๕. ธังกชาดก

ธงฺกชาตกํ

อญฺเญ โสจนฺติ โรทนฺตีติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต โกสลรญฺโญ เอกํ อมจฺจํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

วตฺถุ เหฏฺฐา กถิตสทิสเมว ฯ อิธ ปน ราชา อตฺตโน อุปการกสฺส อมจฺจสฺส มหนฺตํ ยสํ ทตฺวา ปริเภทกานํ กถํ คเหตฺวา ตํ พนฺธิตฺวา พนฺธนาคาเร กาเรสิ ฯ โส ตสฺส นิสินฺโนว โสตาปตฺติมคฺคํ นิพฺพตฺเตสิ ฯ ราชา ตสฺส คุณํ สลฺลกฺเขตฺวา โมจาเปสิ ฯ โส คนฺธมาลํ อาทาย สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา นิสีทิ ฯ อถ นํ สตฺถา อนตฺโถ กิร เต อุปฺปนฺโนติ ปุจฺฉิ ฯ อาม ภนฺเต อนตฺเถน เม อตฺโถ อาคโต โสตาปตฺติมคฺโค นิพฺพตฺติโตติ วุตฺเต น โข อุปาสก ตฺวญฺเญว อนตฺเถน อตฺถํ อาหริ โปราณกปณฺฑิตาปิ อาหรึสูติ วตฺวา เตน ยาจิโต อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต ตสฺส อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิมฺหิ นิพฺพตฺติ ฯ ฆฏกุมาโรติสฺส นามํ กรึสุ ฯ โส อปเรน สมเยน ตกฺกสิลายํ อุคฺคหิตสิปฺโป ธมฺเมน รชฺชํ กาเรสิ ฯ ตสฺส อนฺเตปุเร เอโก อมจฺโจ ทุพฺภิ ฯ ตํ โส ปจฺจกฺขโต ญตฺวา รฏฺฐา ปพฺพาเชสิ ฯ ตทา สาวตฺถิยํ ธงฺกราชา ๑- รชฺชํ กาเรสิ ฯ โส ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา ตํ อุปฏฺฐหิตฺวา เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว อตฺตโน วจนํ คณฺหาเปตฺวา พาราณสีรชฺชํ คณฺหาเปสิ ฯ โส รชฺชํ คเหตฺวา โพธิสตฺตํ สงฺขลิกาหิ พนฺธาเปตฺวา พนฺธนาคารํ ปเวเสสิ ฯ โพธิสตฺโต ฌานํ นิพฺพตฺเตตฺวา อากาเส ปลฺลงฺเกน นิสีทิ ฯ ธงฺกสฺส สรีเร ทาโห อุฏฺฐหิ ฯ โส คนฺตฺวา โพธิสตฺตสฺส สุวณฺณาทาสผุลฺลปทุมสสฺสิรีกํ มุขํ ทิสฺวา โพธิสตฺตํ ปุจฺฉนฺโต ปฐมํ คาถมาห

อญฺเญ โสจนฺติ โรทนฺติ อญฺเญ อสฺสุมุขา ชนา

ปสนฺนมุขวณฺโณสิ กสฺมา ฆฏ น โสจสีติ ฯ

ตตฺถ อญฺเญติ ตํ ฐเปตฺวา เสสา มนุสฺสา ฯ

อถสฺส โพธิสตฺโต อโสจนการณํ กเถนฺโต เสสคาถา อภาสิ

นาพฺภตีตหโร โสโก อนาคตสุขาวโห

ตสฺมา ธงฺก น โสจามิ นตฺถิ โสเก ทุตียตา

โสจํ ปณฺฑุกีโส โหติ ภตฺตญฺจสฺส น รุจฺจติ

อมิตฺตา สุมนา โหนฺติ สลฺลวิทฺธสฺส รุปฺปโต

@เชิงอรรถ: ๑. วงฺกราชา ฯ

คาเม วา ยทิวารญฺเญ นินฺเน วา ยทิวา ถเล

ฐิตํ มํ นาคมิสฺสติ เอวํ ทิฏฺฐปโท อหํ

ยสฺสตฺตา นาลเมโกว สพฺพกามรสาหโร

สพฺพาปิ ปฐวี ตสฺส น สุขํ อาวหิสฺสตีติ ฯ

ตตฺถ นาพฺภตีตหโรติ นาพฺภตีตาหโร ฯ อยเมว วา ปาโฐ ฯ โสโก นาม อพฺภตีตํ อติกฺกนฺตํ นิรุทฺธํ อตฺถงฺคตํ ปุน นาหรติ ฯ ทุตียตาติ สหายตา ฯ อตีตาหรเณ วา อนาคตาหรเณ วา โสโก นาม กสฺสจิ สหาโย น โหติ เตนาปิ การเณนาหํ น โสจามีติ วทติ ฯ โสจนฺติ โสจนฺโต ฯ สลฺลวิทฺธสฺส รุปฺปโตติ โสกสลฺเลน วิทฺธสฺส เตเนว ฆฏฺฏิยมานสฺส ทิฏฺฐา วต โน ปจฺจตฺถิกสฺส ปิฏฺฐีติ อมิตฺตา สุมนา โหนฺตีติ อตฺโถ ฯ ฐิตํ มํ นาคมิสฺสตีติ สมฺม ธงฺกราช เอเตสุ คามาทีสุ ยตฺถกตฺถจิ ฐิตํ มํ ปณฺฑุกีสสภาวาทิกโสกมูลกํ พฺยสนํ น อาคมิสฺสติ ฯ เอวํ ทิฏฺฐปโทติ ยถา ตํ พฺยสนํ นาคจฺฉติ เอวํ มยา ฌานปทํ ทิฏฺฐํ ฯ อฏฺฐโลกธมฺมํ ปทนฺติปิ วทนฺติเยว ฯ ปาลิยํ ปน น มตฺตํ นาคมิสฺสตีติ ลิขิตํ ฯ ตํ อฏฺฐกถาสุปิ นตฺถิ ฯ

ปริโยสานคาถาย ฯ อิจฺฉิตปฏฺฐิตฏฺเฐน ฌานสุขสงฺขาตํ สพฺพกามรสํ อาหรตีติ สพฺพกามรสาหโร ฯ อิทํ วุตฺตํ โหติ ยสฺส รญฺโญ สหายา สพฺเพ ๑- สหาเย อตฺตา จ เอโก สพฺพกามรสาหโรว โหติ นาลํ สพฺพชฺฌานสุขสงฺขาตํ กามรสํ อาหริตุํ อสมตฺโถ ตสฺส

@เชิงอรรถ: ๑ ปหาย อญฺญสหาเย ฯ รญฺโญ สพฺพาปิ ปฐวี น สุขํ อาวหิสฺสติ กามาตุรสฺส หิ สุขํ นาม นตฺถิ โย กิเลสทรถรหิตํ ปน ฌานสุขํ อาหริตุํ สมตฺโถ โส ราชา สุขิโต โหตีติ ฯ โย ปเนตาย คาถาย (อตฺโถ) ยสฺสตฺถา นาลเมโกติปิ ปาโฐ ตสฺสตฺโถ น ทิสฺสตีติ ฯ

อิติ ธงฺโก จตสฺโส คาถา สุตฺวา โพธิสตฺตํ ขมาเปตฺวา รชฺชํ ปฏิจฺฉาเปตฺวา ปกฺกามิ ฯ มหาสตฺโตปิ รชฺชํ อมจฺจานํ นิยฺยาเทตฺวา หิมวนฺตปฺปเทสํ คนฺตฺวา อิสิปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา อปริหีนชฺฌาโน พฺรหฺมโลกปรายโน อโหสิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา ธงฺกราชา อานนฺโท อโหสิ ฆฏราชา ปน อหเมวาติ ฯ

ธงฺกชาตกํ ๑- ปญฺจมํ