๓. มักกฏชาดก

๓ มกฺกฏชาตกํ

ตาต มาณวโก เอโสติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ กุหกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

วตฺถุ ปกิณฺณกนิปาเต อุทฺทาลกชาตเก อาวิภวิสฺสติ ฯ

ตทา ปน สตฺถา ภิกฺขเว นายํ ภิกฺขุ อิทาเนว กุหโก ปุพฺเพปิ มกฺกโฏ หุตฺวาปิ อคฺคิสฺส การณา โกหญฺญํ อกาสิ เยวาติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต เอกสฺมึ กาสิกคามเก พฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺโต ตกฺกสิลายํ สิปฺปํ อุคฺคณฺหิตฺวา ฆราวาสํ สณฺฐเปสิ ฯ อถสฺส พฺราหฺมณี เอกํ ปุตฺตํ วิชายิตฺวา ปุตฺตสฺส อาธาวิตฺวา ปริธาวิตฺวา วิจรณกาเล กาลมกาสิ ฯ โพธิสตฺโต ตสฺสา เปตกิจฺจํ กตฺวา กึ เม อิทานิ ฆราวาเสน, ปุตฺตํ คเหตฺวา ปพฺพชิสฺสามีติ อสฺสุมุขํ ญาติมิตฺตวคฺคํ ปหาย ปุตฺตํ อาทาย หิมวนฺตํ ปวิสิตฺวา อิสิปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา ตตฺถ วนมูลผลาหาโร วาสํ กปฺเปสิ ฯ โส เอกทิวสํ วสฺสานกาเล เทเว วสฺสนฺเต สารทารูนิ ชาเลตฺวา วิสิพฺเพนฺโต ผลกฏฺฐนฺตเร ๑- นิปชฺชิ ฯ ปุตฺโตปิสฺส ตาปสกุมารโก ปิตุ ปาเท สมฺพาหนฺโต นิสีทิ ฯ อเถโก วนมกฺกโฏ สีเตน ปีฬิยมาโน ตสฺส ปณฺณสาลาย ตํ อคฺคึ ทิสฺวา สจาหํ เอตฺถ ปวิสิสฺสามิ, มกฺกโฏ มกฺกโฏติ มํ โปเถตฺวา นีหริสฺสนฺติ, อคฺคึ วิสิพฺเพตุํ น ลภิสฺสามีติ อตฺถิ อิทานิ เม อุปาโยติ ตาปสเวสํ คเหตฺวา โกหญฺญํ กตฺวา ปวิสิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา เอกสฺส มตตาปสสฺส วกฺกลานิ นิวาเสตฺวา ปจฺฉิญฺจ องฺกุสญฺจ ยฏฺฐิญฺจ คเหตฺวา ปณฺณสาลทฺวาเร เอกํ ตาลรุกฺขํ นิสฺสาย สงฺกุฏิโก อฏฺฐาสิ ฯ ตาปสกุมารโก ตํ ทิสฺวา มกฺกฏภาวํ อชานนฺโต เอโก มหลฺลกตาปโส สีเตน ปีฬิโต อคฺคึ วิสิพฺเพตุํ อาคโต ภวิสฺสตีติ ตาปสสฺส กเถตฺวา เอกํ ปณฺณสาลํ ปเวเสตฺวา วิสิพฺเพตุํ วฏฺฏตีติ จินฺเตตฺวา ปิตรํ อาลปนฺโต ปฐมํ คาถมาห

@เชิงอรรถ: ๑ ผลกตฺถเรติปิ ฯ

ตาต มาณวโก เอโส ตาลมูลํ อปสฺสิโต,

อคารกญฺจิทํ อตฺถิ, หนฺท เทมสฺสคารกนฺติ ฯ

ตตฺถ มาณวโกติ สตฺตาธิวจนํ ฯ เตน ตาต เอโส เอโก มาณโว สตฺโต เอโก ตาปโสติ ทีเปติ ฯ ตาลมูลํ อปสฺสิโตติ ตาลขนฺธํ นิสฺสาย ฐิโต ฯ อคารกญฺจิทํ อตฺถีติ อิทญฺจ อมฺหากํ ปพฺพชิตาคารํ อตฺถิ, ปณฺณสาลํ สนฺธาย วทติ ฯ หนฺทาติ ววสฺสคฺคตฺเถ นิปาโต ฯ เทมสฺสคารกนฺติ เอตสฺส เอกมนฺเต วสนตฺถาย อคารํ เทม ฯ

โพธิสตฺโต ปุตฺตสฺส วจนํ สุตฺวา อุฏฺฐาย ปณฺณสาลทฺวาเร ฐตฺวา โอโลเกนฺโต ตสฺส มกฺกฏภาวํ ญตฺวา ตาต มนุสฺสานํ นาม น เอวรูปํ มุขํ โหติ, มกฺกโฏ น ยิธ ปกฺโกสิตพฺโพติ วตฺวา ทุติยํ คาถมาห

มา โข ตํ ตาต ปกฺโกสิ, ทูเสยฺย โน อคารกํ,

เนตาทิสํ มุขํ โหติ พฺราหฺมณสฺส สุสีลิโนติ ฯ

ตตฺถ ทูเสยฺย โน อคารกนฺติ อยํ หิ อิธ ปวิฏฺโฐ สมาโน อิมํ กิจฺเฉน กตํ ปณฺณสาลํ อคฺคินา วา ฌาเปนฺโต อุจฺจาราทีนิ วา กโรนฺโต ทูเสยฺย ฯ เนตาทิสนฺติ น เอตาทิสํ พฺราหฺมณสฺส สุสีลิโน มุขํ โหติ ฯ

มกฺกโฏ เอโสติ วตฺวา โพธิสตฺโต เอกํ อุมฺมุกํ คเหตฺวา กึ เอตฺถ ติฏฺฐสีติ ขิปิตฺวา ตํ ปลาเปสิ ฯ มกฺกโฏปิ วกฺกลานิ ฉฑฺเฑตฺวา รุกฺขํ อภิรูหิตฺวา วนสณฺฑํ ปาวิสิ ฯ โพธิสตฺโต จตฺตาโร พฺรหฺมวิหาเร ภาเวตฺวา พฺรหฺมโลกปรายโน อโหสิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ ตทา มกฺกโฏ กุหกภิกฺขุ อโหสิ, ตาปสกุมาโร ราหุโล, ตาปโส ปน อหเมวาติ ฯ

มกฺกฏชาตกํ ตติยํ ฯ