāssa passato rūpaṃ sevato cāpi 1- vedanaṃ
khiyyati nopaciyyati evaṃ so caratī sato
evaṃ apacinato dukkhaṃ santike nibbāna vuccati.
@Footnote: 1 pāli. vāpi. evamuparipi
Na so rajjati saddesu saddaṃ sutvā paṭissato
virattacitto vedeti tañca nājjhosa tiṭṭhati.
Yathāssa suṇato saddaṃ sevato cāpi vedanaṃ
khiyyati nopaciyyati evaṃ so caratī sato
evaṃ apacinato dukkhaṃ santike nibbāna vuccati.
Na so rajjati gandhesu gandhaṃ ghatvā paṭissato
virattacitto vedeti tañca nājjhosa tiṭṭhati.
Yathāssa ghāyato gandhaṃ sevato cāpi vedanaṃ
khiyyati nopaciyyati evaṃ so caratī sato
evaṃ apacinato dukkhaṃ santike nibbāna vuccati.
Na so rajjati rasesu saraṃ bhotvā paṭissato
virattacitto vedeti tañca nājjhosa tiṭṭhati.
Yathāssa sāyato rasaṃ sevato cāpi vedanaṃ
khiyyati nopaciyyati evaṃ so caratī sato
evaṃ apacinato dukkhaṃ santike nibbāna vuccati.
Na so rajjati phassesu phassaṃ phussa paṭissato
virattacitto vedeti tañca nājjhosa tiṭṭhati.
Yathāssa phusato phassaṃ sevato cāpi vedanaṃ
khiyyati nopaciyyati evaṃ so caratī sato
evaṃ apacinato dukkhaṃ santike nibbāna vuccati.
Na so rajjati dhammesu dhammaṃ ñatvā paṭissato
virattacitto vedeti tañca nājjhosa tiṭṭhati.
Yathāssa vijānato dhammaṃ sevato cāpi vedanaṃ
khiyyati nopaciyyati evaṃ so caratī sato
evaṃ apacinato dukkhaṃ santike nibbāna vuccatī"ti imā gāthā abhāsi.
Tattha rūpaṃ disvāti cakkhuviññeyyaṃ rūpaṃ cakkhudvārena upalabhitvā. Sati muṭṭhā, piyaṃ nimittaṃ manasikarototi tasmiṃ rūpe diṭṭhamatte eva aṭṭhatvā subhanimittaṃ manasikaroto subhākāraggahaṇavasena ayoniso manasikaroto sati muṭṭhā hoti. Tathā ca sati sārattacitto vedeti taṃ rūpārammaṇaṃ ratto giddho gadhito hutvā anubhavati assādeti abhinandati. Tathābhūto ca tañca ajjhosa tiṭṭhatīti tañca rūpārammaṇaṃ ajjhosāya "sukhaṃ sukhan"ti abhinivissa gilitvā pariniṭṭhāpetvā tiṭṭhati.
Tassa vaḍḍhanti vedanā, anekā rūpasambhavāti tassa evarūpassa puggalassa rūpasambhavā rūpārammaṇā sukhādibhedena anekā vedanā kilesuppatihetubhūtā vaḍḍhanti. Abhijjhā ca vihesā ca, cittamassūpahaññatīti piyarūpe sārajjanavasena uppajjamānāya abhijjhāya apiyarūpe byāpajjanavasena piyarūpasseva vipariṇāmaññathābhāvāya 1- uppajjamānāya sokādilakkhaṇāya vihesāya ca assa puggalassa cittaṃ upahaññati bādhiyati. Evamācinato dukkhanti vuttākārena 2- taṃ taṃ vedanassādavasena bhavābhisaṅkhāraṃ ācinato vaṭṭadukkhaṃ pavattati. Tenāha bhagavā "vedanāpaccayā taṇhā .pe. Dukkhakkhandhassa samudayo hotī"ti. 3- Tathābhūtassa ārā ārakā dūre nibbānaṃ vuccati, tassa taṃ dullabhanti attho. Saddaṃ sutvātiādigāthāsupi vuttanayeneva attho veditabbo. Tattha ghatvāti ghāyitvā. Bhotvāti sāyitvā. Phussāti phusitvā. Dhammaṃ ñatvāti dhammārammaṇaṃ vijānitvā.
Evaṃ chadvāragocare sārajjantassa vaṭṭaṃ dassetvā idāni tattha virajjantassa vivaṭṭaṃ dassento "na so rajjati rūpesū"tiādimāha. Tattha na so rajjati rūpesu, rūpaṃ disvā paṭissatoti yo puggalo rūpaṃ disvā āpāthagataṃ rūpārammaṇaṃ cakkhudvārikena viññāṇasantānena gahetvā catusampajaññavasena sampajānakāritāya paṭissato hoti, so rūpārammaṇesu na rajjati rāgaṃ na janeti, aññadatthu virattacitto
@Footnote: 1 Sī. vipariṇāmaññathābhāvā, vipariṇāmaññathābhāvena? 2 Sī. vuttappakārena
@3 abhi.vi. 35/232,242/163,165 suttantabhājanīya,
@saṃ.nidāna.16/1/2 paṭiccasamuppādasutta Vedeti, rūpārammaṇamhi samudayādito yathābhūtaṃ pajānanto nibbindati, nibbindanto taṃ tatthuppannavedanañca virattacitto vedeti, tathābhūto ca tañca nājjhosa tiṭṭhatīti taṃ rūpārammaṇaṃ sammadeva virattacittatāya ajjhosāya na tiṭṭhati "etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā"ti taṇhāmānadiṭṭhivasena nābhinivisati.
Yathāssa passato rūpanti assa yogino yathā tattha abhijjhādayo nappavattanti, evaṃ aniccādito rūpaṃ passantassa. Sevato cāpi vedananti taṃ ārabbha uppannaṃ vedanaṃ taṃsampayuttadhamme ca gocarasevanāya sevato cāpi. Khiyyatīti sabbaṃ kilesavaṭṭaṃ parikkhayaṃ pariyādānaṃ gacchati. Nopaciyyatīti na upaciyati na ācayaṃ gacchati. Evaṃ so caratī satoti evaṃ kilesāpanayanapaṭipattiyā sato sampajāno hutvā carati viharati. Evaṃ apacinato dukkhanti vuttanayena apacayagāminiyā maggapaññāya sakalaṃ vaṭṭadukkhaṃ apacinantassa. Santike nibbāna vuccatīti saupādisesaanupādisesanibbāna- dhātusamīpe evāti vuccati asaṅkhatāya dhātuyā sacchikatattā. Na so rajjati saddesūti- ādīsupi imināva nayena attho veditabbo.
Evaṃ thero imāhi gāthāhi satthu ovādassa attanā upadhāritabhāvaṃ pavedetvā uṭṭhāyāsanā satthāraṃ vanditvā gato na cirasseva vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇīti.
Māluṅkyaputtattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๓๓ จาก 84000.org
รายงานข้อผิดพลาด