๑๑. สุนิกขิตตวิมาน

๘๕. ๑๑. สุนิกฺขิตฺตวิมานวณฺณนา

อุจฺจมิทํ มณิถูณํ วิมานนฺติ สุนิกฺขิตฺตวิมานํ. ตสฺส กา อุปฺปตฺติ? ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน. เตน สมเยน อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว เทวจาริกํ จรนฺโต ตาวตึสภวนํ อุปคโต. ตสฺมึ จ ขเณ อญฺญตโร เทวปุตฺโต อตฺตโน วิมานทฺวาเร ฐิโต อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ ทิสฺวา สญฺชาต- คารวพหุมาโน อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺจปติฏฺฐิเตน วนฺทิตฺวา อญฺชลึ ปคฺคยฺห อฏฺฐาสิ.

โส กิร อตีเต กสฺสปสมฺมาสมฺพุทฺเธ ปรินิพฺพุเต ตสฺส สรีรธาตุโย ปกฺขิปิตฺวา โยชนิเก กนกถูเป จ กเต จตสฺโส ปริสา กาเลน กาลํ ๑- อุปสงฺกมิตฺวา คนฺธปุปฺผ- ธูปาทีหิ เจติเย ปูชํ กโรนฺติ, ตตฺถ อญฺญตโร อุปาสโก อญฺเญสุ ปุปฺผปูชํ กตฺวา คเตสุ เตหิ ปูชิตฏฺฐาเน ทุนฺนิกฺขิตฺตานิ ปุปฺผานิ ทิสฺวา ตตฺเถว ตานิ สมฺมเทว ฐเปนฺโต สนฺนิเวสวเสน ๒- ทสฺสนียํ ปาสาทิกํ วิภตฺติวิเสสยุตฺตํ ๓- ปุปฺผปูชํ อกาสิ. กตฺวา จ ปน เอตํ อารมฺมณํ คณฺหนฺโต สตฺถุ ๔- คุเณ อนุสฺสริตฺวา ปสนฺนจิตฺโต ตํ ปุญฺญํ หทเย ฐเปสิ.

โส อปรภาเค กาลํ กตฺวา ตสฺเสว กมฺมสฺส อานุภาเวน ตาวตึสภวเน ทฺวาทสโชนิเก กนกวิมาเน นิพฺพตฺติ, มหานุภาโว มหา จสฺส ปริวาโร อโหสิ. ตํ สนฺธาย วุตฺตํ "ตสฺมึ จ ขเณ อญฺญตโร เทวปุตฺโต ฯเปฯ อฏฺฐาสี"ติ. อถ นํ อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ยถาลทฺธสมฺปตฺติกิตฺตนมุเขน กตสุจริตํ กมฺมํ อิมาหิ คาถาหิ ปุจฺฉิ:-

"อุจฺจมิทํ มณิถูณํ วิมานํ

สมนฺตโต ทฺวาทส โยชนานิ

@เชิงอรรถ: ๑ อิ. กาเล กาเล ๒ สี.,อิ. สนฺนิเวสวิเสเสน ๓ สี. ภตฺติวิเสสยุตฺตํ

@๔ สี. ภควโต สตฺถุ

กูฏาคารา สตฺตสตา อุฬารา

เวฬุริยถมฺภา รุจกตฺถตา สุภา.

ตตฺถจฺฉสิ ปิวสิ ขาทสิ จ

ทิพฺพา จ วีณา ปวทนฺติ วคฺคุํ

ทิพฺพา รสา กามคุเณตฺถ ปญฺจ

นาริโย จ นจฺจนฺติ สุวณฺณฉนฺนา.

เกน เต'ตาทิโส วณฺโณ เกน เต อิธ มิชฺฌติ

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต โภคา เย เกจิ มนโส ปิยา.

ปุจฺฉามิ ตํ เทว มหานุภาว

มนุสฺสภูโต กิมกาสิ ปุญฺญํ

เกนาสิ เอวญฺชลิตานุภาโว

วณฺโณ จ เต สพฺพทิสา ปภาสตี"ติ.

โสปิ ตสฺส อตฺตโน กตกมฺมํ อิมาหิ คาถาหิ กเถสิ. ตํ ทสฺเสนฺตา สงฺคีติการา อาหํสุ:-

"โส เทวปุตฺโต อตฺตมโน โมคฺคลฺลาเนน ปุจฺฉิโต

ปญฺหํ ปุฏฺโฐ วิยากาสิ ยสฺส กมฺมสฺสิทํ ผลํ.

ทุนฺนิกฺขิตฺตํ มาลํ สุนิกฺขิปิตฺวา

ปติฏฺฐเปตฺวา สุคตสฺส ถูเป

มหิทฺธิโก จมฺหิ มหานุภาโว

ทิพฺเพหิ กาเมหิ สมงฺคิภูโต.

เตน เม'ตาทิโส วณฺโณ เตน เม อิธ มิชฺฌติ

อุปฺปชฺชนฺติ จ เม โภคา เย เกจิ มนโส ปิยา.

อกฺขามิ เต ภิกฺขุ มหานุภาว

มนุสฺสภูโต ยมหํ อกาสึ

เตนมฺหิ เอวญฺชลิตานุภาโว

วณฺโณ จ เม สพฺพทิสา ปภาสตี"ติ.

#[๑๒๘๗] ตตฺถ ทุนฺนิกฺขิตฺตํ มาลนฺติ เจติเย ปูชากรณฏฺฐาเน นิรนฺตรฏฺฐปนาทินา รจนาวิเสเสน อฏฺฐเปตฺวา ยถานิกฺขิตฺตตาย น สุฏฺฐุ นิกฺขิตฺตํ, วาเตน วา ปหริตฺวา ๑- ทุนฺนิกฺขิตฺตํ ปุปฺผํ. สุนิกฺขิปิตฺวาติ สุฏฺฐุ นิกฺขิปิตฺวา รจนาวิเสเสน ทสฺสนียํ ปาสาทิกํ กตฺวา นิกฺขิปิย. ปติฏฺฐเปตฺวาติ วิภตฺติวิเสสาทิวเสน ปุปฺผํ ปติฏฺฐาเปตฺวา, ตํ วา ปุปฺผํ นิกฺขิปนฺโต สตฺถุ เจติยํ อุทฺทิสฺส มม สนฺตาเน กุสลธมฺมํ ปติฏฺฐาเปตฺวาติ เอวํ เอตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. เสสํ วุตฺตนยเมว.

เอวํ เทวปุตฺเตน อตฺตโน สุจริตกมฺเม ปกาสิเต เถโร ตสฺส ธมฺมํ เทเสตฺวา อาคนฺตฺวา ภควโต ตมตฺถํ นิเวเทสิ. ภควา ตํ อฏฺฐุปตฺตึ กตฺวา สมฺปตฺตมหาชนสฺส ธมฺมํ เทเสสิ, เทสนา มหาชนสฺส สาตฺถิกา อโหสีติ.

สุนิกฺขิตฺตวิมานวณฺณนา นิฏฺฐิตา. อิติ ปรมตฺถทีปนิยา ขุทฺทกฏฺฐกถาย วิมานวตฺถุสฺมึ เอกาทสวตฺถุปฏิมณฺฑิตสฺส

สตฺตมสฺส สุนิกฺขิตฺตวคฺคสฺส อตฺถวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

นิฏฺฐิตา จ ปุริสวิมานวณฺณนา.

@เชิงอรรถ: ๑ อิ. ปฏิหริตฺวา

นิคมกถา เอตฺตาวตา จ:-

เทวตานํ วิมานาทิ- สมฺปตฺตึ ตสฺส การณํ

ปกาสยนฺตี สตฺตานํ สพฺพโลกหิตาวหา.

อปฺปกานมฺปิ การานํ ยา วิภาเวติ เทสนา

อุฬารผลตํ จิตฺต- เขตฺตสมฺปตฺติโย คโต.

ยํ กถาวตฺถุกุสลา สุปริญฺญาตวตฺถุกา

วิมานวตฺถุ อิจฺเจว สงฺคายึสุ มเหสโย.

ตสฺส อตฺถํ ปกาเสตุํ โปราณฏฺฐกถานยํ

สนฺนิสฺสาย สมารทฺธา อตฺถสํวณฺณนา มยา.

ยา ตตฺถ ปรมตฺถานํ ตตฺถ ตตฺถ ยถารหํ

ปกาสนา ปรมตฺถ- ทีปนี นาม นามโต.

สมฺปตฺตา ปรินิฏฺฐานํ อนากุลวินิจฺฉยา

สา สตฺตรสมตฺตาย ปาฬิยา ภาณวารโต.

อิติ ตํ สงฺขโรนฺเตน ๑- ยํ ตํ อธิคตํ มยา

ปุญฺญํ ตสฺสานุภาเวน โลกนาถสฺส สาสนํ.

โอคาเหตฺวา วิสุทฺธาย สีลาทิปฏิปตฺติยา

สพฺเพปิ เทหิโน โหนฺตุ วิมุตฺติรสภาคิโน.

@เชิงอรรถ: ๑ สี. อิติ นํ สํกโรนฺเตน

จิรํ ติฏฺฐตุ โลกสฺมึ สมฺมาสมฺพุทฺธสาสนํ

ตสฺมึ สคารวา นิจฺจํ โหนฺตุ สพฺเพปิ ปาณิโน.

สมฺมา วสฺสตุ กาเลน เทโวปิ ชคตีปติ

สทฺธมฺมนิรโต โลกํ ธมฺเมเนว ปสาสตูติ.

อิติ พทรติตฺถวิหารวาสินา อาจริยธมฺมปาเลน กตาย

ปรมตฺถทีปนิยา ขุทฺทกฏฺฐกถาย

วิมานวตฺถุอตฺถวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา สมตฺตา.