๑. โกกาลิกชาดก

Kokilavaggavaṇṇanā

kokālikajātakaṃ

yo ve kāle asampatteti idaṃ satthā jetavane viharanto kokālikaṃ ārabbha kathesi. Vatthu takkāriyajātake vitthāritaṃ.

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa amaccaratanaṃ ahosi. Rājā bahubhāṇī ahosi. Bodhisatto tassa bahubhāṇitaṃ nisedhessāmīti ekaṃ upamaṃ upadhārento carati. Athekadivasaṃ rājā uyyānaṃ gato maṅgalasilāpaṭṭe nisīdi. Tassa upari ambarukkho atthi. Tatthekasmiṃ kākakulāvake kāḷakokilā attano aṇḍakaṃ nikkhipitvā agamāsi. Kākī taṃ kokilaaṇḍakaṃ paṭijaggi. Aparabhāge tato kokilapotako nikkhami. Kākī putto meti saññāya mukhatuṇḍakena gocaraṃ āharitvā taṃ paṭijaggi. So aviruḷhapakkho akāleyeva kokilaravaṃ ravi. Kākī ayaṃ idāneva tāva aññaṃ ravaṃ ravati vaḍḍhanto kiṃ karissatīti tuṇḍena koṭṭetvā māretvā kulāvakā pātesi. So rañño pādamūle pati. Rājā bodhisattaṃ pucchi kimetaṃ sahāyāti. Bodhisatto ahaṃ rājānaṃ nivāretuṃ 1- ekaṃ upamaṃ pariyesissāmi

@Footnote: 1 vinetuṃ. Laddhādāni me sāti cintetvā mahārāja atimukharā nāma akāle bahubhāṇino evarūpaṃ labhanti ayaṃ mahārāja kokilapotako kākiyā vaḍḍho aviruḷhapakkho akāleyeva kokilaravaṃ ravi atha naṃ kākī nāyaṃ mama puttoti ñatvā mukhatuṇḍena paharitvā pātesi manussā vā hontu tiracchānā vā akāleyeva bahubhāṇino evarūpaṃ dukkhaṃ labhantīti vatvā imā gāthā abhāsi

yo ve kāle asampatte ativelaṃ pabhāsati

evaṃ so nihato seti kokilo viya atrajo

na hi satthaṃ sunisitaṃ visaṃ halāhalammiva

evaṃ nikkaḍhe 1- pātesi vācā dubbhāsitā yathā

tasmā kāle akāle ca vācaṃ rakkheyya paṇḍito

nātivelaṃ pabhāseyya api attasamamhi vā

yo ca kāle mitaṃ bhāse matipubbo vicakkhaṇo

sabbe amitte ādeti supaṇṇo uragammivāti.

Tattha kāle asampatteti attano vacanakāle asampatte. Ativelanti velātikkantaṃ katvā atirekappamāṇaṃ bhāsati. Halāhalammivāti halāhalaṃ iva. Nikkaḍheti tasmiṃyeva khaṇe appatte 2- kāle. Tasmāti yasmā sunisitasatthahalāhalavisatopi khippataraṃ dubbhāsitavacanameva pāteti tasmā. Kāle akāle cāti vattuṃ yuttaṃ kāle ca akāle ca vācaṃ rakkhetheva ativelaṃ na bhāseyya api attanā

@Footnote: 1 nikaṭṭhe . 2 appamattake. Same ninnānākaraṇepi puggaleti attho. Matipubboti matiṃ purecārikaṃ katvā kathanena matipubbo. Vicakkhaṇoti ñāṇena vicāretvā atthavindanapuggalo vicakkhaṇo nāma. Uragammivāti uragaṃ iva. Idaṃ vuttaṃ hoti yathā supaṇṇo samuddaṃ khobhetvā mahābhogaṃ uragaṃ ādeti gaṇhāti ādiyitvā ca taṃkhaṇaññeva naṃ simbaliṃ āropetvā maṃsaṃ khādati evameva yo matipubbaṅgamo vicakkhaṇo vattuṃ yuttakāle mitaṃ bhāsati so sabbe amitte ādeti gaṇhāti attano vase vattetīti.

Rājā bodhisattassa dhammadesanaṃ sutvā tato paṭṭhāya mitabhāṇī ahosi. Yasañcassa vaḍḍhetvā mahantataraṃ adāsi.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi tadā kokilapotako kokāliko ahosi paṇḍitāmacco pana ahamevāti.

Kokālikajātakaṃ paṭhamaṃ