๕. ขุรัปปชาดก

ขุรปฺปชาตกํ

ทิสฺวา ขุรปฺเปติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ โอสฏฺฐวิริยํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

ตํ หิ สตฺถา ธมฺมสภายํ อานีตํ สจฺจํ กิร ตฺวํ โอสฏฺฐวิริโยติ วตฺวา สจฺจํ ภนฺเตติ วุตฺเต ภิกฺขุ กสฺมา ตฺวํ เอวํ นิยฺยานิเก สาสเน ปพฺพชิตฺวา วิริยํ โอสชฺชิ โปราณกปณฺฑิตา อนิยฺยานิกฏฺฐาเนปิ วิริยํ น โอสชฺเชนฺตีติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต เอกสฺมึ อฏวีอารกฺขิกกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺโต ปญฺจปุริสสตปริวาโร อฏวีอารกฺขิเกสุ สพฺพเชฏฺฐโก หุตฺวา อฏวีมุเข เอกสฺมึ คาเม วาสํ กปฺเปสิ ฯ โส ปน ภตึ คเหตฺวา มนุสฺเส อฏวึ อติกฺกาเมติ ฯ อเถกสฺมึ ทิวเส พาราณเสโก ๑- สตฺถวาหปุตฺโต ปญฺจหิ สกฏสเตหิ ตํ คามํ ปตฺวา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา สมฺม สหสฺสํ คเหตฺวา มํ อฏวึ อติกฺกาเมหีติ อาห ฯ โส สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ตสฺส หตฺถโต สหสฺสํ คณฺหิ ภตึ คณฺหนฺโตเยว ตสฺส ชีวิตํ ปริจฺจชิ ฯ โส ตํ อาทาย อฏวึ ปาวิสิ ฯ อฏวีมชฺเฌ ปญฺจสตา โจรา อุฏฺฐหึสุ ฯ โจเร ทิสฺวาว เสสปุริสา อุเรน นิปชฺชึสุ ฯ อารกฺขิกเชฏฺฐโก เอโกว นทนฺโต วคฺคนฺโต ปหริตฺวา ปญฺจสตโจเร ปลาเปตฺวา สตฺถวาหปุตฺตํ โสตฺถินา กนฺตารํ ตาเรสิ ฯ สตฺถวาหปุตฺโต ปน ปรกนฺตาเร สตฺถํ นิเวเสตฺวา อารกฺขิกเชฏฺฐกํ นานคฺครสโภชนํ โภเชตฺวา สยมฺปิ ภุตฺตปาตราโส สุขนิสินฺโน เตน สทฺธึ สลฺลปนฺโต สมฺม ตถาทารุณานํ นาม โจรานํ อาวุธานิ คเหตฺวา อวตฺถรณกาเล เกน นุโข การเณน จิตฺตุตฺราสมตฺตมฺปิ น อุปฺปนฺนนฺติ ปุจฺฉนฺโต ปฐมํ คาถมาห

ทิสฺวา ขุรปฺเป ธนุเวคนุณฺเณ ๒-

ขคฺเค คหิเต ติกฺขิเณ เตลโธเต

ตสฺมึ ภยสฺมึ มรเณ วิรุฬฺเห

กสฺมา นุ เต นาหุ ฉมฺภิตตฺตนฺติ ฯ

@เชิงอรรถ: ๑ พาราณเสยฺยโก ฯ ๒ ธนุเวคนุนฺเน ฯ

ตตฺถ ธนุเวคนุณฺเณติ ธนุเวเคน วิสฏฺเฐ ฯ ขคฺเค คหิเตติ ถรุทนฺเต สุคฺคหิเต ขคฺเค ฯ มรเณ วิรุฬฺเหติ มรเณ ปจฺจุปฏฺฐิเต ฯ กสฺมา นุ เต นาหติ เกน นุโข การเณน เต นาโหสิ ฯ ฉมฺภิตตฺตนฺติ สรีรจลนํ ฯ

ตํ สุตฺวา อารกฺขิกเชฏฺฐโก อิตรา เทฺว คาถา อภาสิ

ทิสฺวา ขุรปฺเป ธนุเวคนุณฺเณ

ขคฺเค คหิเต ติกฺขิเณ เตลโธเต

ตสฺมึ ภยสฺมึ มรเณ วิรุฬฺเห

เวทํ อลตฺถํ วิปุลํ อุฬารํ

โส เวทชาโต อชฺฌภวึ อมิตฺเต

ปุพฺเพว เม ชีวิตมาสิ จตฺตํ

น หิ ชีวิเต อาลยํ กุพฺพมาโน

สูโร กยิรา สูรกิจฺจํ กทาจีติ ฯ

ตตฺถ เวทํ อลตฺถนฺติ ตุฏฺฐิญฺเจว โสมนสฺสญฺจ ปฏิลภึ ฯ วิปุลนฺติ พหุํ ฯ อุฬารนฺติ อุตฺตมํ ฯ อชฺฌภวินฺติ ชีวิตํ ปริจฺจชิตฺวา อภิภวึ ฯ ปุพฺเพว เม ชีวิตมาสิ จตฺตนฺติ มยา หิ ปุพฺเพว ตว หตฺถโต ภตึ คณฺหนฺเตน ชีวิตํ จตฺตมาสิ ฯ น หิ ชีวิเต อาลยํ กุพฺพมาโนติ ชีวิตสฺมึ สิเนหํ นิกนฺตึ กุรุมาโน สูโร สูรกิจฺจํ กทาจิปิ น หิ กโรติ ฯ

เอวํ โส ปรวเส วิสชฺชนฺเต ชีวิเต นิกนฺติยา วิสฏฺฐตฺตา อตฺตโน สูรกิจฺจสฺส กตภาวํ ญาเปตฺวา สตฺถวาหปุตฺตํ อุยฺโยเชตฺวา สกคามเมว ปจฺจาคนฺตฺวา ทานาทีนิ ปุญฺญานิ กตฺวา ยถากมฺมํ คโต ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา สจฺจานิ ปกาเสตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ สจฺจปริโยสาเน โอสฏฺฐวิริโย ภิกฺขุ อรหตฺเต ปติฏฺฐหิ ฯ ตทา อารกฺขิกเชฏฺฐโก ปน อหเมวาติ ฯ

ขุรปฺปชาตกํ ปญฺจมํ

-------