๑๑. สุนิกขิตตวิมาน

85. 11. Sunikkhittavimānavaṇṇanā

uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānanti sunikkhittavimānaṃ. Tassa kā uppatti? bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena samayena āyasmā mahāmoggallāno heṭṭhā vuttanayeneva devacārikaṃ caranto tāvatiṃsabhavanaṃ upagato. Tasmiṃ ca khaṇe aññataro devaputto attano vimānadvāre ṭhito āyasmantaṃ mahāmoggallānaṃ disvā sañjāta- gāravabahumāno upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi.

So kira atīte kassapasammāsambuddhe parinibbute tassa sarīradhātuyo pakkhipitvā yojanike kanakathūpe ca kate catasso parisā kālena kālaṃ 1- upasaṅkamitvā gandhapuppha- dhūpādīhi cetiye pūjaṃ karonti, tattha aññataro upāsako aññesu pupphapūjaṃ katvā gatesu tehi pūjitaṭṭhāne dunnikkhittāni pupphāni disvā tattheva tāni sammadeva ṭhapento sannivesavasena 2- dassanīyaṃ pāsādikaṃ vibhattivisesayuttaṃ 3- pupphapūjaṃ akāsi. Katvā ca pana etaṃ ārammaṇaṃ gaṇhanto satthu 4- guṇe anussaritvā pasannacitto taṃ puññaṃ hadaye ṭhapesi.

So aparabhāge kālaṃ katvā tasseva kammassa ānubhāvena tāvatiṃsabhavane dvādasajonike kanakavimāne nibbatti, mahānubhāvo mahā cassa parivāro ahosi. Taṃ sandhāya vuttaṃ "tasmiṃ ca khaṇe aññataro devaputto .pe. Aṭṭhāsī"ti. Atha naṃ āyasmā mahāmoggallāno yathāladdhasampattikittanamukhena katasucaritaṃ kammaṃ imāhi gāthāhi pucchi:-

"uccamidaṃ maṇithūṇaṃ vimānaṃ

samantato dvādasa yojanāni

@Footnote: 1 i. kāle kāle 2 Sī.,i. sannivesavisesena 3 Sī. bhattivisesayuttaṃ

@4 Sī. bhagavato satthu

Kūṭāgārā sattasatā uḷārā

veḷuriyathambhā rucakatthatā subhā.

Tatthacchasi pivasi khādasi ca

dibbā ca vīṇā pavadanti vagguṃ

dibbā rasā kāmaguṇettha pañca

nāriyo ca naccanti suvaṇṇachannā.

Kena te'tādiso vaṇṇo kena te idha mijjhati

uppajjanti ca te bhogā ye keci manaso piyā.

Pucchāmi taṃ deva mahānubhāva

manussabhūto kimakāsi puññaṃ

kenāsi evañjalitānubhāvo

vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī"ti.

Sopi tassa attano katakammaṃ imāhi gāthāhi kathesi. Taṃ dassentā saṅgītikārā āhaṃsu:-

"so devaputto attamano moggallānena pucchito

pañhaṃ puṭṭho viyākāsi yassa kammassidaṃ phalaṃ.

Dunnikkhittaṃ mālaṃ sunikkhipitvā

patiṭṭhapetvā sugatassa thūpe

mahiddhiko camhi mahānubhāvo

dibbehi kāmehi samaṅgibhūto.

Tena me'tādiso vaṇṇo tena me idha mijjhati

uppajjanti ca me bhogā ye keci manaso piyā.

Akkhāmi te bhikkhu mahānubhāva

manussabhūto yamahaṃ akāsiṃ

tenamhi evañjalitānubhāvo

vaṇṇo ca me sabbadisā pabhāsatī"ti.

#[1287] Tattha dunnikkhittaṃ mālanti cetiye pūjākaraṇaṭṭhāne nirantaraṭṭhapanādinā racanāvisesena aṭṭhapetvā yathānikkhittatāya na suṭṭhu nikkhittaṃ, vātena vā paharitvā 1- dunnikkhittaṃ pupphaṃ. Sunikkhipitvāti suṭṭhu nikkhipitvā racanāvisesena dassanīyaṃ pāsādikaṃ katvā nikkhipiya. Patiṭṭhapetvāti vibhattivisesādivasena pupphaṃ patiṭṭhāpetvā, taṃ vā pupphaṃ nikkhipanto satthu cetiyaṃ uddissa mama santāne kusaladhammaṃ patiṭṭhāpetvāti evaṃ ettha attho daṭṭhabbo. Sesaṃ vuttanayameva.

Evaṃ devaputtena attano sucaritakamme pakāsite thero tassa dhammaṃ desetvā āgantvā bhagavato tamatthaṃ nivedesi. Bhagavā taṃ aṭṭhupattiṃ katvā sampattamahājanassa dhammaṃ desesi, desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

Sunikkhittavimānavaṇṇanā niṭṭhitā. Iti paramatthadīpaniyā khuddakaṭṭhakathāya vimānavatthusmiṃ ekādasavatthupaṭimaṇḍitassa

sattamassa sunikkhittavaggassa atthavaṇṇanā niṭṭhitā.

Niṭṭhitā ca purisavimānavaṇṇanā.

@Footnote: 1 i. paṭiharitvā

Nigamakathā ettāvatā ca:-

devatānaṃ vimānādi- sampattiṃ tassa kāraṇaṃ

pakāsayantī sattānaṃ sabbalokahitāvahā.

Appakānampi kārānaṃ yā vibhāveti desanā

uḷāraphalataṃ citta- khettasampattiyo gato.

Yaṃ kathāvatthukusalā supariññātavatthukā

vimānavatthu icceva saṅgāyiṃsu mahesayo.

Tassa atthaṃ pakāsetuṃ porāṇaṭṭhakathānayaṃ

sannissāya samāraddhā atthasaṃvaṇṇanā mayā.

Yā tattha paramatthānaṃ tattha tattha yathārahaṃ

pakāsanā paramattha- dīpanī nāma nāmato.

Sampattā pariniṭṭhānaṃ anākulavinicchayā

sā sattarasamattāya pāḷiyā bhāṇavārato.

Iti taṃ saṅkharontena 1- yaṃ taṃ adhigataṃ mayā

puññaṃ tassānubhāvena lokanāthassa sāsanaṃ.

Ogāhetvā visuddhāya sīlādipaṭipattiyā

sabbepi dehino hontu vimuttirasabhāgino.

@Footnote: 1 Sī. iti naṃ saṃkarontena

Ciraṃ tiṭṭhatu lokasmiṃ sammāsambuddhasāsanaṃ

tasmiṃ sagāravā niccaṃ hontu sabbepi pāṇino.

Sammā vassatu kālena devopi jagatīpati

saddhammanirato lokaṃ dhammeneva pasāsatūti.

Iti badaratitthavihāravāsinā ācariyadhammapālena katāya

paramatthadīpaniyā khuddakaṭṭhakathāya

vimānavatthuatthavaṇṇanā niṭṭhitā.

Vimānavatthuaṭṭhakathā samattā.