๕. คังเคยยชาดก

๕ คงฺเคยฺยชาตกํ

โสภนฺติ มจฺฉา คงฺเคยฺยาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เทฺว สหายเก ภิกฺขู อารพฺภ กเถสิ ฯ

เต กิร เทฺว สาวตฺถิวาสิโน กุลปุตฺตา สาสเน ปพฺพชิตฺวา อสุภภาวนํ อนุยุญฺชิตฺวา รูปปสํสกา หุตฺวา รูปํ อุปลาเปนฺตา วิจรึสุ ฯ เต เอกทิวสํ ตฺวํ โสภสิ, อหํ โสภามีติ รูปํ นิสฺสาย อุปฺปนฺนวิวาทา อวิทูเร นิสินฺนํ เอกํ มหลฺลกตฺเถรํ ทิสฺวา เอโส อมฺหากํ โสภณภาวํ วา อโสภณภาวํ วา ชานิสฺสตีติ ตํ อุปสงกมิตฺวา ภนฺเต โก อมฺเหสุ โสภโณติ ปุจฺฉึสุ ฯ โส ตุมฺเหหิ อหเมว โสภณตโรติ อาห ฯ ทหรา อยํ มหลฺลโก อมฺเหหิ ปุจฺฉิตํ อกเถตฺวา อปุจฺฉิตํ กเถสีติ ตํ ปริภาสิตฺวา ปกฺกมึสุ ฯ สา เตสํ กิริยา ภิกฺขุสงฺเฆ ปากฏา ชาตา ฯ อเถกทิวสํ ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ อาวุโส มหลฺลกตฺเถโร กิร เทฺว เต รูปนิสฺสิตเก ทหเร ลชฺชาเปสีติ ฯ สตฺถา อาคนฺตฺวา กายนุตฺถ ภิกฺขเว เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนาติ ปุจฺฉิตฺวา อิมาย นามาติ วุตฺเต น ภิกฺขเว อิเม เทฺว ทหรา อิทาเนว รูปปสํสกา, ปุพฺเพเปเต รูปเมว อุปลาเปนฺตา วิจรึสูติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต คงฺคาตีเร รุกฺขเทวตา อโหสิ ฯ ตทา คงฺคายมุนานํ สมาคมฏฺฐาเน คงฺเคยฺโย จ ยมุเนยฺโย จ เทฺว มจฺฉา อหํ โสภามิ, ตฺวํ น โสภสีติ รูปํ นิสฺสาย วิวทมานา อวิทูเร คงฺคาย ตโต กจฺฉปํ นิสินฺนํ ทิสฺวา เอโส อมฺหากํ โสภณภาวํ วา อโสภณภาวํ วา ชานิสฺสตีติ ตํ อุปสงฺกมิตฺวา กินฺนุ โข สมฺม กจฺฉป คงฺเคยฺโย โสภติ อุทาหุ ยมุเนยฺโยติ ปุจฺฉึสุ ฯ กจฺฉโป คงฺเคยฺโยปิ โสภติ ยมุเนยฺโยปิ, ตุมฺเหหิ ปน ทฺวีหิปิ อหเมว อติเรกตรํ โสภามีติ อมมตฺถํ ปกาเสนฺโต ปฐมํ คาถมาห

โสภนฺติ มจฺฉา คงฺเคยฺยา, อโถ โสภนฺติ ยามุนา,

จตุปฺปทายํ ปุริโส นิโคฺรธปริมณฺฑโล

อีสกายตคีโว ๑- จ สพฺเพ ว อติโรจตีติ ฯ

ตตฺถ จตุปฺปทายนฺติ จตุปฺปโท อยํ ปุริโสติ อตฺตานํ สนฺธาย วทติ ฯ นิโคฺรธปริมณฺฑโลติ สุชาโต นิโคฺรโธ วิย ปริมณฺฑโล ฯ อีสกายตคีโวติ รถีสา วิย อายตคีโว ฯ สพฺเพ ว อติโรจตีติ เอวํ สณฺฐานสมฺปนฺโน กจฺฉโป สพฺเพ ว อติโรจติ อหเมว สพฺเพ ตุมฺเห อติกฺกมิตฺวา โสภามีติ วทตีติ อตฺโถ ฯ

มจฺฉา ตสฺส กถํ สุตฺวา อมฺโภ ปาปกจฺฉป อมฺเหหิ ปุจฺฉิตํ อกเถตฺวา อญฺญเมว กเถสีติ วตฺวา ทุติยํ คาถมาห

ยํ ปุจฺฉิโต น ตํ อกฺขา, อญฺญํ อกฺขาติ ปุจฺฉิโต,

อตฺตปฺปสํสโก โปโส นายํ อสฺมาก รุจฺจตีติ ฯ

ตตฺถ อตฺตปฺปสํสโกติ อตฺตานํ ปสํสนสีโล อตฺตุกฺกํสโก

@เชิงอรรถ: ๑ พฺยสมายตคีโวติปิ ฯ โปโส ฯ นายํ อสฺมาก รุจฺจตีติ อยํ ปาปกจฺฉโป อมฺหากํ น รุจฺจติ น ขมตีติ อตฺโถ ฯ

กจฺฉปสฺส อุปริ อุทกํ ขิปิตฺวา สกฏฺฐานเมว อคมํสุ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ ตทา เทฺว มจฺฉา เทฺว ทหรภิกฺขู อเหสุํ, กจฺฉโป มหลฺลโก, อิมสฺส ปน การณสฺส ปจฺจกฺขการิกา คงฺคาตีเร นิพฺพตฺตรุกฺขเทวตา ปน อหเมวาติ ฯ

คงฺเคยฺยชาตกํ ปญฺจมํ ฯ