๑๑. มุตตาเถรีคาถา

๔๑๒. ๑๑. มุตฺตาเถรีคาถาวณฺณนา

สุมุตฺตา สาธุ มุตฺตามฺหีติอาทิกา มุตฺตาย เถริยา คาถา.

อยมฺปิ ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิการา ตตฺถ ตตฺถ ภเว กุสลํ อุปจินิตฺวา อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท โกสลชนปเท โอฆาตกสฺส นาม ทลิทฺทพฺราหฺมณสฺส ธีตา หุตฺวา

@เชิงอรรถ: ๑ สี. อนุปทฺทุตํ ๒ อิ. ตาเรสฺสามิ นิพฺพตฺติ, ตํ วยปฺปตฺตกาเล มาตาปิตโร เอกสฺส ขุชฺชพฺราหฺมณสฺส อทํสุ. สา เตน ฆราวาสํ อโรจนฺตี ตํ อนุชานาเปตฺวา ปพฺพชิตฺวา วิปสฺสนาย กมฺมํ กโรติ. ตสฺสา พหิทฺธารมฺมเณสุ จิตฺตํ วิธาวติ, สา ตํ นิคฺคณฺหนฺตี "สุมุตฺตา สาธุ มุตฺตามฺหี"ติ คาถํ วทนฺตีเยว วิปสฺสนํ อุสฺสุกฺกาเปตฺวา สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปาปุณิ. เตน วุตฺตํ อปทาเน ๑-:-

"ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา

ปาณิเน อนุคฺคณฺหนฺโต ปิณฺฑาย ปาวิสี ปุรํ.

ตสฺส อาคจฺฉโต สตฺถุ สพฺเพ นครวาสิโน

หฏฺฐตุฏฺฐา สมาคนฺตฺวา วาลิกา อากิรึสุ เต.

วีถิสมฺมชฺชนํ กตฺวา กทลิปุณฺณกทฺธเช

ธูปํ ๒- จุณฺณํ จ มาลํ ๓- จ สกฺการํ กตฺวาน ๔- สตฺถุโน.

มณฺฑปํ ปฏิยาเทตฺวา นิมนฺเตตฺวา วินายกํ

มหาทานํ ททิตฺวาน สมฺโพธึ อภิปตฺถยิ.

ปทุมุตฺตโร มหาวีโร หารโก สพฺพปาณินํ

อนุโมทนิยํ กตฺวา พฺยากาสิ อคฺคปุคฺคโล.

สตสหสฺเส อติกฺกนฺเต กปฺโป เหสฺสติ ภทฺทโก

ภวาภเว สุขํ ลทฺธา ปาปุณิสฺสสิ โพธิยํ.

หตฺถกมฺมญฺจ เย เกจิ กตาวี นรนาริโย

อนาคตมฺหิ อทฺธาเน สพฺพา เหสฺสนฺติ สมฺมุขา.

@เชิงอรรถ: ๑ อปทานปาฬิยํ อิมา คาถา น ทิสฺสนฺติ ๒ ฉ.ม. ธูมํ ๓ ฉ.ม. มาสํ ๔ ฉ.ม. กจฺจ

เตน กมฺมวิปาเกน เจตนาปณิธีหิ จ

อุปฺปนฺนเทวภวเน ตุยฺหํ ตา ปริจาริกา.

ทิพฺพสุขํ อสงฺเขฺยยฺยํ มานุสญฺจ อสงฺขิยํ

อนุโภนฺติ จิรํ กาลํ สํสริมฺห ภวาภเว.

สตสหสฺสิโต กปฺเป ยํ กมฺมํ อกรึ ตทา

สุขุมาลา มนุสฺเสสุ อโถ เทวปุเรสุ จ.

รูปํ โภคํ ยสํ อายุํ อโถ กิตฺติสุขํ ปิยํ

ลภามิ สตตํ สพฺพํ สุกตํ กมฺมสมฺปทํ.

ปจฺฉิเม ภเว สมฺปตฺเต ชาตาหํ พฺราหฺมเณ กุเล

สุขุมาลหตฺถปาทา รมณิเย นิเวสเน.

สพฺพกาลมฺปิ ปฐวี น ปสฺสามนลงฺกตํ

จิกฺขลฺลภูมึ อสุจึ น ปสฺสามิ กุทาจนํ.

กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ฯเปฯ กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺ"ติ.

อรหตฺตํ ปน ปตฺวา อุทาเนนฺตี:-

"สุมุตฺตา สาธุ มุตฺตามฺหิ ตีหิ ขุชฺเชหิ มุตฺติยา

อุทุกฺขเลน มุสเลน ปตินา ขุชฺชเกน จ

มุตฺตามฺหิ ชาติมรณา ภวเนตฺติ สมูหตา"ติ อิมํ คาถํ อภาสิ.

ตตฺถ สุมุตฺตาติ สุฏฺฐุ มุตฺตา. สาธุ มุตฺตามฺหีติ สาธุ สมฺมเทว มุตฺตา อมฺหิ. กุโต ปน สุมุตฺตา สาธุมุตฺตาติ อาห "ตีหิ ขุชฺเชหิ มุตฺติยาติ, ตีหิ วงฺเกหิ ๑- ปริมุตฺติยาติ อตฺโถ. อิทานิ ตานิ สรูปโต ทสฺเสนฺตี "อุทุกฺขเลน มุสเลน, ปตินา ขุชฺชเกน จา"ติ อาห. อุทุกฺขเล หิ ธญฺญํ ปกฺขิปนฺติยา ปริวตฺเตนฺติยา มุสเลน โกฏฺเฏนฺติยา จ ปิฏฺฐิ โอนาเมตพฺพา โหตีติ ขุชฺชกรณเหตุตาย ตทุภยํ "ขุชฺชนฺ"ติ วุตฺตํ. สามิโก ปนสฺสา ขุชฺโช เอว, อิทานิ ยสฺสา มุตฺติยา นิทสฺสนวเสน ตีหิ ขุชฺเชหิ มุตฺติ ๒- วุตฺตา, ตเมว ทสฺเสนฺตี "มุตฺตามฺหิ ชาติมรณา"ติ วตฺวา ตตฺถ การณมาห "ภวเนตฺติ สมูหตา"ติ. ตสฺสตฺโถ:- น เกวลมหํ ตีหิ ขุชฺเชหิ เอว มุตฺตา, อถโข สพฺพสฺมา ชาติมรณาปิ, ๓- ยสฺมา สพฺพสฺสาปิ ภวสฺส เนตฺติ นายิกา ตณฺหา อคฺคมคฺเคน มยา สมุคฺฆาฏิตาติ.

มุตฺตาเถรีคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.