๑๐. ปลาสชาดก

palāsajātakaṃ

haṃso palāsamavacāti idaṃ satthā jetavane viharanto kilesaniggahaṃ ārabbha kathesi.

Vatthu paññāsajātake 1- āvibhavissati. Idha pana satthā bhikkhū āmantetvā bhikkhave kilesā nāma āsaṅkitabbāva appamattako samānopi nigrodhagaccho viya vināsaṃ pāpesi porāṇakapaṇḍitāpi āsaṅkitabbaṃ āsaṅkiṃsuyevāti vatvā atītaṃ āhari.

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto suvaṇṇahaṃsayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto cittakūṭapabbate suvaṇṇaguhāyaṃ vasanto himavantappadese jātassare sañjātasāliṃ khāditvā āgacchati. Tassa gamanāgamanamagge mahāpalāsarukkho ahosi. So gacchantopi tattha vissamitvā gacchati. Āgacchantopi vissamitvā āgacchati. Athassa tasmiṃ rukkhe nibbattadevatāya saddhiṃ vissāso ahosi. Aparabhāge ekā sakuṇikā ekasmiṃ nigrodharukkhe nigrodhapakkaṃ khāditvā āgantvā tasmiṃ palāsarukkhe nisīditvā viṭapabbhantare vaccaṃ pātesi. Tato nigrodhagaccho jāto. So caturaṅgulamattakāle rattaṅkurapalāsatāya sobhati. Haṃsarājā taṃ disvā rukkhadevataṃ

@Footnote: 1. paññājātake. Āmantetvā samma palāsa nigrodho nāma yamhi rukkhe jāyati vaḍḍhanto taṃ nāseti imassa vaḍḍhituṃ mā dehi vimānaṃ te nāsessati paṭikacceva naṃ uddharitvā chaḍḍehi āsaṅkitabbayuttakaṃ nāma āsaṅkituṃ vaṭṭatīti palāsadevatāya saddhiṃ mantento paṭhamaṃ gāthamāha

haṃso palāsamavaca nigrodho samma jāyati

aṅkasmiṃ te nisinnova so te mammāni checchatīti.

Paṭhamapādo panettha abhisambuddhena hutvā satthārā vutto. Palāsanti palāsadevataṃ. Sammāti vayassa. Aṅkasminti viṭabhiyaṃ. So te mammāni checchatīti so te aṅke saṃvaḍḍho sapatto viya jīvitaṃ chindissatīti attho. Jīvitasaṅkhārā hi idha mammānīti vuttā.

Taṃ sutvā tassa vacanaṃ aggaṇhantī palāsadevatā dutiyaṃ gāthamāha

vaḍḍhitameva nigrodhaṃ 1- patiṭṭhassa bhavāmahaṃ

yathā pitā ca mātā ca evameso bhavissatīti.

Tassattho samma na tvaṃ jānāsi vaḍḍhakāle me esa ahamassa yathā bālakāle puttānaṃ mātāpitaro patiṭṭhā honti tathā bhavissāmi yathā pana saṃvaḍḍhā puttā pacchā mahallakakāle mātāpitūnaṃ patiṭṭhā honti mayhampi pacchā mahallakakāle evameso patiṭṭhā bhavissatīti.

Tato haṃso tatiyaṃ gāthamāha

@Footnote: 1. vaḍḍhatāmeva nigrodho.

Yaṃ tvaṃ aṅkasmiṃ vaḍḍhesi khīrarukkhaṃ bhayānakaṃ

āmanta kho taṃ gacchāma vuḍḍhimassa na ruccatīti.

Tattha yaṃ tvanti yasmā tvaṃ etañca bhayadāyakattena bhayānakaṃ khīrarukkhaṃ sapattaṃ viya aṅke vaḍḍhesi. Āmanta kho tanti tasmā mayaṃ taṃ āmantetvā jānāpetvā gacchāma. Vuḍḍhimassāti assa vuḍḍhi mayhaṃ na ruccatīti.

Evañcapana vatvā haṃsarājā pakkhe pasāretvā cittakūṭapabbatameva gato. Tato paṭṭhāya na punāgacchi. Aparabhāge nigrodho vaḍḍhi. Tasmiṃ ekā rukkhadevatāpi nibbatti. So vaḍḍhanto palāsaṃ bhañji. Sākhāhi saddhiṃyeva devatāya vimānaṃ pati. Sā tasmiṃ kāle haṃsarañño vacanaṃ sallakkhetvā idaṃ anāgatabhayaṃ disvā haṃsarājā kathesi ahaṃ pana vacanaṃ nākāsinti paridevamānā catutthaṃ gāthamāha

idāni kho maṃ bhāyati mahānerunidassanaṃ

haṃsassa anabhiññāya mahā me bhayamāgatanti.

Tattha idāni kho maṃ bhāyatīti ayaṃ nigrodho taruṇakāle tosetvā idāni maṃ bhāyāpeti santāseti. Mahānerunidassananti sinerupabbatasadisaṃ mahantaṃ haṃsarājassa vacanaṃ sutvā ajānitvā taruṇakāleyeva etassa anuddhaṭattā. Mahā me bhayāmāgatanti idāni mayhaṃ mahantaṃ bhayaṃ āgatanti paridevi.

Nigrodhopi vaḍḍhanto sabbaṃ palāsaṃ bhañjitvā khāṇukamattameva Akāsi. Devatāya vimānaṃ sabbaṃ antaradhāyi.

Na tassa vuḍḍhi kusalappasatthā

yo vaḍḍhamāno ghasate patiṭṭhaṃ

tassūparodhaṃ parisaṅkamāno

patārayī mūlavadhāya dhīroti

pañcamā abhisambuddhagāthā.

Tattha kusalappasatthāti kusalehi pasatthā. Ghasateti khādati vināsetīti attho. Patārayīti patarati vāyamati. Idaṃ vuttaṃ hoti bhikkhave yo vaḍḍhamāno attano patiṭṭhaṃ nāseti tassa vuḍḍhi paṇḍitehi na pasatthā tassa pana abbhantarassa vā bāhirassa vā parissayassa ito me uparodho bhavissatīti evaṃ uparodhaṃ vināsaṃ parisaṅkamāno dhīro ñāṇasampanno mūlavadhāya parakkamatīti.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi. Saccapariyosāne pañcasatā bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Tadā suvaṇṇahaṃso ahameva ahosīti.

Palāsajātakaṃ dasamaṃ

vaṇṇārohavaggo dutiyo