๓. โคธชาดก

โคธชาตกํ

ตเทว เม ตฺวนฺติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ กุฏุมฺพิกํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

วตฺถุ เหฏฺฐา วิตฺถาริตเมว ฯ อิธ ปน เนสํ อุทฺธารํ โสเธตฺวา อาคจฺฉนฺตานํ อนฺตรามคฺเค ลุทฺทโก อุโภปิ ขาทถาติ เอกํ ปกฺกโคธํ อทาสิ ฯ โส ปุริโส ภริยํ ปานียตฺถาย เปเสตฺวา สพฺพํ โคธํ ขาทิตฺวา ตสฺสา อาคตกาเล ภทฺเท โคธา ปลาตาติ อาห ฯ สาธุ สามิ ปกฺกโคธาย ปลายนฺติยา กึ สกฺกา กาตุนฺติ ฯ สา เชตวเน ปานียํ ปิวิตฺวา สตฺถุ สนฺติเก สนฺนิสินฺนาปิ สตฺถารา กึ อุปาสิเก อยํ เต หิตกาโม สุสิเนโห อุปการโกติ ปุจฺฉิตา ภนฺเต อหํ เอตสฺส หิตกามา สุสิเนหา อยมฺปน มยิ นิสฺสิเนโหติ อาห ฯ สตฺถา โหตุ มา จินฺตยิ เอวํ นาเมส กโรติ ยทา ปน เต คุณํ สรติ ตทา ตุยฺหญฺเญว สพฺพิสฺสริยํ เทตีติ วตฺวา เตหิ ยาจิโต อตีตํ อาหริ ฯ

อตีตมฺปิ เหฏฺฐา วุตฺตสทิสเมว ฯ อิธ ปน เตสํ นิวตฺตนฺตานํ อนฺตรามคฺเค ลุทฺทกา กิลนฺตภาวํ ทิสฺวา เทฺวปิ ชนา ขาทถาติ เอกํ ปกฺกโคธํ อทํสุ ฯ ราชธีตา ตํ วลฺลิยา พนฺธิตฺวา อาทาย มคฺคํ ปฏิปชฺชิ ฯ เต เอกํ สรํ ทิสฺวา มคฺคา อุกฺกมฺม อสฺสตฺถมูเล นิสีทึสุ ฯ ราชปุตฺโต คจฺฉ ภทฺเท สรโต ปทุมินิปณฺเณน อุทกํ อาหร มํสํ ขาทิสฺสามาติ อาห ฯ สา โคธํ สาขาย ลคฺเคตฺวา ปานียตฺถาย คตา ฯ อิตโร สพฺพํ โคธํ ขาทิตฺวา อคฺคนงฺคุฏฺฐํ คเหตฺวา ปรมฺมุโข นิสีทิ ฯ โส ตาย ปานียํ คเหตฺวา อาคตกาเล ภทฺเท โคธา สาขาย โอตริตฺวา วมฺมิกํ ปาวิสิ อหํ ธาวิตฺวา อคฺคนงฺคุฏฺเฐ คเหสึ คหิตฏฺฐานํ หตฺเถเยว ฐตฺวา ๑- ฉิชฺชิตฺวา พิลํ ปวิฏฺฐาติ อาห ฯ โหตุ เทว ปกฺกโคธาย ปลายนฺติยา กึ กริสฺสาม เอหิ คจฺฉามาติ ฯ เต ปานียํ ปิวิตฺวา พาราณสึ อคมํสุ ฯ ราชปุตฺโต รชฺชํ ปตฺวา ตํ อคฺคมเหสิฏฺฐานมตฺเต ฐเปสิ ฯ สกฺการสมฺมาโน ปนสฺสา นตฺถิ ฯ โพธิสตฺโต ตสฺสา สกฺการํ กาเรตุกาโม รญฺโญ สนฺติเก ฐตฺวา นนุ มยํ อยฺเย ตุมฺหากํ สนฺติกา กิญฺจิ น ลภาม กึ โน น โอโลเกถาติ อาห ฯ ตาต อหเมว รญฺโญ สนฺติกา กิญฺจิ น ลภามิ ตุยฺหํ กึ ทสฺสามิ ราชาปิ มยฺหํ อิทานิ กึ ทสฺสติ โส อรญฺญโต อาคมนกาเล ปกฺกโคธํ เอกโกว ขาทีติ ฯ อยฺเย น เทโว เอวรูปํ

@เชิงอรรถ: ๑ กตฺวา ฯ กริสฺสติ มา เอวํ อวจุตฺถาติ ฯ อถ นํ เทวี ตุยฺหํ ตํ ตาต น ปากฏํ รญฺโญเยว มยฺหญฺจ ปากฏนฺติ วตฺวา ปฐมํ คาถมาห

ตเทว เม ตฺวํ วิทิโต วนมชฺเฌ รเถสโภ

ยสฺส เต ขคฺคพนฺธสฺส สนฺนทฺธสฺส ติรีฏิโน

อสฺสตฺถทุมสาขาย ปกฺกา โคธา ปลายถาติ ฯ

ตตฺถ ตเทวาติ อสฺมึเยว กาเล อยํ มยฺหํ อทายโก อการโกติ เอวํ ตฺวํ วิทิโต อญฺเญ ปน ตว สภาวํ น ชานนฺตีติ อตฺโถ ฯ ขคฺคพนฺธสฺสาติ พนฺธขคฺคสฺส ฯ ติรีฏิโนติ ติรีฏิวตฺถสฺส มคฺคาคมนกาเล ฯ ปกฺกาติ องฺคารปกฺกโคธา ปลายถาติ ฯ

เอวํ รญฺญา กตโทสํ ปริสมชฺเฌ ปากฏํ กตฺวา กเถสิ ฯ ตํ สุตฺวา โพธิสตฺโต อยฺเย เทวสฺส อปฺปิยกาลโต ปภูติ อุภินฺนมฺปิ อผาสุกํ กตฺวา กสฺมา อิธ วสถาติ วตฺวา อิมา เทฺว คาถา อภาสิ

นเม นมนฺตสฺส ภเช ภชนฺตํ

กิจฺจานุกุพฺพสฺส กเรยฺย กิจฺจํ

นานตฺถกามสฺส กเรยฺย อตฺถํ

อสมฺภชนฺตมฺปิ น สมฺภเชยฺย

จเช จชนฺตํ วนถํ น กยิรา

อเปตจิตฺเตน น สมฺภเชยฺย

ทิโช ทุมํ ขีณผลํว ญตฺวา

อญฺญํ สเมกฺเขยฺย มหา หิ โลโกติ ฯ

ตตฺถ นเม นมนฺตสฺสาติ โย อตฺตนิ มุทุจิตฺเตน นมติ ตสฺเสว ปฏินเมยฺย ฯ กิจฺจานุกุพฺพสฺสาติ อตฺตโน อุปฺปนฺนํ กิจฺจํ อนุกุพฺพนฺตสฺเสว ฯ นานตฺถกามสฺสาติ อวุฑฺฒิกามสฺส ฯ วนถํ น กยิราติ ตสฺมึ จชนฺเต ตณฺหาสิเนหํ น กเรยฺย ฯ อเปตจิตฺเตนาติ อปคตจิตฺเตน วิรตฺตจิตฺเตน ฯ น สมฺภเชยฺยาติ น สมาคจฺเฉยฺย ฯ อญฺญํ สเมกฺเขยฺยาติ อญฺญํ โอโลเกยฺย ฯ ยถา ทิโช ขีณผลํ รุกฺขํ ญตฺวา อญฺญํ ผลภริตํ รุกฺขํ คจฺฉติ ตถา ขีณราคํ ปุริสํ ญตฺวา อญฺญํ สุสิเนหํ อุปคจฺเฉยฺยาติ อธิปฺปาโย ฯ

ราชา โพธิสตฺเต กเถนฺเตเยว ตสฺสา คุณํ สริตฺวา ภทฺเท เอตฺตกํ กาลํ ตว คุเณ น สลฺลกฺเขสึ ปณฺฑิตสฺสเยว กถาย สลฺลกฺเขตฺวา มม อปราธํ สหนฺติยา อิทํ สกลรชฺชํ ตุยฺหํเยว ทมฺมีติ วตฺวา จตุตฺถํ คาถมาห

โส เต กริสฺสามิ ยถานุภาวํ

กตญฺญุตํ ขตฺติโย เปกฺขมาโน

สพฺพญฺจ เต อิสฺสริยํ ททามิ

ยสฺสิจฺฉสี ตสฺส ตุวํ ททามีติ ฯ

ตตฺถ โสติ โส อหํ ฯ ยถานุภาวนฺติ ยถาสตฺตึ ยถาพลํ ฯ ยสฺสิจฺฉสีติ ยสฺส อิจฺฉสิ ตสฺส อิทํ รชฺชํ อาทึ กตฺวา ยํ ตฺวํ อิจฺฉสิ ตํ ททามีติ ฯ

เอวํ วตฺวา ราชา เทวิยา สพฺพิสฺสริยํ อทาสิ ฯ อิมินาหํ เอติสฺสา คุณํ สราปิโตติ ปณฺฑิตสฺสาปิ มหนฺตํ อิสฺสริยํ อทาสิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา สจฺจานิ ปกาเสตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ สจฺจปริโยสาเน อุโภปิ ชายปติกา โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหึสุ ฯ ตทา ชายปติกา เอตรหิ ชายปติกาเยว อเหสุํ ฯ ปณฺฑิตามจฺโจ ปน อหเมวาติ ฯ

โคธชาตกํ ตติยํ