๕. กัญชกทายิกาวิมาน

อโลมวิมานวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

๔๓. ๕. กญฺชิกทายิกาวิมานวณฺณนา

อภิกฺกนฺเตน วณฺเณนาติ กญฺชิกทายิกาวิมานํ. ตสฺส กา อุปฺปตฺติ? ภควา อนฺธกวินฺเท วิหรติ, เตน สมเยน ภควโต กุจฺฉิยํ วาตโรโค อุปฺปชฺชิ. ภควา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อามนฺเตสิ "คจฺฉ ตฺวํ อานนฺท ปิณฺฑาย จริตฺวา มยฺหํ เภสชฺชตฺถํ กญฺชิกํ อาหรา"ติ. "เอวํ ภนฺเต"ติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปฏิสฺสุณิตฺวา มหาราชทตฺติยํ ปตฺตํ คเหตฺวา อตฺตโน อุปฏฺฐากเวชฺชสฺส นิเวสนทฺวาเร อฏฺฐาสิ. ตํ ทิสฺวา เวชฺชสฺส ภริยา ปจฺจุคฺคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา เถรํ ปุจฺฉิ "กีทิเสน โว ภนฺเต เภสชฺเชน อตฺโถ"ติ. สา กิร พุทฺธิ- สมฺปนฺนา "เภสชฺเชน ปโยชเน สติ เถโร อิธาคจฺฉติ, น ภิกฺขตฺถนฺ"ติ สลฺลกฺเขสิ. "กญฺชิเกนา"ติ จ วุตฺเต "นยิทํ เภสชฺชํ มยฺหํ อยฺยสฺส, ตถา เหส ภควโต ปตฺโต, หนฺทาหํ โลกนาถสฺส อนุจฺฉวิกํ กญฺชิกํ สมฺปาเทมี"ติ โสมนสฺสชาตา สญฺชาต- พหุมานา พทรยูเสน ยาคุํ สมฺปาเทตฺวา ปตฺตํ ปูเรตฺวา ตสฺส ปริวารภาเวน อญฺญญฺจ โภชนํ ปฏิยาเทตฺวา เปเสสิ. ตํ ปริภุตฺตมตฺตสฺเสว ภควโต โส อาพาโธ วูปสมิ. สา อปเรน สมเยน กาลํ กตฺวา ตาวตึเสสุ อุปฺปชฺชิตฺวา มหตึ ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวนฺตี โมทติ. อถายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เทวจาริกํ จรนฺโต ตํ อจฺฉราสหสฺสปริวาเรน วิจรนฺตึ ทิสฺวา ตาย กตกมฺมํ อิมาหิ คาถาหิ ปุจฺฉิ:-

"อภิกฺกนฺเตน วณฺเณน ยา ตฺวํ ติฏฺฐสิ เทวเต

โอภาเสนฺตี ทิสา สพฺพา โอสธี วิย ตารกา.

เกน เต'ตาทิโส วณฺโณ เกน เต อิธ มิชฺฌติ

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา เย เกจิ มนโส ปิยา.

ปุจฺฉามิ ตํ เทว มหานุภาเว

มนุสฺสภูตา กิมกาสิ ปุญฺญํ

เกนาสิ เอวญฺชลิตานุภาวา

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี"ติ. สาปิ พฺยากาสิ.

สา เทวตา อตฺตมนา โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิตา

ปญฺหํ ปุฏฺฐา วิยากาสิ ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ.

"อหํ อนฺธกวินฺทมฺหิ พุทฺธสฺสาทิจฺจพนฺธุโน

อทาสึ โกลสมฺปากํ กญฺชิกํ เตลธูปิตํ.

ปิปฺผลฺยา ลสุเณน จ มิสฺสํ ลามญฺชเกน จ

อทาสึ อุชุภูตสฺมึ วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

ยา มเหสิตฺตํ กาเรยฺย จกฺกวตฺติสฺส ราชิโน

นารี สพฺพงฺคกลฺยาณี ภตฺตุ จาโนมทสฺสิกา

เอกสฺส กญฺชิกทานสฺส กลํ นาคฺฆติ โสฬสึ.

สตํ นิกฺขา สตํ อสฺสา สตํ อสฺสตรีรถา

สตํ กญฺญาสหสฺสานิ อามุตฺตมณิกุณฺฑลา

เอกสฺส กญฺชิกทานสฺส กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ.

สตํ เหมวตา นาคา อีสาทนฺตา อุรูฬฺหวา

สุวณฺณกจฺฉา มาตงฺคา เหมกปฺปนิวาสสา ๑-

@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. เหมกปฺปนวาสสา

เอกสฺส กญฺชิกทานสฺส กลํ นาคฺฆนฺติ โสฬสึ.

จตุนฺนมปิ ทีปานํ ๑- อิสฺสรํ โยธ การเย

เอกสฺส กญฺชิกทานสฺส กลํ นาคฺฆติ โสฬสินฺ"ติ.

#[๗๒๓-๔] ตตฺถ อทาสึ โกลสมฺปากํ, ๒- กญฺชิกํ เตลธูปิตนฺติ พทรโมทกกสาเว ๓- จตุคุโณทกสโมทิเต ๔- ปาเกน จตุตฺถภาคาวสิฏฺฐํ ๕- ยาคุํ ปจิตฺวา ตํ ติกฏุก- อชโมทหิงฺคุชีรกลสุณาทีหิ กฏุกภณฺเฑหิ อภิสงฺขริตฺวา สุธูปิตํ กตฺวา ลามญฺชคนฺธํ คาหาเปตฺวา ปสนฺเนน จิตฺเตน ภควโต ปตฺเต อากิริตฺวา สตฺถารํ อุทฺทิสิตฺวา อทาสึ, เถรสฺส หตฺเถ ปติฏฺฐเปสินฺติ ทสฺเสติ. เตนาห:-

"ปิปฺผลฺยา ลสุเณน จ มิสฺสํ ลามญฺชเกน จ

อทาสึ อุชุภูตสฺมึ วิปฺปสนฺเนน เจตสา"ติ. เสสํ วุตฺตนยเมว.

เอวํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ตาย เทวตาย อตฺตนา สมุปจิตสุจริตกมฺเม อาวิกเต สปริวาราย ตสฺสา ธมฺมํ เทเสตฺวา มนุสฺสโลกํ อาคนฺตฺวา ตํ ปวตฺตึ ภควโต อาโรเจสิ. ภควา ตมตฺถํ อฏฺฐุปฺปตฺตึ กตฺวา จตุปริสมชฺเฌ ธมฺมํ เทเสสิ, สา เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา อโหสีติ.

กญฺชิกทายิกาวิมานวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

@เชิงอรรถ: ๑ ก. ปทีปานํ ๒ ฉ.ม. โกลสมฺปาปกํ ๓ อิ. พทรโมทกสาเว

@๔ สี. จตุคุโณทกสมฺมทฺทิเต, อิ. จตุคุโณทกสมฺโมทิเต ๕ สี. จตุภาคาวสิฏฺเฐ