๘. โสณาเถรีคาถา

446. 8. Soṇātherīgāthāvaṇṇanā

dasa putte vijāyitvātiādikā soṇāya theriyā gāthā.

Ayampi padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patvā ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ āraddhavīriyānaṃ bhikkhunīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cutā kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbattitvā vayappattā patikulaṃ gatā dasa puttadhītaro labhitvā bahuputtikāti paññāyittha. Sā sāmike pabbajite vayappatte puttadhītaro gharāvāse patiṭṭhāpetvā sabbaṃ dhanaṃ puttānaṃ vibhajitvā 1- adāsi, na kiñci attano ṭhapesi. Taṃ puttā ca puttabhariyā 2- ca katipāhameva upaṭṭhahitvā paribhavaṃ akaṃsu. Sā "kiṃ mayhaṃ imehi paribhavāya 3- ghare vasantiyā"ti bhikkhuniyo upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yāci. Taṃ bhikkhuniyo pabbājesuṃ. Sā laddhūpasampadā "ahaṃ mahallikākāle pabbajitvā appamattāya bhavitabban"ti bhikkhunīnaṃ vattapaṭivattaṃ karontī "sabbarattiṃ samaṇadhammaṃ karissāmī"ti heṭṭhāpāsāde ekathambhaṃ hatthena gahetvā taṃ avijahamānā samaṇadhammaṃ karontī caṅkamamānāpi "andhakāre ṭhāne rukkhādīsu yattha katthaci me sīsaṃ paṭihaññeyyā"ti rukkhaṃ hatthena gahetvā taṃ avijahamānāva samaṇadhammaṃ karoti. Tato paṭṭhāya sā āraddhavīriyatāya pākaṭā ahosi. Satthā tassā ñāṇaparipākaṃ disvā gandhakuṭiyaṃ nisinnova obhāsaṃ pharitvā sammukhe nisinno viya attānaṃ dassetvā:-

"yo ca vassasataṃ jīve apassaṃ dhammamuttamaṃ

ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo passato dhammamuttaman"ti 4- gāthaṃ abhāsi. Sā gāthāpariyosāne arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne 5-:-

@Footnote: 1 i. vissajjitvā 2 cha.Ma. dhītaro 3 Sī. paribhūtāya

@4 khu.dha. 25/115/37 5 khu.apa. 33/220/377

"padumuttaro nāma jino sabbadhammāna pāragū

ito satasahassamhi kappe uppajji nāyako.

Tadā seṭṭhikule jātā sukhitā sajjitā 1- piyā

upetvā taṃ munivaraṃ assosiṃ madhuraṃ vacaṃ.

Āraddhavīriyānaggaṃ vaṇṇeti bhikkhuniṃ jino

taṃ sutvā muditā hutvā kāraṃ katvāna satthuno.

Abhivādiya sambuddhaṃ taṃ ṭhānaṃ patthayiṃ tadā

anumodi mahāvīro sijjhataṃ paṇidhī tava.

Satasahassito kappe okkākakulasambhavo

gotamo nāma gottena satthā loke bhavissati.

Tassa dhammesu dāyādā orasā dhammanimmitā

soṇāti nāma nāmena hessati satthusāvikā.

Taṃ sutvā muditā hutvā yāvajīvaṃ tadā jinaṃ

mettacittā paricariṃ paccayehi vināyakaṃ.

Tena kammena sukatena cetanāpaṇidhīhi ca

jahitvā mānusaṃ dehaṃ tāvatiṃsaṃ agañchahaṃ.

Pacchime ca bhave dāni jātā seṭṭhikule ahaṃ

sāvatthiyaṃ puravare iddhe phīte mahaddhane.

Yadā ca yobbanaṃ pattā gantvā patikulaṃ ahaṃ

dasa puttāni ajaniṃ surūpāni visesato.

@Footnote: 1 cha.Ma. pūjitā

Sukhe ṭhitā ca te sabbe jananettamanoharā

amittānampi rucitā mama pageva te piyā.

Tato mayhaṃ akāmāya dasaputtapurakkhato

pabbajittha sa me bhattā devadevassa sāsane.

Tadekikā vicintesiṃ jīvitenālamatthu me

cattāya 1- patiputtehi vuḍḍhāya ca 2- varākiyā.

Ahampi tattha gacchissaṃ sampatto yattha me pati

evāhaṃ cintayitvāna pabbajiṃ anagāriyaṃ.

Tato mamaṃ 3- bhikkhuniyo ekaṃ bhikkhunupassaye

vihāya gañchumovādaṃ tāpehi udakaṃ iti.

Tadā udakamāhitvā 4- okiritvāna kumbhiyā

culle ṭhapetvā āsīnā tato cittaṃ samādahiṃ.

Khandhe aniccato disvā dukkhato ca anattato

khepetvā āsave sabbe arahattaṃ apāpuṇiṃ.

Tadāgantvā bhikkhuniyo uṇhodakamapucchisuṃ

tejodhātuṃ adhiṭṭhāya khippaṃ santāpayiṃ jalaṃ.

Vimhitā tā jinavaraṃ etamatthamasāvayuṃ

taṃ sutvā mudito nātho imaṃ gāthaṃ abhāsatha.

Yo ca vassasataṃ jīve kusīto hīnavīriyo

ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo vīriyārabhato daḷhaṃ.

@Footnote: 1 jināYu. khu.apa. 33/232/379 2 buddhāyapi. khu.apa. 33/232/379

@3 cha.Ma. ca maṃ 4 udakamānetvā. khu.apa. 33/235/379

Ārādhito mahāvīro mayā suppaṭipattiyā

āraddhavīriyānaggaṃ mamāha sa mahāmuni.

Kilesā jhāpitā mayhaṃ bhavā sabbe samūhatā

nāgīva bandhanaṃ chetvā viharāmi anāsavā.

Svāgataṃ vata me āsi buddhaseṭṭhassa santike

tisso vijjā anuppattā kataṃ buddhassa sāsanaṃ.

Paṭisambhidā catasso vimokkhāpi ca aṭṭhime

chaḷabhiññā sacchikatā kataṃ buddhassa sāsanan"ti.

Atha naṃ bhagavā bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ṭhānantare ṭhapento āraddhavīriyānaṃ bhikkhunīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Sā ekadivasaṃ attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udāna- vasena:-

"dasa putte vijāyitvā asmiṃ rūpasamussaye

tatohaṃ dubbalā jiṇṇā bhikkhuniṃ upasaṅkamiṃ.

Sā me dhammamadesesi khandhāyatanadhātuyo

tassā dhammaṃ suṇitvāna kese chetvāna pabbajiṃ.

Tassā me sikkhamānāya dibbacakkhu visodhitaṃ

pubbenivāsaṃ jānāmi yattha me vusitaṃ pure.

Animittañca bhāvemi ekaggā susamāhitā

anantarāvimokkhāsiṃ anupādāya nibbutā.

Pañcakkhandhā pariññātā tiṭṭhanti chinnamūlakā

dhi tavatthu jare jamme natthi punabbhavo"ti imā gāthā abhāsi.

Tattha rūpasamussayeti rūpasaṅkhāte samussaye. Ayaṃ hi rūpasaddo "cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇan"tiādīsu 1- rūpāyatane āgato. "yaṅkiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannan"tiādīsu 2- rūpakkhandhe. "piyarūpe sātarūpe rajjatī"ti- ādīsu 3- sabhāve. "bahiddhā rūpāni passatī"tiādīsu 4- kasiṇāyatane. "rūpī rūpāni passatī"tiādīsu 5- rūpajhāne. "aṭṭhiñca paṭicca nahāruñca paṭicca maṃsañca paṭicca cammañca paṭicca ākāso parivārito rūpantveva saṅkhayaṃ 6- gacchatī"tiādīsu 7- rūpakāye. Idhāpi rūpakāyeva daṭṭhabbo. Samussayasaddopi aṭṭhīnaṃ sarīrassa pariyāyo. "satanti samussayā"tiādīsu aṭṭhisarīrapariyāye. "āturaṃ asuciṃ pūtiṃ, passa nande samussayan"tiādīsu 8- sarīre. Idhāpi sarīre eva daṭṭhabbo. Tena vuttaṃ "rūpasamussaye"ti, rūpasaṅkhāte samussaye sarīreti attho. Ṭhatvāti vacanaseso. Asmiṃ rūpasamussayeti hi imasmiṃ rūpasamussaye ṭhatvā imaṃ rūpakāyaṃ nissāya dasa putte vijāyitvāti yojanā. Tatoti tasmā dasaputtavijāyanahetu. Sā hi paṭhamavayaṃ atikkamitvā puttake vijāyantī anukkamena dubbalasarīrā jarājiṇṇā ca ahosi. Tena vuttaṃ "tatohaṃ dubbalā jiṇṇā"ti.

Tassāti tato, tassāti vā tassā santike. Puna 9- tassāti karaṇe vā sāmivacanaṃ, tāyāti attho. Sikkhamānāyāti tissopi sikkhā sikkhamānā.

Anantarāvimokkhāsinti aggamaggassa anantarā uppannavimokkhā āsiṃ. Rūpī rūpāni passatīti ādayo hi aṭṭhapi vimokkhā anantaravimokkhā nāma na honti. Maggānantaraṃ anuppattā hi phalavimokkhā phalasamāpattikāle 10- pavattamānāpi paṭhama- maggānantarameva samuppattito taṃ upādāya anantaravimokkhā nāma, yathā maggasamādhi ānantarikasamādhīti vuccati. Anupādāya nibbutāti rūpādīsu kiñcipi aggahetvā kilesaparinibbānena nibbutā āsiṃ.

@Footnote: 1 saṃ.saḷā. 18/63/39 (syā) 2 aṅ.catukka. 21/181/195 3 Ma.mū. 12/409/365

@4 dī.pā. 11/338/229 5 dī.pā. 11/339/231 6 cha.Ma. saṅkhaṃ 7 Ma.mū. 12/306/269

@8 khu.therī. 26/19/435 9 Sī.,Ma. puna vā 10 Sī.,i. pana samāpattikāle

Evaṃ vijjāttayaṃ vibhāvetvā arahattaphalena kūṭaṃ gaṇhanti udānetvā idāni jarāya cirakālaṃ upaddutasarīraṃ vigarahantī saha vatthunā tassa samatikkantabhāvaṃ vibhāvetuṃ "paccakkhandhā pariññātā"ti osānagāthamāha. Tattha dhi tavatthu jare jammeti aṅgānaṃ sithilabhāvakaraṇādinā jare jamme lāmake hīne tava tuyhaṃ dhi atthu, dhikāro hotu. Natthi dāni punabbhavoti tasmā tvaṃ mayā atikkantā abhibhūtāsīti adhippāyo.

Soṇātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.