๓. หิริชาดก

hirijātakaṃ

hirintarantanti idaṃ satthā jetavane viharanto anāthapiṇḍikassa sahāyaṃ paccantavāsiseṭṭhiṃ ārabbha kathesi.

Dvepi vatthūni ekanipāte navamavaggassa pariyosānajātake vitthāritāneva. Idha pana paccantavāsiseṭṭhino manussā acchinnasabbasāpateyyā attano santakassa assāmino hutvā palātāti bārāṇasīseṭṭhissa ārocite bārāṇasīseṭṭhī attano santikaṃ āgatānaṃ kattabbaṃ akarontā nāma paṭikārake na labhantiyevāti vatvā imā gāthā abhāsi

hirintarantaṃ vijigucchamānaṃ

tavāhamasmi iti bhāsamānaṃ

Seyyāni kammāni anādiyantaṃ

neso mamanti iti naṃ vijaññā

yaṃ hi kayirā taṃ hi vade yaṃ na kayirā na taṃ vade

akarontaṃ bhāsamānaṃ parijānanti paṇḍitā

na so mitto yo sadā appamatto

bhedāsaṅkī randhamevānupassī

yasmiñca seti urasīva putto

save mitto yo abhejjo parebhi

pāmojjakaraṇaṃ ṭhānaṃ pasaṃsāvahanaṃ sukhaṃ

phalānisaṃso bhāveti vahanto porisaṃ dhuraṃ

pavivekarasaṃ pitvā rasaṃ upasamassa ca

niddaro hoti nippāpo dhammapītirasaṃ pivanti.

Tattha hirintarantanti lajjaṃ atikkantaṃ. Vijigucchamānanti mettābhāvena jigucchayamānaṃ. Tavāhamasmīti tava ahaṃ mittoti kevalaṃ vacanamatteneva bhāsamānaṃ. Seyyāni kammānīti dassāmi karissāmīti vacanassa anurūpāni uttamakammāni anādiyantaṃ akarontaṃ. Neso mamanti evarūpaṃ puggalaṃ na eso mama mittoti vijaññā. Pāmojjakaraṇaṃ ṭhānanti dānampi sīlampi bhāvanampi paṇḍitehi kalyāṇamittehi saddhiṃ mittabhāvopi. Idha pana vuttappakāraṃ mittabhāvameva sandhāyevamāha. Paṇḍitena hi kalyāṇamittena saddhiṃ mittabhāvo pāmojjampi karoti pasaṃsampi āvahati idhalokaparalokesu Kāyikacetasikasukhahetuto sukhantipi vuccati tasmā etaṃ phalañca ānisaṃsañca sampassamāno phalānisaṃso kulaputto purisehi vahitabbaṃ dānasīlabhāvanāmittabhāvasaṅkhātaṃ catubbidhampi porisaṃ dhuraṃ vahanto etaṃ mittabhāvasaṅkhātaṃ pāmujjakaraṇaṃ ṭhānaṃ pasaṃsāvahanaṃ sukhaṃ bhāveti vaḍḍheti na paṇḍitehi mittabhāvaṃ bhindatīti dīpeti. Pavivekarasanti kāyacitta- upadhivivekānaṃ rasaṃ te viveke nissāya uppannaṃ somanassarasaṃ. Upasamassa cāti kilesavūpasamena laddhasomanassassa. Niddaro hoti nippāpoti sabbakilesadarathābhāvena niddaro kilesābhāvena nippāpo hoti. Dhammapītirasanti dhammapītisaṅkhātaṃ rasaṃ vimuttipītiṃ pivantoti attho.

Iti mahāsatto pāpamittasaṃsaggato ubbiggo pavivekarasena amatamahānibbānaṃ pāpetvā desanāya kūṭaṃ gaṇhi.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi tadā paccantavāsī idāni paccantavāsīyeva tadā bārāṇasīseṭṭhī ahamevāti.

Hirijātakaṃ tatiyaṃ