๖. การันทิยชาดก

การนฺทิยชาตกํ

เอโก อรญฺเญติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ธมฺมเสนาปตึ อารพฺภ กเถสิ ฯ

เถโร กิร อาคตาคตานํ ทุสฺสีลานํ มิคลุทฺทมจฺฉพนฺธาทีนํ ทิฏฺฐทิฏฺฐานญฺเญว สีลํ คณฺหถ สีลํ คณฺหถาติ สีลํ เทติ ฯ เต เถเร ครุภาเวน ตสฺส กถํ ภินฺทิตุํ อสกฺโกนฺตา สีลํ คณฺหนฺติ คเหตฺวา จ ปน น รกฺขนฺติ อตฺตโน อตฺตโน กมฺมเมว กโรนฺติ ฯ เถโร อตฺตโน สทฺธิวิหาริเก อามนฺเตตฺวา อาวุโส อิเม มนุสฺสา

@เชิงอรรถ: ๑. ฆฏชาตกํ ฯ มม สนฺติเก สีลํ คณฺหึสุ คเหตฺวา จ ปน น รกฺขนฺตีติ อาห ฯ ภนฺเต ตุมฺเห เตสํ อรุจิยา สีลํ เทถ เอเต ตุมฺหากํ กถํ ภินฺทิตุํ อสกฺโกนฺตา คณฺหนฺติ ตุมฺเห อิโต ปฏฺฐาย เอวรูปานํ สีลํ มา อทตฺถาติ ฯ เถโร อนตฺตมโน อโหสิ ฯ ตํ ปวุตฺตึ สุตฺวา ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ อาวุโส สารีปุตฺโต กิร ทิฏฺฐทิฏฺฐานญฺเญว สีลํ เทตีติ ฯ สตฺถา อาคนฺตฺวา กายนุตฺถ ภิกฺขเว เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนาติ ปุจฺฉิตฺวา อิมาย นามาติ วุตฺเต น ภิกฺขเว อิทาเนว ปุพฺเพเปส ทิฏฺฐทิฏฺฐานํ อยาจนฺตานญฺเญว สีลํ เทตีติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต พฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺโต ตกฺกสิลายํ ทิสาปาโมกฺขสฺส อาจริยสฺส เชฏฺฐนฺเตวาสิโก การนฺทิโย อโหสิ ฯ ตทา โส อาจริโย ทิฏฺฐทิฏฺฐานญฺเญว เกวฏฺฏาทีนํ อยาจนฺตานํเยว สีลํ คณฺหถ สีลํ คณฺหถาติ สีลํ เทติ ฯ เต คเหตฺวาปิ น รกฺขนฺติ ฯ อาจริโย ตมตฺถํ อนฺเตวาสิกานํ อาโรเจสิ ฯ อนฺเตวาสิกา ภนฺเต ตุมฺเห เอเตสํ อรุจิยา สีลํ เทถ ตสฺมา ภินฺทนฺติ อิโตทานิ ปฏฺฐาย ยาจนฺตานญฺเญว ทเทยฺยาถ โน อยาจนฺตานนฺติ วทนฺติ ฯ โส วิปฺปฏิสารี อโหสิ ฯ เอวํ สนฺเตปิ ทิฏฺฐทิฏฺฐานํ สีลํ เทติเยว ฯ อเถกทิวสํ เอกสฺมา คามา มนุสฺสา อาคนฺตฺวา พฺราหฺมณวาจนกตฺถาย อาจริยํ นิมนฺตยึสุ ฯ โส การนฺทิยมาณวํ ๑- ปกฺโกสิตฺวา

@เชิงอรรถ: ๑. การณฺฑิยมาณวํ ฯ ตาต อหํ น คจฺฉามิ ตฺวํ อิเม ปญฺจสเต มาณเว คเหตฺวา ตตฺถ คนฺตฺวา วาจนกานิ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อมฺหากํ ทินฺนโกฏฺฐาสํ อาหราติ เปเสสิ ฯ โส คนฺตฺวา ปฏินิวตฺเตนฺโต อนฺตรามคฺเค เอกํ กนฺทรํ ทิสฺวา จินฺเตสิ อมฺหากํ อาจริโย ทิฏฺฐทิฏฺฐานํ อยาจนฺตานํว สีลํ เทติ อิโตทานิ ปฏฺฐาย ยถา ยาจนฺตานญฺเญว เทติ ตถา นํ กริสฺสามีติ ฯ โส เตสุ มาณวเกสุ สุขนิสินฺเนสุ อุฏฺฐาย มหนฺตํ สิลํ อุกฺขิปิตฺวา กนฺทราย ขิปิ ปุนปิ ขิปิ ปุน ขิปิเยว ฯ อถ นํ เต มาณวา อุฏฺฐาย อาจริย กึ กโรสีติ อาหํสุ ฯ โส กิญฺจิ น กเถสิ ฯ เต เวเคน อาคนฺตฺวา อาจริยสฺส อาโรเจสุํ ฯ อาจริโย อาคนฺตฺวา เตน สทฺธึ สลฺลปนฺโต ปฐมํ คาถมาห

เอโก อรญฺเญ คิริกนฺทรายํ

ปคฺคยฺห มหนฺตเสลํ ปเวชฺฌสิ

ปุนปฺปุนํ สนฺตรมานรูโป

การนฺทิย โกนุ ตวยิธตฺโถติ ฯ

ตตฺถ โกนุ ตวยิธตฺโถติ โกนุ ตว อิธ กนฺทรายํ สิลาขิปเนน อตฺโถ ฯ

โส ตสฺส วจนํ สุตฺวา อาจริยํ โจเทตุกาโม ๑- ทุติยํ คาถมาห

อหํ หิมํ สาครเสวิตนฺตํ

สมํ กริสฺสามิ ยถาปิ ปาณิ

@เชิงอรรถ: ๑. โพเธตุกาโม ฯ

วิกีริย สานูนิ จ ปพฺพตานิ

ตสฺมา เสลํ กนฺทรายํ ปกฺขิปามีติ ฯ

ตตฺถ อหํ หิมนฺติ อหํ หิ อิมํ มหาปฐวึ ฯ สาครเสวิตนฺตนฺติ สาคเรหิ เสวิตํ จาตุรนฺตํ ฯ ยถาปิ ปาณีติ หตฺถตลํ วิย สมํ กริสฺสามีติ ฯ วิกีริยาติ วิกีริตฺวา ฯ สานูนิ จ ปพฺพตานีติ ปํสุปพฺพเต จ สิลาปพฺพเต จ ฯ

ตํ สุตฺวา พฺราหฺมโณ ตติยํ คาถมาห

นยิมํ มหึ อรหติ ปาณิกปฺปํ

สมํ มนุสฺโส กรณายเมโก

มญฺญามิมญฺเญว ทรึ ชิคึสํ

การนฺทิย หายสิ ชีวโลกนฺติ ฯ

ตตฺถ กรณายเมโกติ กรณาย เอโก กาตุํ น สกฺโกตีติ ทีเปติ ฯ มญฺญามิมญฺเญว ทรึ ชิคึสนฺติ อหํ มญฺญามิ ติฏฺฐตุ ปฐวี อิมญฺเญว เอตํ ทรึ ชิคึสํ ปูรณตฺถาย วายมนฺโต สิลานิ ปริเยสนฺโต อุปายํ วิจินฺเตนฺโตว ตฺวํ อิมํ ชีวโลกํ หายสิ ชหิสฺสสิ มริสฺสสีติ อตฺโถ ฯ

ตํ สุตฺวา มาณโว จตุตฺถํ คาถมาห

สเจ อยํ ภูตธรํ น สกฺโก ๑-

สมํ มนุสฺโส กรณายเมโก

เอวเมว ตฺวํ พฺรหฺเม อิเม มนุสฺเส

นานาทิฏฺฐิเก นานยิสฺสสิ เตติ ฯ

@เชิงอรรถ: ๑. สตฺโถ ฯ

ตสฺสตฺโถ สเจ อยํ เอโก มนุสฺโส อิมํ ภูตธรํ มหาปฐวึ สมํ กาตุํ น สกฺโก น สมตฺโถ เอวเมว ตฺวํ อิเม ทุสฺสีลมนุสฺเส นานาทิฏฺฐิเก นานยิสฺสสิ เต เอวํ สีลํ คณฺหถาติ วทนฺโต อตฺตโน วสํ น อานยิสฺสสิ ปณฺฑิตปุริสาเยว หิ ปาณาติปาตํ อกุสลนฺติ ครหนฺติ สํสารโมจกาทโย ปเนตฺถ กุสลสญฺญิโน เต ตฺวํ กถํ อานยิสฺสสิ ตสฺมา ทิฏฺฐทิฏฺฐานํ สีลํ อทตฺวา ยาจนฺตานญฺเญว เทหีติ ฯ

ตํ สุตฺวา อาจริโย ยุตฺตํ วทติ การนฺทิโย อิทานิ น เอวํ กริสฺสามีติ อตฺตโน วิรุทฺธภาวํ ญตฺวา ปญฺจมํ คาถมาห

สงฺขิตฺตรูเปน ภาวํ มมตฺถํ

อกฺขาสิ การนฺทิย เอวเมตํ

ยถา น สกฺโก ปฐวี สมายํ

กาตุํ มนุสฺเสน ตถา มนุสฺสาติ ฯ

ตตฺถ สมายนฺติ สมา อยํ ฯ

เอวํ อาจริโย มาณวสฺส ถุตึ อกาสิ ฯ โสปิ นํ โจเทตฺวา สยํ ฆรํ เนสิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา พฺราหฺมโณ สารีปุตฺโต อโหสิ การนฺทิยปณฺฑิโต ปน อหเมวาติ ฯ

การนฺทิยชาตกํ ฉฏฺฐํ