๓. ปิฐวิมาน ที่ ๓

3. Tatiyapīṭhavimānavaṇṇanā

pīṭhante sovaṇṇamayanti tatiyapīṭhavimānaṃ. Tassa vatthu rājagahe samuṭṭhitaṃ. Aññataro kira khīṇāsavatthero rājagahe piṇḍāya caritvā bhattaṃ gahetvā upakaṭṭhe kāle bhattakiccaṃ kātukāmo ekaṃ vivaṭadvāraṃ gehaṃ upasaṅkami. Tasmiṃ pana gehe gehasāminī itthī saddhā pasannā therassa ākāraṃ sallakkhetvā "etha bhante idha nisīditvā bhattakiccaṃ karothā"ti attano bhaddapīṭhaṃ paññāpetvā upari pītavatthaṃ attharitvā nirapekkhapariccāgavasena adāsi, "idaṃ me puññaṃ āyatiṃ sovaṇṇapīṭhapaṭilābhatthāya paccayo hotū"ti 1- patthanañca paṭṭhapesi. Atha there tattha nisīditvā bhattakiccaṃ katvā pattaṃ dhovitvā 2- uṭṭhāya gacchante "bhante idamāsanaṃ tumhākaṃyeva pariccattaṃ, mayhaṃ anuggahatthaṃ paribhuñjathā"ti āha. Thero tassā anukampāya taṃ pīṭhaṃ sampaṭicchitvā saṃghassa dāpesi. Sā aparena samayena aññatarena rogena phuṭṭhā kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbattītiādi sabbaṃ paṭhamavimānavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Tena vuttaṃ:-

"pīṭhante sovaṇṇamayaṃ uḷāraṃ

manojavaṃ gacchati yenakāmaṃ

@Footnote: 1 cha.Ma....paṭilābhāya hotūti 2 Sī. pattaṃ vodakaṃ katvā

Alaṅkate mālyadhare suvatthe

obhāsasi vijjurivabbhakūṭaṃ.

Kena te'tādiso vaṇṇo kena te idha mijjhati

uppajjanti ca te bhogā ye keci manaso piyā.

Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve

manussabhūtā kimakāsi puññaṃ

kenāsi evañjalitānubhāvā

vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.

Sā devatā attamanā moggallānena pucchitā

pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi yassa kammassidaṃ phalaṃ.

Appassa kammassa phalaṃ mamedaṃ

yenamhi evañjalitānubhāvā

ahaṃ manussesu manussabhūtā

purimāya jātiyā manussaloke.

Addasaṃ virajaṃ bhikkhuṃ vippasannamanāvilaṃ

tassa adāsahaṃ pīṭhaṃ pasannā sehi pāṇibhi.

Tena me'tādiso vaṇṇo tena me idha mijjhati

uppajjanti ca me bhogā ye keci manaso piyā.

Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva

manussabhūtā yamakāsi puññaṃ

Tenamhi evañjalitānubhāvā

vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī"ti.

#[19] Yañca pana pañcamagāthāyaṃ purimāya jātiyā manussaloketiādi, ettha jātisaddo attheva saṅkhatalakkhaṇe "jāti dvīhi khandhehi saṅgahitā"tiādīsu. 1- Atthi nikāye "nigaṇṭhā nāma samaṇajātī"tiādīsu. 2- Atthi paṭisandhiyaṃ "yaṃ mātukucchismiṃ paṭhamaṃ cittaṃ uppannaṃ, paṭhamaṃ viññāṇaṃ pātubhūtaṃ, tadupādāya sāvassa jātī"ti- ādīsu. 3- Atthi kule "akkhitto anupakuṭṭho jātivādenā"tiādīsu. 4- Atthi pasutiyaṃ "sampatijāto ānanda bodhisatto"tiādīsu. 5- Atthi bhave "ekampi jātiṃ dvepi jātiyo"tiādīsu. 6- Idhāpi bhave eva daṭṭhabbo. Tasmā purimāya jātiyā purimasmiṃ bhave anantarātīte purime attabhāveti attho. Bhummatthe hi idaṃ karaṇavacanaṃ. Manussaloketi manussalokabhave, rājagahaṃ sandhāya vadati. Okāsaloko hi idha adhippeto, sattaloko pana "manussesū"ti iminā vuttoyeva.

#[20] Addasanti addakkhiṃ. Virajanti vigatarāgādirajattā virajaṃ. Bhikkhunti bhinnakilesattā bhikkhuṃ, sabbaso kilesakālussiyābhāvena vippasannacittatāya vippasannaṃ, anāvilasaṅkappatāya anāvilaṃ. Purimaṃ purimaṃ cettha padaṃ pacchimassa pacchimassa kāraṇavacanaṃ, vigatarāgādirajattā bhinnakilesatāya bhikkhuṃ, bhinnakilesattā kilesakālussiyābhāvena vippasannaṃ, vippasannamanattā anāvilanti. Pacchimaṃ pacchimaṃ vā padaṃ purimassa purimassa kāraṇavacanaṃ, virajaṃ bhikkhuguṇayogato 7- bhinnakileso hi bhikkhu. Bhikkhuṃ vippasannabhāvato. Kilesakālussiyābhāvena vippasannamānaso hi bhikkhu. Vippasannaṃ anāvilasaṅkappabhāvatoti. Rāgarajābhāvena vā "virajan"ti vuttaṃ,

@Footnote: 1 abhi.dhā. 36/71/13 2 aṅ.tika. 20/71/200 3 vi.mahā. 4/124/135

@4 dī.Sī. 9/331/129 5 dī.mahā. 10/31/13, Ma.u. 14/207/173

@6 dī.Sī. 9/245/82, Ma.mū. 12/52/29 7 ka. bhikkhuguṇālayayogato Dosakālussiyābhāvena "vippasannan"ti, mohabyākulābhāvena "anāvilan"ti. Evaṃbhūto paramatthato bhikkhu nāma hotīti "bhikkhun"ti vuttaṃ. Adāsahanti adāsiṃ ahaṃ. Pīṭhanti tadā mama santike vijjamānaṃ bhaddapīṭhaṃ. Pasannāti kammaphalasaddhāya ratanattaya- saddhāya ca pasannacittā. Sehi pāṇibhīti aññaṃ anāṇāpetvā attano hatthehi upanīyapīṭhaṃ paññāpetvā adāsinti attho.

Ettha ca "virajaṃ bhikkhuṃ vippasannamanāvilan"ti iminā khettasampattiṃ dasseti, "pasannā"ti iminā cittasampattiṃ, "sehi pāṇibhī"ti iminā payogasampattiṃ. Tathā "pasannā"ti iminā sakkaccadānaṃ anupahaccadānanti ca ime dve dānaguṇā dassitā, "sehi pāṇibhī"ti iminā sahatthena dānaṃ anupaviddhadānanti ime dve dānaguṇā dassitā, pītavatthassa attharaṇena nisīdanakālaññutāya cittiṃ 1- katvā dānaṃ kālena dānanti ime dve dānaguṇā dassitāti veditabbā. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.

Tatiyapīṭhavimānavaṇṇanā niṭṭhitā.