๕. กโปตกชาดก

กโปตกชาตกํ

อิทานิ โขมฺหีติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ โลลภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

โลลวตฺถุ อเนกโส วิตฺถาริตเมว ฯ ตํ ปน สตฺถา สจฺจํ กิร ตฺวํ ภิกฺขุ โลโลติ ปุจฺฉิตฺวา อาม ภนฺเตติ วุตฺเต น โข ภิกฺขุ อิทาเนว ปุพฺเพปิ ตฺวํ โลโลสิ โลลฺยภาเวน ปน ชีวิตกฺขยํ ปตฺโตติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต ปาราวตโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา พาราณสีเสฏฺฐิโน มหานเส นีฬปจฺฉิยํ วสติ ฯ อเถโก กาโก มจฺฉมํสลุทฺโธ เตน สทฺธึ เมตฺตึ กตฺวา ตตฺเถว วสิ ฯ โส เอกทิวสํ พหุํ มจฺฉมํสํ ทิสฺวา อิมํ ขาทิสฺสามีติ นิตฺถุนายนฺโต ๑- นีฬปจฺฉิยํเยว นิปชฺชิตฺวา ปาราวเตน เอหิ สมฺม โคจราย คมิสฺสามาติ วุจฺจมาโนปิ อชีรเกน นิมฺมโทมฺหิ ๒- คจฺฉ ตฺวนฺติ วตฺวา ตสฺมึ คเต คโต เม ปจฺจามิตฺตกณฺฏโก อิทานิ ยถารุจึ มจฺฉมํสํ ขาทิสฺสามีติ จินฺเตนฺโต ปฐมํ คาถมาห

อิทานิ โขมฺหิ สุขิโต อโรโค

มนกณฺฏโก ๓- นิปฺปติโต กโปโต

@เชิงอรรถ: ๑ ตินฺติณายนฺโต ฯ ๒ นิปนฺโนมฺหิ ฯ ๓ นิกฺกณฺฏโก ฯ ปน กณฺฏโก ฯ

กาหามิทานิ หทยสฺส ตุฏฺฐึ

ตถาหิ มํ มํสสากํ พเลตีติ ฯ

ตตฺถ นิปฺปติโตติ นิคฺคโต ฯ กโปโตติ ปาราวโต ฯ กาหามิทานีติ กริสฺสามิ ทานิ ฯ ตถา หิ มํ มํสสากํ พเลตีติ ตถา หิ มํ มํสญฺจ อวเสสสากญฺจ มยฺหํ พลํ กโรติ อุฏฺเฐหิ ขาทาติ วทมานํ วิย อุสฺสาหํ มม กโรตีติ อตฺโถ ฯ

โส ภตฺตการเก มจฺฉมํสํ ปจิตฺวา มหานสา นิกฺขมฺม สรีรโต เสทํ ปวาเหนฺเต ปจฺฉิโต นิกฺขมิตฺวา รสกโรฏิยํ นิลียิตฺวา กิริ กิรีติ สทฺทมกาสิ ๑- ฯ ภตฺตการโก เวเคนาคนฺตฺวา กากํ คเหตฺวา สพฺพปตฺตานิ ลุญฺจิตฺวา อลฺลสิงฺคิเวรญฺจ ปิฏฺฐสิทฺธตฺถเก จ ปึสิตฺวา ลสุณํ ปูติตกฺเกน มทฺทิตฺวา สกลสรีรํ มกฺเขตฺวา เอกํ กฐลํ ฆํสิตฺวา วิชฺฌิตฺวา สุตฺตเกน ตสฺส คีวายํ พนฺธิตฺวา นีฬปจฺฉิยํเยว นํ ปกฺขิปิตฺวา อคมาสิ ฯ ปาราวโต อาคนฺตฺวา ตํ ทิสฺวา กา เอสา พลากา มม สหายสฺส ปจฺฉิยํ นิปนฺนา จณฺโฑ หิ โส อาคนฺตฺวา ฆาเตยฺยาสิ นนฺติ ปริหาสํ กโรนฺโต ทุติยํ คาถมาห

กายํ พลากา สิขิณฺฑี ๒- โจรี ลงฺฆีปิตามหา

โอรํ พลาเก อาคจฺฉ จณฺโฑ เม วายโส สขาติ ฯ

สา เหฏฺฐา วุตฺตตฺถาเยว ฯ

ตํ สุตฺวา กาโก ตติยํ คาถมาห

อลมฺหิ เต ชคฺฆิตาเส มมํ ทิสฺวาน เอทิสํ

@เชิงอรรถ: ๑ กโรฏิ กิลีติ สทฺทํ อกาสิ ฯ ๒ สิขินี ฯ

วิลูนํ สูทปุตฺเตน ปิฏฺฐมฏฺเฐน ๑- มกฺขิตนฺติ ฯ

ตตฺถ อลนฺติ ปฏิเสธฏฺเฐ นิปาโต ฯ ชคฺฆิตาเสติ หาสิตฺวา ฯ อิทํ วุตฺตํ โหติ อิทานิ มํ อีทิสํ เอวํ ทุกฺขปฺปตฺตํ ทิสฺวา ตว อลํ หสิตุํ ตฺวํ มํ ๒- อีทิเส กาเล ปริหาสเกฬึ กโรหีติ ฯ

โส ปริหาสเกฬึ กโรนฺโตว ปุน จตุตฺถํ คาถมาห

สุนฺหาโต สุวิลิตฺโตสิ อนฺนปาเนน ตปฺปิโต

กณฺเฐ จ เต เวฬุริโย อคมาสิ กชงฺคลนฺติ ฯ

ตตฺถ กณฺเฐ จ เต เวฬุริโยติ อยํ เต เวฬุริยมณิปิ กณฺเฐ ปิลนฺโธ ตฺวํ เอตฺตกํ กาลํ อมฺหากํ เอตํ น ทสฺเสสีติ (กปาลํ) สนฺธาเยวมาห ฯ กชงฺคลนฺติ อิธ พาราณสีเยว กชงฺคลาติ อธิปฺเปตา ฯ อิโต นิกฺขมิตฺวา คจฺฉสิ ๓- อนฺโตนครํ คโตติ ปุจฺฉติ ฯ

ตโต กาโก ปญฺจมํ คาถมาห

มา เต มิตฺโต วา อมิตฺโต วา อคมาสิ กชงฺคลํ

ปิญฺชานิ ตตฺถ ลายิตฺวา กณฺเฐ พนฺธนฺติ วฏฺฏนนฺติ ฯ

ตตฺถ ปิญฺชานีติ ปุจฺฉานิ ๔- ฯ ตตฺถ ลายิตฺวาติ ตสฺมึ พาราณสีนคเร ลุญฺจิตฺวา ฯ วฏฺฏนนฺติ กฐลิกํ ฯ

ตํ สุตฺวา ปาราวโต โอสานคาถมาห

ปุนปาปชฺชสี สมฺม สีลํ หิ ตว ตาทิสํ

น หิ มานุสกา โภคา สุภุญฺชา โหนฺติ ปกฺขิโนติ ฯ

@เชิงอรรถ: ๑. ปิฏฺฐิมทฺเทน ฯ ๒. มา ฯ ๓. กจฺจิ ฯ ๔. ปิญฺชานิ ฯ

ตตฺถ ปุนปาปชฺชสีติ ปุนปิ เอวรูปํ อาปชฺชิสฺสสิ เอวรูปํ หิ เต สีลนฺติ ฯ

อิติ นํ โส โอวทิตฺวา ตตฺถ อวสิตฺวา ปกฺเข ปสาเรตฺวา อญฺญตฺถ อคมาสิ ฯ กาโกปิ ตตฺเถว ชีวิตกฺขยํ ปาปุณิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา สจฺจานิ ปกาเสตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ สจฺจปริโยสาเน โลลภิกฺขุ อนาคามิผเล ปติฏฺฐหิ ฯ ตทา กาโก โลลภิกฺขุ อโหสิ ฯ กโปโต ปน อหเมวาติ ฯ

กโปตกชาตกํ นิฏฺฐิตํ

อฑฺฒวคฺโค ตติโย

ปญฺจกนิปาตวณฺณนา นิฏฺฐิตา