๕. คังเคยยชาดก

5 Gaṅgeyyajātakaṃ

sobhanti macchā gaṅgeyyāti idaṃ satthā jetavane viharanto dve sahāyake bhikkhū ārabbha kathesi.

Te kira dve sāvatthivāsino kulaputtā sāsane pabbajitvā asubhabhāvanaṃ anuyuñjitvā rūpapasaṃsakā hutvā rūpaṃ upalāpentā vicariṃsu. Te ekadivasaṃ tvaṃ sobhasi, ahaṃ sobhāmīti rūpaṃ nissāya uppannavivādā avidūre nisinnaṃ ekaṃ mahallakattheraṃ disvā eso amhākaṃ sobhaṇabhāvaṃ vā asobhaṇabhāvaṃ vā jānissatīti taṃ upasaṅakamitvā bhante ko amhesu sobhaṇoti pucchiṃsu. So tumhehi ahameva sobhaṇataroti āha. Daharā ayaṃ mahallako amhehi pucchitaṃ akathetvā apucchitaṃ kathesīti taṃ paribhāsitvā pakkamiṃsu. Sā tesaṃ kiriyā bhikkhusaṅghe pākaṭā jātā. Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ āvuso mahallakatthero kira dve te rūpanissitake dahare lajjāpesīti. Satthā āgantvā kāyanuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā imāya nāmāti vutte na bhikkhave ime dve daharā idāneva rūpapasaṃsakā, pubbepete rūpameva upalāpentā vicariṃsūti vatvā atītaṃ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto gaṅgātīre rukkhadevatā ahosi. Tadā gaṅgāyamunānaṃ samāgamaṭṭhāne Gaṅgeyyo ca yamuneyyo ca dve macchā ahaṃ sobhāmi, tvaṃ na sobhasīti rūpaṃ nissāya vivadamānā avidūre gaṅgāya tato kacchapaṃ nisinnaṃ disvā eso amhākaṃ sobhaṇabhāvaṃ vā asobhaṇabhāvaṃ vā jānissatīti taṃ upasaṅkamitvā kinnu kho samma kacchapa gaṅgeyyo sobhati udāhu yamuneyyoti pucchiṃsu. Kacchapo gaṅgeyyopi sobhati yamuneyyopi, tumhehi pana dvīhipi ahameva atirekataraṃ sobhāmīti amamatthaṃ pakāsento paṭhamaṃ gāthamāha

sobhanti macchā gaṅgeyyā, atho sobhanti yāmunā,

catuppadāyaṃ puriso nigrodhaparimaṇḍalo

īsakāyatagīvo 1- ca sabbe va atirocatīti.

Tattha catuppadāyanti catuppado ayaṃ purisoti attānaṃ sandhāya vadati. Nigrodhaparimaṇḍaloti sujāto nigrodho viya parimaṇḍalo. Īsakāyatagīvoti rathīsā viya āyatagīvo. Sabbe va atirocatīti evaṃ saṇṭhānasampanno kacchapo sabbe va atirocati ahameva sabbe tumhe atikkamitvā sobhāmīti vadatīti attho.

Macchā tassa kathaṃ sutvā ambho pāpakacchapa amhehi pucchitaṃ akathetvā aññameva kathesīti vatvā dutiyaṃ gāthamāha

yaṃ pucchito na taṃ akkhā, aññaṃ akkhāti pucchito,

attappasaṃsako poso nāyaṃ asmāka ruccatīti.

Tattha attappasaṃsakoti attānaṃ pasaṃsanasīlo attukkaṃsako

@Footnote: 1 byasamāyatagīvotipi. Poso. Nāyaṃ asmāka ruccatīti ayaṃ pāpakacchapo amhākaṃ na ruccati na khamatīti attho.

Kacchapassa upari udakaṃ khipitvā sakaṭṭhānameva agamaṃsu.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi. Tadā dve macchā dve daharabhikkhū ahesuṃ, kacchapo mahallako, imassa pana kāraṇassa paccakkhakārikā gaṅgātīre nibbattarukkhadevatā pana ahamevāti.

Gaṅgeyyajātakaṃ pañcamaṃ.