๘. กูฏวาณิชชาดก

8. Kūṭavāṇijajātakaṃ

sādhu kho paṇḍito nāmāti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kūṭavāṇijaṃ ārabbha kathesi.

Sāvatthiyaṃ hi dve janā ekatova vaṇijjaṃ karontā bhaṇḍasakaṭenādāya janapadaṃ gantvā laddhalābhā paccagamiṃsu. Tesu kūṭavāṇijo cintesi ayaṃ bahū divase dubbhojanena dukkhaseyyāya kilamanto idāni attano ghare nānaggarasehi yāvadatthaṃ subhojanaṃ bhuñjitvā ajīrakena marissati athāhaṃ imaṃ bhaṇḍaṃ tayo koṭṭhāse katvā ekaṃ tassa dārakānaṃ dassāmi dve koṭṭhāse attano gahessāmīti. So ajja bhājessāma sve bhājessāmāti Bhaṇḍaṃ bhājetuṃ na icchi. Atha naṃ paṇḍitavāṇijo akāmakaṃ nippīḷetvā bhājāpetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā katappaṭisaṇṭhāro atipapañco te kato idhāgantvāpi cirena buddhupaṭṭhānaṃ āgatosīti vutte taṃ pavuttiṃ bhagavato ārocesi. Satthā na kho esa upāsaka idāneva kūṭavāṇijo pubbepi kūṭavāṇijoyeva idāni pana taṃ vañcetukāmo jāto pubbepi paṇḍitepi vañcetuṃ na ussahīti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasiyaṃ vāṇijakule nibbatti. Nāmagahaṇadivase cassa paṇḍitoti nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto aññena vāṇijakena saddhiṃ ekato hutvā vaṇijjaṃ karoti. Tassa atipaṇḍitoti nāmaṃ ahosi. Te pana bārāṇasito pañcahi sakaṭasatehi bhaṇḍaṃ ādāya janapadaṃ gantvā vaṇijjaṃ katvā laddhalābhā puna bārāṇasiṃ āgamiṃsu. Atha nesaṃ bhaṇḍaṃ bhājanakāle atipaṇḍito āha mayā dve koṭṭhāsā laddhabbāti. Kiṃkāraṇāti. Tvaṃ paṇḍito ahaṃ atipaṇḍito paṇḍito ekaṃ laddhuṃ arahati atipaṇḍito dveti. Nanu amhākaṃ dvinnampi bhaṇḍamūlampi goṇādayopi samasamāyeva tvaṃ kasmā dve koṭṭhāse laddhuṃ arahasīti. Atipaṇḍitabhāvenāti. Evaṃ te kathaṃ vaḍḍhetvā kalahaṃ akaṃsu. Tato atipaṇḍito attheko upāyoti cintetvā attano pitaraṃ ekasmiṃ susirarukkhe pavesetvā tvaṃ amhesu āgatesu atipaṇḍito dve koṭṭhāse laddhuṃ arahasīti Vadeyyāsīti vatvā bodhisattaṃ upasaṅkamitvā samma mayhaṃ dvinnaṃ koṭṭhāsānaṃ yuttabhāvaṃ vā ayuttabhāvaṃ vā esā rukkhadevatā jānāti ehi taṃ pucchissāmāti taṃ tattheva netvā ayye rukkhadevatā amhākaṃ aṭṭaṃ pacchindāhīti āha. Athassa pitā saraṃ parivattetvā tenahi kathethāti āha. Ayye ayaṃ paṇḍito ahaṃ atipaṇḍito amhehi ekato vohāro kato tattha tena kiṃ laddhabbanti. Paṇḍitena eko koṭṭhāso atipaṇḍitena dve koṭṭhāsā laddhabbāti. Bodhisatto evaṃ vinicchitaṃ aṭṭaṃ sutvā idāni devatābhāvaṃ vā adevatābhāvaṃ vā jānissāmīti palāsaṃ āharitvā susiraṃ pūretvā aggiṃ adāsi. Atipaṇḍitassa pitā jālāya phuṭṭhakāle aḍḍhajjhāmena sarīrena dayhamāno upari āruyha sākhaṃ gahetvā olambento bhūmiyaṃ patitvā imaṃ gāthamāha

sādhu kho paṇḍito nāma na tveva atipaṇḍito

atipaṇḍitena puttena panamhi upakuṭṭhitoti.

Tattha sādhu kho paṇḍito nāmāti imasmiṃ loke paṇḍiccena samannāgato kāraṇākāraṇaṃ ñatvā puggalo sādhu sobhano. Atipaṇḍitoti nāmamattena atipaṇḍito kūṭapuriso na tveva varaṃ. Panamhi upakuṭṭhitoti thokenamhi jhāmo aḍḍhajjhāmatova muttoti attho.

Te ubhopi majjhe bhinditvā samaṃyeva koṭṭhāsaṃ gaṇhitvā yathākammaṃ gatā.

Satthā pubbepesa kūṭavāṇijoyevāti imaṃ atītaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi tadā kūṭavāṇijo paccuppannepi kūṭavāṇijova paṇḍitavāṇijo pana ahamevāti.

Kūṭavāṇijajātakaṃ aṭṭhamaṃ.