๔. ทันถิกาเถรีคาถา

433. 4. Dantikātherīgāthāvaṇṇanā

divāvihārā nikkhammātiādikā dantikāya theriyā gāthā.

Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī buddhasuññatakāle candabhāgāya nadiyā tīre kinnarayoniyaṃ nibbatti. Sā ekadivasaṃ kinnarehi saddhiṃ kīḷantī vicaramānā addasa aññataraṃ paccekabuddhaṃ aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisinnaṃ, disvāna pasannamānasā upasaṅkamitvā sālapupphehi pūjaṃ katvā vanditvā pakkāmi. Sā tena puññakammena devamanussesu saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kosalarañño purohitabrāhmaṇassa gehe Nibbattitvā viññutaṃ patvā jetavanapaṭiggahaṇe paṭiladdhasaddhā upāsikā hutvā pacchā mahāpajāpatigotamiyā santike pabbajitvā rājagahe vasamānā ekadivasaṃ pacchābhattaṃ gijjhakūṭaṃ abhiruhitvā divāvihāraṃ nisinnā hatthārohakassa abhiruhanatthāya pādaṃ pasārentaṃ hatthiṃ disvā tadeva ārammaṇaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 1-:-

"candabhāgānadītīre ahosiṃ kinnarī tadā

addasaṃ virajaṃ buddhaṃ sayambhuṃ aparājitaṃ.

Pasannacittā sumanā vedajātā katañjalī

sālamālaṃ 2- gahetvāna sayambhuṃ abhipūjayiṃ.

Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca

jahitvā kinnarīdehaṃ tāvatiṃsamagacchahaṃ.

Chattiṃsadevarājūnaṃ mahesittamakārayiṃ

manasā patthitaṃ mayhaṃ nibbattati yathicchitaṃ.

Dasannaṃ cakkavattīnaṃ mahesittamakārayiṃ

ocitattāva hutvāna saṃsarāmi bhavesuhaṃ.

Kusalaṃ vijjate mayhaṃ pabbajiṃ anagāriyaṃ

pūjārahā ahaṃ ajja sakyaputtassa sāsane.

Visuddhamānasā ajja apetamanapāpikā

sabbāsavaparikkhīṇā natthi dāni punabbhavo.

@Footnote: 1 khu.apa. 33/86/308 2 cha. naḷamālaṃ

Catunnavutito kappe yaṃ buddhamabhipūjayiṃ

duggatiṃ nābhijānāmi sālamālāyidaṃ phalaṃ.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ .pe. Kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā pītisomanassajātā udānavasena:-

"divāvihārā nikkhamma gijjhakūṭamhi pabbate

nāgaṃ ogāhamuttiṇṇaṃ nadītīramhi addasaṃ.

Puriso aṅkusamādāya `dehi pādan'ti yācati

nāgo pasārayī pādaṃ puriso nāgamāruhi.

Disvā adantaṃ damitaṃ manussānaṃ vasaṃ gataṃ

tato cittaṃ samādhesiṃ khalu tāya vanaṃ gatā"ti imā gāthā abhāsi.

Tattha nāgaṃ ogāhamuttiṇṇanti hatthināgaṃ nadiyaṃ ogāhaṃ katvā ogayha tato uttiṇṇaṃ. "ogayha uttiṇṇan"ti 1- vā pāṭho. Makāro padasandhikaro. Nadītīramhi addasanti candabhāgāya 2- nadiyā tīre apassiṃ.

Kiṃ karontanti 3- cetaṃ dassetuṃ vuttaṃ "puriso"tiādi. Tattha `dehi pādan'ti yācatīti "pādaṃ dehi "iti piṭṭhiārohanatthaṃ pādaṃ pasāretuṃ saññaṃ deti, yathāparicitaṃ hi saññaṃ dento idha yācatīti vutto.

Disvā adantaṃ damitanti pakatiyā pubbe adantaṃ idāni hatthācariyena hatthi- sikkhāya damitadamathaṃ upagamitaṃ, kīdisaṃ damitaṃ? manussānaṃ vasaṃ gataṃ yaṃ yaṃ manussā

@Footnote: 1 cha.Ma. muttiṇṇanti 2 Sī. sappinikāya 3 Ma.,i. kiṃ karontīti Āṇāpenti, taṃ taṃ disvāti yojanā. Tato cittaṃ samādhesiṃ, khalu tāya vanaṃ gatāti khalūti avadhāraṇatthe nipāto. Tato hatthidassanato pacchā tāya hatthino kiriyāya hetubhūtāya vanaṃ araññaṃ gatā cittaṃ samādhesiṃyeva. Kathaṃ? "ayampi nāma tiracchānagato hatthī hatthidamakassa vasena damathaṃ gato, kasmā manussabhūtāya cittaṃ purisadamakassa satthu vasena damathaṃ na gamissatī"ti saṃvegajātā vipassanaṃ vaḍḍhetvā aggamaggasamādhinā mama cittaṃ samādhesiṃ accantasamādhānena sabbaso kilese khepesinti attho.

Dantikātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.