๔. เนรุชาดก

เนรุชาตกํ

กาโกลา กากสงฺฆา จาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

โส กิร สตฺถุ สนฺติเก กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา เอกํ ปจฺจนฺตคามํ อคมาสิ ฯ มนุสฺสา ตสฺส อิริยาปเถ ปสีทิตฺวา ตํ โภเชตฺวา ปฏิญฺญํ คเหตฺวา อรญฺเญ ปณฺณสาลํ กตฺวา ตตฺถ วสาเปสุํ อติวิย จสฺส สกฺการํ กรึสุ ฯ อถญฺเญ สสฺสตวาทา อาคมึสุ ฯ เต เตสํ วจนํ สุตฺวา เถรสฺส วาทํ วิสฺสชฺเชตฺวา สสฺสตวาเท คเหตฺวา เตสํเยว สกฺการํ กรึสุ ฯ ตโต อุจฺเฉทวาทา อาคมึสุ ฯ เต สสฺสตวาเท วิสฺสชฺเชตฺวา อุจฺเฉทวาเท คณฺหึสุ ฯ อถญฺเญ อเจลกวาทา อาคมึสุ ฯ เต อุจฺเฉทวาเท วิสฺสชฺเชตฺวา อเจลกวาทํ คณฺหึสุ ฯ โส เตสํ คุณาคุณํ อชานนฺตานํ มนุสฺสานํ สนฺติเก ทุกฺเขน วสิตฺวา วุตฺถวสฺโส ปวาเรตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา กตปฏิสนฺถาโร กหํ วสฺสํ วุตฺโถสีติ วุตฺเต ปจฺจนฺตํ นิสฺสาย ภนฺเตติ วตฺวา สุขํ วุตฺโถสีติ ปุฏฺโฐ ภนฺเต คุณาคุณํ อชานนฺตานํ สนฺติเก ทุกฺขํ วุตฺโถสฺมีติ ฯ สตฺถา ภิกฺขุ โปราณกปณฺฑิตา ติรจฺฉานโยนิยํ นิพฺพตฺตาปิ คุณาคุณํ อชานนฺเตหิ สทฺธึ เอกทิวสํปิ น วสึสุ ตฺวํ อตฺตโน คุณาคุณํ อชานฏฺฐาเน กสฺมา วสีติ วตฺวา เตน ยาจิโต อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต สุวณฺณหํสโยนิยํ นิพฺพตฺติ กนิฏฺฐภาตาปิสฺส อตฺถิ เต จิตฺตกูฏปพฺพเต วสนฺตา หิมวนฺตปฺปเทเส สยํชาตสาลึ ขาทนฺติ ฯ เต เอกทิวสํ ตตฺถ จริตฺวา จิตฺตกูฏํ อาคจฺฉนฺตา อนฺตรามคฺเค เอกํ เนรุํ นาม กญฺจนปพฺพตํ ทิสฺวา ตสฺส มตฺถเก นิสีทึสุ ฯ ตํ ปน ปพฺพตํ นิสฺสาย วสนฺตา สกุณา สสา จตุปฺปาทา จ โคจรภูมิยํ นานาวณฺณา โหนฺติ ปพฺพตํ ปวิฏฺฐกาลโต ปฏฺฐาย ตสฺโสภาเสน สุวณฺณวณฺณา โหนฺติ ฯ ตํ ทิสฺวา โพธิสตฺตสฺส กนิฏฺโฐ ตํ การณํ อชานิตฺวา กึ นุ โข เอตํ การณนฺติ ภาตรา สทฺธึ สลฺลปนฺโต เทฺว คาถา อภาสิ

กาโกลา กากสงฺฆา จ มยญฺจ ปตตํ วรา

สพฺเพว สทิสา โหม อิมํ อาคมฺม ปพฺพตํ ฯ

อิธ สีหา จ พฺยคฺฆา จ สกุณา จ มิคาธมา

สพฺเพว สทิสา โหนฺติ อยํ โก นาม ปพฺพโตติ ฯ

ตตฺถ กาโกลาติ วนกากา ฯ กากสงฺฆาติ ปกติกากสงฺฆา วา ฯ ปตตํ วราติ ปกฺขีนํ เสฏฺฐา ฯ สทิสา โหมาติ สทิสวณฺณา โหม ฯ

ตสฺส วจนํ สุตฺวา โพธิสตฺโต ตติยํ คาถมาห

อิมํ เนรุนฺติ ชานนฺติ มนุสฺสา ปพฺพตุตฺตมํ

อิธ วณฺเณน สมฺปนฺนา วสนฺติ สพฺพปาณิโนติ ฯ

ตตฺถ อิธ วณฺเณนาติ อิมสฺมึ เนรุปพฺพเต โอภาเสน วณฺณสมฺปนฺนา หุตฺวา ฯ

ตํ สุตฺวา กนิฏฺโฐ เสสคาถา อภาสิ

อมานนา ยตฺถ สิยา สนฺตานํ วา วิมาน วา

หีนสมานนา วาปิ น ตตฺถ วสตี วเส ฯ

ยตฺถ อลโส ทกฺโข จ สูโร ภีรุ จ ปูชิยา

น ตตฺถ สนฺโต วสนฺติ อวิเสสกเร นเค ฯ

นายํ เนรุ วิภชติ หีนมุกฺกฏฺฐมชฺฌิเม

อวิเสสกาโร เนรุ หนฺท เนรุํ ชหามเสติ ฯ

ตตฺถ ปฐมคาถาย อตฺโถ ยตฺถ สนฺตานํ ปณฺฑิตานํ สีลสมฺปนฺนานํ มานนสฺส อภาเวน อมานนา จ อวมานนา จ อวมานวเสน วิมานนา วา หีนานํ วา ทุสฺสีลานํ วา สมานนา วา สิยา ตตฺถ น วเส น วเสยฺย ฯ ปูชิยาติ เอเต เอตฺถ เอกสทิสาย ปูชาย ปูชนียา โหนฺติ สมกํ สกฺการํ ลภนฺติ ฯ หีนมุกฺกฏฺฐมชฺฌิเมติ ชาติโคตฺตกุลปฺปเทสสีลาจารญาณาทีหิ หีเน จ มชฺฌิเม จ อุกฺกฏฺเฐ จ อยํ น วิภชติ ฯ หนฺทาติ อุปสคฺคตฺเถ นิปาโต ฯ ชหามเสติ ปริจฺจชาม ฯ

เอวญฺจ ปน วตฺวา อุโภปิ เต หํสา อุปฺปติตฺวา จิตฺตกูฏเมว คตา ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา สจฺจานิ ปกาเสตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ สจฺจปริโยสาเน โส ภิกฺขุ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺฐหิ ฯ ตทา กนิฏฺฐหํโส อานนฺโท อโหสิ เชฏฺฐกหํโส ปน อหเมวาติ ฯ

เนรุชาตกํ จตุตฺถํ ฯ