๑. ปุจิมันทชาดก

ปุจิมนฺทวคฺควณฺณนา

ปุจิมนฺทชาตกํ

อุฏฺเฐหิ โจร กึ เสสีติ อิทํ สตฺถา เวฬุวเน วิหรนฺโต อายสฺมนฺตํ มหาโมคฺคลฺลานํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

เถเร กิร ราชคหํ อุปนิสฺสาย อรญฺญกุฏิกาย วิหรนฺเต เอโก โจโร นครทฺวารคาเม เอกสฺมึ เคเห สนฺธึ ฉินฺทิตฺวา หตฺถสารํ อาทาย ปลายิตฺวา เถรสฺส กุฏิปริเวณํ ปวิสิตฺวา อิธ มยฺหํ อารกฺโข ภวิสฺสตีติ เถรสฺส ปณฺณสาลปฺปมุเข นิปชฺชิ ฯ เถโร ตสฺส ปมุเข สยิตภาวํ ญตฺวา ตสฺมึ อาสงฺกิตํ กตฺวา โจรสํสคฺโค นาม น วฏฺฏตีติ นิกฺขมิตฺวา มา อิธ เร สยีติ นีหริ ฯ โจโร ตโต นิกฺขมิตฺวา ปทํ โมเหตฺวา ๑- ปลายิ ฯ มนุสฺสา อุกฺกมาทาย โจรสฺส ปทานุสาเรน ตตฺถ อาคนฺตฺวา ตสฺส อาคตฏฺฐานฐิตฏฺฐาน- สยิตฏฺฐานาทีนิ ทิสฺวา โจโร อิโต อาคโต อิธ ฐิโต อิธ นิสินฺโน อิมินา ฐาเนน ปลาโต น ทิฏฺโฐ โนติ อิโตจิโตจ ปกฺขนฺทิตฺวา อทิสฺวาว ปฏิคตา ฯ ปุนทิวเส เถโร ปุพฺพณฺหสมยํ ราชคหํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เวฬุวนํ คนฺตฺวา ตํ ปวุตฺตึ สตฺถุ อาโรเจสิ ฯ สตฺถา น โข โมคฺคลฺลาน ตฺวญฺเญว อาสงฺกิตพฺพยุตฺตกํ อาสงฺกิ โปราณกปณฺฑิตาปิ อาสงฺกึสูติ วตฺวา

@เชิงอรรถ: ๑ โมเจตฺวา ฯ เถเรน ยาจิโต อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต นครสฺส สุสานวเน นิมฺพรุกฺขเทวตา หุตฺวา นิพฺพตฺติ ฯ อเถกทิวสํ นครทฺวาเร คาเม กตกมฺมโจโร ตํ สุสานวนํ ปาวิสิ ฯ ตทา ปน ตตฺถ นิมฺโพ จ อสฺสตฺโถ จาติ เทฺว เชฏฺฐกรุกฺขา ฯ โจโร นิมฺพรุกฺขมูเล ภณฺฑกํ ฐเปตฺวา นิปชฺชิ ฯ อญฺญสฺมึ ปน กาเล โจเร คเหตฺวา นิมฺพสูเล อุตฺตาเสนฺติ ฯ อถ สา เทวตา จินฺเตสิ สเจ มนุสฺสา อาคนฺตฺวา อิมํ โจรํ คเหสฺสนฺติ อิมสฺเสว นิมฺพสฺส สาขํ ฉินฺทิตฺวา สูลํ กตฺวา เอตํ อุตฺตาเสสฺสนฺติ เอวํ สนฺเต รุกฺโข นสฺสิสฺสติ หนฺท นํ อิโต นีหริสฺสามีติ ฯ สา เตน สทฺธึ สลฺลปนฺตี ปฐมํ คาถมาห

อุฏฺเฐหิ โจร กึ เสสิ โก อตฺโถ สุปิเนน เต

มา ตํ คเหสุํ ราชาโน คาเม กิพฺพิสการกนฺติ ฯ

ตตฺถ ราชาโนติ ราชปุริเส สนฺธาย วุตฺตํ ฯ กิพฺพิสการกนฺติ ทารุณสาหสิกโจรกมฺมการกํ ฯ

อิติ นํ วตฺวา ยาว ราชปุริสา น คณฺหนฺติ ตาว อญฺญตฺถ คจฺฉาติ ภยาเปตฺวา ปลาเปสิ ฯ ตสฺมึ ปน คเต อสฺสตฺถเทวตา ทุติยํ คาถมาห

นนุ ๑- โจรํ คเหสฺสนฺติ คาเม กิพฺพิสการกํ

กึ ตตฺถ ปุจิมนฺทสฺส วเน ชาตสฺส ติฏฺฐโตติ ฯ

@เชิงอรรถ: ๑ ยนฺนุ ฯ

ตตฺถ วเน ชาตสฺส ติฏฺฐโตติ รุกฺโข ๑- วเน ชาโต เจว ฐิโต จ ฯ เทวตา ๒- ปน ตตฺถ นิพฺพตฺตตฺตา รุกฺขสมุทาจาเรเนว สมุทาจริ ฯ

ตํ สุตฺวา นิมฺพเทวตา ตติยํ คาถมาห

น ตฺวํ อสฺสตฺถ ชานาสิ มม โจรสฺส จนฺตรํ

โจรํ คเหตฺวา ราชาโน คาเม กิพฺพิสการกํ

อจฺเจนฺติ ๓- นิมฺพสูลสฺมึ ตสฺมึ เม สงฺกเต มโนติ ฯ

ตตฺถ อสฺสตฺถาติ ปุริมนเยเนว ตสฺมึ นิพฺพตฺตเทวตา สมุทาจรติ ฯ มม โจรสฺส จนฺตรนฺติ มม จ โจรสฺส จ เอกโต อวสนการณํ ฯ อจฺเจนฺติ นิมฺพสูลสฺมีนฺติ อิมสฺมึ กาเล ราชาโน โจรํ นิมฺพสูเล อาวุณนฺติ ฯ ตสฺมึ เม สงฺกเต มโนติ ตสฺมึ การเณ มม จิตฺตํ สงฺกติ สเจ หิ อิมํ สูเล อาวุณิสฺสนฺติ วิมานํ เม นสฺสิสฺสติ อถ สาขาย โอลมฺเพสฺสนฺติ วิมาเน เม กุณปคนฺโธ ภวิสฺสติ เตนาหํ เอตํ ปลาเปสินฺติ ฯ

เอวํ ตาสํ เทวตานํ อญฺญมญฺญํ สลฺลปนฺตานญฺเญว ธนสามิกา อุกฺกาหตฺถา ปทานุสาเรนาคนฺตฺวา โจรสฺส สยิตฏฺฐานํ ทิสฺวา อมฺโภ อิทานิ โจโร อุฏฺฐาย จ ปลาโต น ลทฺโธ โน โจโร สเจ อลภิสฺสาม อิมสฺเสว นํ นิมฺพสฺส สูเล วา อาวุณิตฺวา สาขาย วา โอลมฺพิตฺวา คมิสฺสามาติ วตฺวา อิโตจิโตจ ปกฺขนฺทิตฺวา โจรํ อทิสฺวาว คตา ฯ เตสํ สุตฺวา อสฺสตฺถเทวตา จตุตฺถํ คาถมาห

@เชิงอรรถ: ๑ นิมฺโพ ฯ ๒ เทวตํ ฯ ๓ อปฺเปนฺติ ฯ

สงฺเกยฺย สงฺกิตพฺพานิ รกฺเขยฺยานาคตํ ภยํ

อนาคตภยา ธีโร อุโภ โลเก อเวกฺขตีติ ฯ

ตตฺถ รกฺเขยฺยานาคตํ ภยนฺติ เทฺว อนาคตภยานิ ทิฏฺฐธมฺมิกญฺเจว สมฺปรายิกญฺจ เตสุ ปาปมิตฺเต ปริวชฺเชนฺโต ทิฏฺฐธมฺมิกํ รกฺขติ ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปริวชฺเชนฺโต สมฺปรายิกํ รกฺขติ ฯ อนาคตภยาติ อนาคตภยเหตุ ตํ ภยํ อาสงฺกยมาโน ฯ ธีโรติ ปณฺฑิโต ปุริโส ปาปมิตฺตสํสคฺคํ น กโรติ ตีหิ ทฺวาเรหิ ทุจฺจริตํ น จรติ ฯ อุโภ โลเกติ เอวํ ภายนฺโต เหส อิธโลกปรโลกสงฺขาเต อุโภ โลเก อเวกฺขติ โอโลเกติ สงฺกยมาโน อิธโลกภเยน ปาปมิตฺเต วชฺเชติ ปรโลกภเยน ปาปกมฺมํ น กโรติ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา อสฺสตฺถนิพฺพตฺตเทวตา สารีปุตฺโต อโหสิ นิมฺพเทวตา ปน อหเมวาติ ฯ

ปุจิมนฺทชาตกํ ปฐมํ