๑. อสัมปทานชาดก

๑๔. อสมฺปทานวคฺควณฺณนา

๑. อสมฺปทานชาตกํ

อสมฺปทาเนนิตรีตรสฺสาติ อิทํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต เทวทตฺตํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

ตสฺมิญฺหิ กาเล ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ อาวุโส เทวทตฺโต อกตญฺญู ตถาคตสฺส คุณํ น ชานาตีติ ฯ สตฺถา อาคนฺตฺวา กาย นุตฺถ ภิกฺขเว เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนาติ ปุจฺฉิตฺวา อิมาย นามาติ วุตฺเต น ภิกฺขเว อิทาเนว เทวทตฺโต อกตญฺญู ปุพฺเพปิ อกตญฺญูเยวาติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต มคธรฏฺเฐ ราชคเห เอกสฺมึ มคธรญฺเญ รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต ตสฺเสว เสฏฺฐี อโหสิ อสีติโกฏิวิภโว สงฺขเสฏฺฐี นาเมน ฯ พาราณสิยํ ปิลิยเสฏฺฐี นาม อสีติโกฏิวิภโว อโหสิ ฯ เต อญฺญมญฺญํ สหายกา อเหสุํ ฯ เตสุ พาราณสิยํ ปิลิยเสฏฺฐิสฺส เกนจิเทว กรณีเยน มหนฺตํ ภยํ อุปฺปชฺชิ ฯ สพฺพํ สาปเตยฺยํ ปริหายติ ฯ โส ทลิทฺโท อปฺปฏิสรโณ หุตฺวา ภริยํ อาทาย สงฺขเสฏฺฐึ ปจฺจยํ กตฺวา พาราณสิโต นิกฺขมิตฺวา ปทสาว ราชคหํ คนฺตฺวา สงฺขเสฏฺฐิสฺส นิเวสนํ อคมาสิ ฯ โส ตํ ทิสฺวาว สหาโย เม อาคโตติ ปริสฺสชฺชิตฺวา สกฺการสมฺมานํ กตฺวา กติปาหํ วีตินาเมตฺวา เอกทิวสํ สมฺม เกนตฺเถน อาคโตสีติ ปุจฺฉิ ฯ ภยํ เม สมฺม อุปฺปนฺนํ สพฺพํ ธนํ ปริกฺขีณํ อุปตฺถมฺโภ เม โหหีติ ฯ โสปิ สาธุ สมฺม มา ภายีติ ภณฺฑาคารํ วิวราเปตฺวา จตฺตาฬีส หิรญฺญโกฏิโย ทาเปตฺวา เสสํปิ ปริจฺเฉทปริวารํ สพฺพํ อตฺตโน สนฺตกํ สวิญฺญาณกํ อวิญฺญาณกํ มชฺเฌ ภินฺทิตฺวา อุปฑฺฒเมว อทาสิ ฯ โส ตํ วิภวํ อาทาย ปุน พาราณสึ คนฺตฺวา นิวาสํ กปฺเปสิ ฯ

อปรภาเค สงฺขเสฏฺฐิสฺสาปิ ตาทิสเมว ภยํ อุปฺปชฺชิ ฯ โส อตฺตโน ปฏิสรณํ อุปธาเรนฺโต สหายสฺส เม มหาอุปกาโร กโต อุปฑฺฒวิภโว ทินฺโน น โส มํ ทิสฺวา ปริจฺจชิสฺสติ ตสฺส สนฺติกํ คมิสฺสามีติ จินฺเตนฺโต ภริยํ อาทาย ปทสาว พาราณสึ คนฺตฺวา ภริยํ อาห ภทฺเท ตว มยา สทฺธึ อนฺตรวีถิยํ คมนนฺนาม น ยุตฺตํ มยา เปสิตยานํ อารุยฺห มหนฺเตน ปริวาเรน ปจฺฉา อาคมิสฺสสิ ยาว ยานํ เปเสมิ ตาว อิเธว โหหีติ วตฺวา ตํ สาลายํ ฐเปตฺวา สยํ นครํ ปวิสิตฺวา เสฏฺฐิสฺส ฆรํ คนฺตฺวา ราชคหนครโต ตุมฺหากํ สหาโย สงฺขเสฏฺฐี นาม อาคโตติ อาโรจาเปสิ ฯ โส อาคจฺฉตูติ ปกฺโกสาเปตฺวา ตํ ทิสฺวา เนว อาสนา วุฏฺฐาสิ น ปฏิสณฺฐารมกาสิ เกวลํ กิมตฺถํ อาคโตสีติ ปุจฺฉิ ฯ ตุมฺหากํ ทสฺสนตฺถํ อาคโตมฺหีติ ฯ นิวาโส เต กหํ คหิโตติ ฯ น ตาว นิวาสนฏฺฐานํ อตฺถิ เสฏฺฐิฆรณิมฺปิ สาลายํ ฐเปตฺวา อาคโตมฺหีติ ฯ ตุมฺหากํ อิธ นิวาสนฏฺฐานํ นตฺถิ นิวาปํ คเหตฺวา เอกสฺมึ ฐาเน ปจาเปตฺวา ภุญฺชิตฺวา คจฺฉถ ปุน อมฺเห มา ปสฺสิตฺถาติ วตฺวา มยฺหํ สหายสฺส ทุสฺสนฺเต พนฺธิตฺวา เอกํ พหลปลาปตุมฺพํ เทหีติ ทาสํ อาณาเปสิ ฯ ตํ ทิวสํ กิร โส รตฺตสาลีนํ สกฏสหสฺสมตฺตํ โอธุนาเปตฺวา โกฏฺฐาคารํ ปูราเปสิ จตฺตาฬีสโกฏิธนํ คเหตฺวา อาคโต อกตญฺญู มหาโจโร สหายสฺส ตุมฺพมตฺเต ปลาเป ทาเปสิ ฯ ทาโส ปจฺฉิยํ เอกํ ปลาปตุมฺพํ ปกฺขิปิตฺวา โพธิสตฺตสฺส สนฺติกํ อคมาสิ ฯ โพธิสตฺโต จินฺเตสิ อยํ อสปฺปุริโส มม สนฺติกา จตฺตาฬีสโกฏิธนํ ลภิตฺวา อิทานิ ปลาปตุมฺพํ ทาเปสิ คณฺหามิ นุ โข มา คณฺหามีติ ฯ อถสฺส เอตทโหสิ อยํ ตาว อกตญฺญู มิตฺตทุพฺภี กตวินาสกภาเวน มยา สทฺธึ มิตฺตภาวํ ภินฺทิ สจาหํ เอเตน ทินฺนํ ปลาปตุมฺพํ ลามกตฺตา น คณฺหิสฺสามิ อหํ มิตฺตภาวํ ภินฺทิสฺสามิ อนฺธพาลา ปริตฺตกํ ลทฺธํ อคณฺหนฺตา มิตฺตภาวํ วินาเสนฺติ อหมฺปน เอเตน ทินฺนํ ปลาปตุมฺพํ คเหตฺวา มม วเสน มิตฺตภาวํ ปติฏฺฐาเปสฺสามีติ ฯ โส ปลาปตุมฺพํ ทุสฺสนฺเต พนฺธิตฺวา ปาสาทา โอรุยฺห สาลํ อคมาสิ ฯ อถ นํ ภริยา กินฺเต อยฺย ลทฺธนฺติ ปุจฺฉิ ฯ ภทฺเท อมฺหากํ สหาโย ปิลิยเสฏฺฐี ปลาปตุมฺพํ ทตฺวา อมฺเห อชฺเชว วิสฺสชฺเชสีติ ฯ สา อยฺย กิมตฺถํ อคฺคเหสิ กึ เอตํ จตฺตาฬีสโกฏิธนสฺส อนุจฺฉวิกนฺติ โรทิตุํ อารภิ ฯ โพธิสตฺโต ภทฺเท มา โรทิ อหํ เตน สทฺธึ มิตฺตเภทภเยน มม วเสน มิตฺตภาวํ ฐเปตุํ คณฺหึ ตฺวํ กึการณา โรทสีติ วตฺวา อิมํ คาถมาห

อสมฺปทาเนนิตรีตรสฺส

พาลสฺส มิตฺตานิ กลี ภวนฺติ

ตสฺมา หรามิ ภุสํ อฑฺฒมานํ

มา เม มิตฺติ ภิชฺชิตฺถ สสฺสตายนฺติ ฯ

ตตฺถ อสมฺปทาเนนาติ อสปฺปทาเนน ฯ สรโลเปน สนฺธิ ฯ อคหเณนาติ อตฺโถ ฯ อิตรีตรสฺสาติ ยสฺสกสฺสจิ ลามกาลามกสฺสาปิ ฯ พาลสฺส มิตฺตานิ กลี ภวนฺตีติ ทนฺธสฺส อปฺปญฺญสฺส มิตฺตานิ กลี นาม กาฬกณฺณิสทิสานิ โหนฺติ ภิชฺชนฺตีติ อตฺโถ ฯ ตสฺมา หรามิ ภุสํ อฑฺฒมานนฺติ เตน การเณนาหํ สหาเยน ทินฺนํ เอกํ ปลาปตุมฺพํ หรามิ คณฺหามีติ ทสฺเสติ ฯ มานนฺติ หิ อฏฺฐนฺนํ นาฬีนํ นามํ ฯ จตุนฺนํ อฑฺฒมานานํ จตสฺโส จ นาฬิโย ตุมฺโพ นาม ฯ เตน วุตฺตํ ปลาปตุมฺพนฺติ ฯ มา เม มิตฺติ ภิชฺชิตฺถ สสฺสตายนฺติ มม สหาเยน สทฺธึ มิตฺติ มา ภิชฺชิตฺถ สสฺสตาว อยํ โหตูติ อตฺโถ ฯ

เอวํ วุตฺเต จ เสฏฺฐิภริยา โรทเตว ฯ ตสฺมึ ขเณ สงฺขเสฏฺฐินา ปิลิยเสฏฺฐิสฺส ทินฺโน กมฺมนฺตทาโส สาลาทฺวาเรน อาคจฺฉนฺโต เสฏฺฐิภริยาย โรทนสทฺทํ สุตฺวา สาลํ ปวิสิตฺวา อตฺตโน สามิเก ทิสฺวา ปาเทสุ ปติตฺวา โรทิตฺวา กนฺทิตฺวา กิมตฺถํ อิธาคตตฺถ สามีติ ปุจฺฉิ ฯ เสฏฺฐี สพฺพํ อาโรเจสิ ฯ กมฺมนฺตทาโส โหตุ สามิ มา จินฺเตตฺถาติ อุโภ สมสฺสาเสตฺวา อตฺตโน เคหํ เนตฺวา คนฺโธทเกน นฺหาเปตฺวา โภเชตฺวา สามิกา โว อาคตาติ เสสทาเส สนฺนิปาเตตฺวา ทสฺเสตฺวา กติปาหํ วีตินาเมตฺวา สพฺเพ ทาเส คเหตฺวา ราชงฺคณํ คนฺตฺวา อุปรวมกาสิ ฯ ราชา ปกฺโกสาเปตฺวา กึ เอตนฺติ ปุจฺฉิ ฯ เต สพฺพํ ตํ ปวุตฺตึ รญฺโญ อาโรเจสุํ ฯ ราชา เตสํ วจนํ สุตฺวา อุโภปิ เสฏฺฐี ปกฺโกสาเปตฺวา สงฺขเสฏฺฐึ ปุจฺฉิ สจฺจํ กิร ตยา มหาเสฏฺฐิ ปิลิยเสฏฺฐิสฺส จตฺตาฬีสโกฏิธนํ ทินฺนนฺติ ฯ มหาราช มม สหายสฺส มํ ตกฺเกตฺวา ราชคหํ อาคตสฺส น เกวลํ ธนํ สพฺพํ วิภวชาตํ สวิญฺญาณกาวิญฺญาณกํ เทฺว โกฏฺฐาเส กตฺวา สมภาคํ อทาสินฺติ ฯ ราชา สจฺจเมตนฺติ ปิลิยเสฏฺฐึ ปุจฺฉิ ฯ อาม เทวาติ ฯ ตยา ปนสฺส ตญฺเญว ตกฺเกตฺวา อาคตสฺส อตฺถิ โกจิ สกฺกาโร วา สมฺมาโน วา กโตติ ฯ โส ตุณฺหี อโหสิ ฯ อปิจ ปน เต เอตสฺส ปลาปตุมฺพมตฺตํ ทุสฺสนฺเต ปกฺขิปาเปตฺวา ทาปิตํ อตฺถีติ ฯ ตมฺปิ สุตฺวา ตุณฺหีเยว อโหสิ ฯ ราชา กึ กาตพฺพนฺติ อมจฺเจหิ สทฺธึ มนฺเตตฺวา ตํ ปริภาสิตฺวา คจฺฉถ ปิลิยเสฏฺฐิสฺส ฆเร สพฺพํ วิภวํ สงฺขเสฏฺฐิสฺส เทถาติ อาห ฯ โพธิสตฺโต มหาราช มยฺหํ ปรสนฺตเกน อตฺโถ นตฺถิ มยา ทินฺนมตฺตเมว ปน ทาเปถาติ อาห ฯ ราชา โพธิสตฺตสฺส สนฺตกํ ทาเปสิ ฯ โพธิสตฺโต สพฺพํ อตฺตนา ทินฺนวิภวํ ปฏิลภิตฺวา ทาสปริวุโต ราชคหเมว คนฺตฺวา กุฏุมฺพํ สณฺฐเปตฺวา ทานาทีนิ ปุญฺญานิ กตฺวา ยถากมฺมํ คโต ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา ปิลิยเสฏฺฐี เทวทตฺโต อโหสิ สงฺขเสฏฺฐี ปน อหเมวาติ ฯ

อสมฺปทานชาตกํ ปฐมํ ฯ