๑. อุตตราเถรีคาถา

7. Sattakanipāta

459. 1. Uttarātherīgāthāvaṇṇanā

sattakanipāte musalāni gahetvānātiādikā uttarāya theriyā gāthā.

Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī anukkamena sambhāvitakusalamūlā 1- samupacitavimokkhasambhārā paripakkavimuttiparipācanīyadhammā hutvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarasmiṃ kulagehe nibbattitvā uttarāti laddhanāmā anukkamena viññutaṃ patvā paṭācārāya theriyā santikaṃ upasaṅkami. Therī tassā dhammaṃ kathesi. Sā dhammaṃ sutvā saṃsāre jātasaṃvegā sāsane abhippasannā hutvā pabbaji. Pabbajitvā ca katapubbakiccā paṭācārāya theriyā santike vipassanaṃ paṭṭhapetvā bhāvanamanuyuñjantī upanissayasampannatāya indriyānaṃ paripākaṃ gatattā ca nacirasseva vipassanaṃ ussukkāpetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena:-

"musalāni gahetvāna dhaññaṃ koṭṭenti māṇavā

puttadārāni posentā dhanaṃ vindanti māṇavā.

Ghaṭetha buddhasāsane yaṃ katvā nānutappati

khippaṃ pādāni dhovitvā ekamantaṃ nisīdatha.

Cittaṃ upaṭṭhapetvāna ekaggaṃ susamāhitaṃ

paccavekkhatha saṅkhāre parato no ca attato.

Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā paṭācārānusāsaniṃ

pāde pakkhālayitvāna ekamante upāvisiṃ.

@Footnote: 1 Ma.,i. saṃropitakusalamūlā

Rattiyā purime yāme pubbajātimanussariṃ

rattiyā majjhime yāme dibbacakkhuṃ visodhayiṃ.

Rattiyā pacchime yāme tamokkhandhaṃ padālayiṃ

tevijjā atha vuṭṭhāsiṃ katā te anusāsanī.

Sakkaṃva devā tidasā saṅgāme aparājitaṃ

purakkhatvā vihassāmi tevijjāmhi anāsavā"ti imā gāthā abhāsi.

Tattha cittaṃ upaṭṭhapetvānāti bhāvanācittaṃ kammaṭṭhāne upaṭṭhapetvā. Kathaṃ? Ekaggaṃ susamāhitaṃ paccavekkhathāti paṭipattiṃ 1- paccavekkhatha, saṅkhāre aniccantipi dukkhantipi 2- anattātipi lakkhaṇattayaṃ vipassathāti attho. Idañca ovādakāle attano aññesañca bhikkhunīnaṃ theriyādīnaṃ ovādassa anuvādavasena vuttaṃ, paṭācārānusāsaninti paṭācārāya theriyā anusiṭṭhiṃ. "paṭācārāya sāsanan"tipi vā 3- pāṭho.

Atha vuṭṭhāsinti tevijjābhāvappattito pacchā āsanato vuṭṭhāsiṃ. Ayampi therī ekadivasaṃ paṭācārāya theriyā santike kammaṭṭhānaṃ sodhetvā attano vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi. "na tāvimaṃ pallaṅkaṃ bhindissāmi, yāva me na anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccatī"ti nicchayaṃ katvā sammasanaṃ ārabhitvā anukkamena vipassanaṃ ussukkāpetvā maggapaṭipāṭiyā abhiññāpaṭisambhidāparivāraṃ arahattaṃ patvā ekūnavīsatiyā paccavekkhaṇañāṇāya 4- pavattāya "idānimhi katakiccā"ti somanassajātā imā gāthā udānetvā pāde pasāresi aruṇuggamanavelāyaṃ. Tato sammadeva vibhātāya rattiyā theriyā santikaṃ upagantvā imā gāthā paccudāhāsi. Tena vuttaṃ "katā te anusāsanī"tiādi. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva.

Uttarātherīgāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.

@Footnote: 1 Sī. paṭipāṭiyā 2 cha.Ma. aniccātipi dukkhātipi

@3 i. vā-saddo na dissati 4 cha.Ma. paccavekkhaṇāñāṇāya